پایانی خوش برای چالش ۲۰ ساله ورود «زنان» به «ورزشگاه»

در حالی پنجشنبه گذشته (سوم شهریور) زنان برای نخستین بار با خرید بلیت، یکی از بازیهای لیگ برتر فوتبال ایران را از نزدیک در ورزشگاه آزادی تماشا کردند و این تجربه امن و بدون حاشیه، منجر به بلیت فرشی مجدد برای زنان در بازی امروز پرسپولیس و صنعت نفت آبادان شده که از طرح این مطالبه‌ در مجلس، بالغ بر ۲۰ سال می گذرد.

کد خبر: ۵۰۳۷۲۹

تاریخ: ۰۹ شهريور ۱۴۰۱ - ۰۷:۴۴

به گزارش ایران اکونومیست، تیر ۱۳۸۰ یعنی درست چهار سال قبل از نخستین حضور تعداد محدودی زنان در ورزشگاه آزادی برای تماشای بازی تیم ملی فوتبال در مقابل بحرین، طرح «ورود زنان به ورزشگاه‌ها» با پیشنهاد برخی از نمایندگان تقدیم مجلس شورای اسلامی شده بود.

هرچند که در همان زمان نیز برخی اعلام کردند این طرح در حد یک "ایده" است و کار کارشناسی روی آن انجام نشده اما می توان گفت ارائه این طرح به مجلس توانست مطالبه «ورود زنان به ورزشگاه‌ها» را جدی‌تر کند.

حدود پنج سال پس از آن نیز رئیس جمهوری وقت به رئیس سازمان تربیت بدنی دستور داد تا بخشی از جایگاه تماشاگران در ورزشگاه‌هایی که مسابقات مهم در آن برگزار می شود به «زنان» اختصاص یابد. دستوری که به زعم برخی نمایندگان مجلس «شتاب‌زده» داده شده بود؛ به دلیل مخالفت‌ها و انتقادات نتوانست راه را برای حضور زنان در ورزشگاه‌ها هموارتر کند. در آن زمان عده‌ای معتقد بودند «فضای فعلی ورزشگاه‌ها برای حضور زنان مناسب نیست و دولت و سازمان تربیت بدنی نمی‌توانند به این زودی این وضع را اصلاح کنند.»

سیدمحمدرضا میرتاج‌الدینی، نایب رییس وقت کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی در این‌باره گفته بود «فتاوای فقها هم مساعد با این موضوع نیست. بعضی به صراحت اعلام کردند که به لحاظ شرعی این نوع اختلاط جایز نیست.»

واکنش‌های منفی نسبت به این دستور رئیس جمهوری وقت در حدی بود که حتی روزنامه "جمهوری اسلامی" در ستون "مقاله" خود مطلبی با عنوان "صریح با رییس‌جمهور" منتشر کرد و نوشت «اوضاع ورزشگاه‌ها منهای حضور زنان چنان ضداخلاقی است که باید به حال آن گریست. آیا به عواقب و عوارض ورود زنان به چنین محیطی اندیشیده‌اید؟ آیا شما با این دستورالعمل درصدد برآورده ساختن مطالبات خانواده‌های متدین هستید؟ زنان مذهبی، آیا چنین مطالباتی دارند؟ حتی اگر داشته باشند آیا هم‌اکنون که در پارک‌های عمومی امنیت ندارند در ورزشگاه‌ها امنیت خواهند داشت؟ علاوه بر این‌ها با مسایل شرعی و واقعیت‌های تلخ موجود چه خواهید کرد؟»

این مخالفت ها حتی در راهپیمایی نماز جمعه تهران مطرح شد و حجت‌الاسلام کشانی، عضو وقت شورای مرکزی انصار حزب‌الله از رییس جمهوری وقت درخواست کرد راجع به تصمیم‌ «ورود زنان به ورزشگاه‌ها» تغییر نظر "جدی" داشته باشد.

در این بین برخی نیز اشکال کار را در فراهم نبودن شرایط لازم برای حضور زنان در ورزشگاه‌ها عنوان می کردند و معتقد بودند باید بستر لازم به گونه‌ای در ورزشگاه‌ها فراهم باشد که در حضور زنان برای تماشای مسابقات آقایان در ورزشگاه‌ها هیچ ناهنجاری فرهنگی و اشکال شرعی باقی نماند.

مصطفی کواکبیان ، دبیرکل وقت حزب مردم‌سالاری با بیان اینکه برخی از مراجع درخصوص خلاف شرع بودن ورود زنان به ورزشگاه‌ها نظر فقهی مطرح کرده‌اند به ایران اکونومیست گفته بود: «با توجه به وضعیت کنونی ورزشگاه‌ها و احتمال اختلال زن و مرد و جو ضدفرهنگی موجود، ورود زنان به ورزشگاه‌ها با اشکال مواجه است و نمی‌توان منکر واقعیات موجود در ورزشگاه‌ها شد و تا زمانی که بستر این کار به خوبی فراهم نشود باید در زمینه‌ی ورود زنان با تامل بیشتری اقدام کرد».

وی در عین حال درباره اینکه گفته می شود «نظر زنان به بدن مردان در صورتی که بدون ریبه (بد گمانی) باشد نیز اشکال شرعی دارد»، گفته بود «نظر اجماعی فقها در این زمینه وجود ندارد، بلکه یک فتوای اخلاقی بین فقهاست».

دو سال پس از آن دستور بی‌سرانجام رئیس جمهوری، نایب رییس وقت فوتبال و فوتسال بانوان در فدراسیون فوتبال به ایران اکونومیست گفته بود «نگرش مسوولان به ورود زنان به ورزشگاه‌ها منفی نبوده» بلکه فقط «حساسیت‌هایی» در این زمینه وجود داشت.

آن زمان مسئولین وقت معتقد بودند از جانب AFC برای ورود زنان به ورزشگاه‌ها الزامی وجود ندارد بلکه "توصیه هایی" می شود و زمانی که تمام مناسبات در ورزشگاه‌ها رعایت شود، این توصیه پذیرفته می شود.

محمود  احمدی نژاد اما در روزهای پایانی چهار سال دوم ریاست جمهوری خود (سال ۹۲) از راز دستورش به سازمان تربیت بدنی مبنی بر حضور زنان در ورزشگاه ها برای تماشای بازی مردان سر باز کرد:«سال ۸۴ یک اتفاقی افتاد و ما گفتیم خانم‌ها بروند در استادیوم فوتبال را از نزدیک ببینند؛ دلیل اتخاذ این تصمیم این بود که ما گزارش‌هایی داشتیم مبنی بر اینکه هر هفته ۱۴۰ تا ۱۵۰ نفر ازخانم‌ها با تیپ مردانه در ورزشگاه‌ها دستگیر می‌شوند، ما گفتیم به جای اینکه آنها با تیپ مردانه بروند که بعدا ممکن است به کارهای دیگری نیز منتج شود، اجازه ورود آنان به استادیوم‌ها را بدهیم.»

با تغییر دولت و روی کار آمدن دولت یازدهم زمزمه های طرح مساله پیرامون حضور زنان در ورزشگاه‌ها دوباره شنیده می‌شد و از طرفی این مطالبه از سوی زنان نیز جدی تر پیگیری می‌شد.

تیر سال ۹۳ جمعی از زنان در اعتراض به ممنوعیت ورود زنان به ورزشگاه برای تماشای بازی والیبال، مقابل استانداری تهران جمع شدند و نماینده استاندار نیز وعده پیگیری این موضوع توسط استاندار را داد. ممنوعیت ورودی که به گفته معاون امور بانوان وقت وزارت ورزش و جوانان نهایتا منجر شد تا معاونت وزش و بانوان وقت وزارت ورزش طی جلساتی با معاونت امور زنان وقت ریاست جمهوری، کار کارشناسی برای ورود زنان به ورزشگاه‌ها را آغاز کند.

وی با بیان اینکه تنها بانوان در ۵ رشته نمی‌توانند به ورزشگاه بروند، گفته بود «در برخی از رشته‌ها نظیر کشتی، وزنه‌برداری و شنا، حضور بانوان در ورزشگاه‌ها جایز نیست اما در بعضی از رشته‌ها باید شرایطی ایجاد کرد و بسترسازی انجام شود تا بانوان بتوانند در ورزشگاه‌ها حضور یابند. بر این باوریم که باید نگاه به حضور بانوان در ورزشگاه‌ها به نگاه خانواده‌محور تغییر پیدا کند. بالاخره بحث حضور بانوان در ورزشگاه‌ها فقط مربوط به ورزش نیست بلکه موضوع فرهنگی و اجتماعی محسوب می‌شود ولی در بخش ورزشی کار کارشناسی انجام شده که البته نمی‌توانم خیلی دقیق این موضوع را عنوان کنم. باید این موضوع به سرانجام برسد تا ما این نوید را بدهیم که این بحث حل خواهد شد.»

معاون امور بانوان وقت وزارت ورزش و جوانان همچنین با بیان اینکه تصمیم‌گیری در این رابطه تنها به وزارت ورزش مربوط نیست و نمی‌توانیم به صورت قطع بگوییم که بانوان به ورزشگاه بروند یا خیر و نیز با اشاره به کار کارشناسی انجام شده وزارت ورزش در خصوص ورود زنان به ورزشگاه‌ها، گفته بود «به هر حال مستند قانونی برای عدم ورود زنان به ورزشگاه‌ها پیدا نکردیم.»

بعدها در سال ۹۶ شهیندخت مولاوردی، معاون امور زنان و خانواده وقت ریاست جمهوری با اشاره به میزبانی تهران برای مسابقات لیگ بین‌المللی والیبال و بحث محرومیت ایران در صورت عدم اجازه به زنان و خانواده‌ها برای ورود به ورزشگاه‌ها، در پاسخ به این سوال که "‌ تصمیم برای ایجاد محدودیت از جانب کدام نهاد بود؟" گفته بود: « اصلا ما هم متوجه نشدیم این تصمیم از کجا ریشه گرفت. تا قبل از آن برای والیبال و بسکتبال و تنیس و اینها مشکلی برای ورود زنان به ورزشگاه‌ها وجود نداشت و مساله اصلی بر سر ورزش‌هایی مثل فوتبال و شنا و کشتی بود که ما خودمان اصلا آن را مطرح نکردیم، چون فضا را هنوز مناسب نمی‌دانیم. ولی این سوال باید بالاخره پاسخ داده شود که در یکی، دو سال قبل چه شرایطی تغییر کرد که تصمیم به محدودیت گرفته شد؟.»

با این وجود به گفته برخی اساتید حوزه علمیه مطابق با اندیشه امام خمینی (ره)، ورود زنان به ورزشگاه ها در صورتی که مفسده‌ای در آن  نباشد، مشکلی ندارد و تشخیص آن با مسئولان نظام، دولتمردان و مراجع است.

حجت‌الاسلام والمسلمین محسن غرویان در اینباره عنوان کرده بود «در مقوله ورورد زنان به ورزشگاه‌ها و امثال این‌ها، باید بدون به‌هم زدن اصول و پایه‌های فکری امام و به وجود آمدن مفسده‌ای در آن، توسط کارشناسان ترتیبی اتخاذ شود که موردی خلاف قانون، اخلاق و شرع اتفاق نیفتد؛ بر این اساس، از نظر دیدگاه‌های فقهی حضرت امام(ره)، نفس مسأله بلااشکال است و آنچه مهم است، جلوگیری از بروز فساد است. در واقع می‌توان با اجتهاد در اندیشه‌های امام، به نیازهای امروز پاسخ داد.»

با این وجود مهدی تاج، رییس وقت فدراسیون فوتبال نیز در گفت‌وگو با ایران اکونومیست، درباره بحث حضور بانوان در ورزشگاه‌ها صراحتا اعلام کرده بود که اگر حاکمیت درباره ورود زنان به ورزشگاه‌ها به نتیجه برسد، فدراسیون آن را اجرا خواهد کرد.

وی به ایران اکونومیست گفته بود: «موضوع ورود بانوان و یا خانواده‌ها به ورزشگاه‌ها از جمله مسائل کلان مملکتی است. هر وقت نظام و دولت درباره این موضوع به یک راهکار مشخصی رسیدند، فدراسیون فوتبال به عنوان عضوی از کادر اجرایی این موضوع، تمام تلاش خود را برای تحقق این مهم به انجام خواهد رساند.»

پس از آنکه در سال ۹۶ بعد از بازی ایران و سوریه در مقدماتی جام جهانی، زنان ایرانی که بلیت خریده بودند راه به ورزشگاه نیافتند؛ «ورود زنان به ورزشگاه‌ها» در سطح شورای عالی انقلاب فرهنگی مجددا طرح شد.

مسائل یاد شده در حالی است که طبق نظرسنجی مرکز افکارسنجی دانشجویان ایران (ایسپا) که در شهریور ۱۳۹۶ انجام شده است؛ ۶۱.۱ درصد افراد پاسخگو اعلام کرده‌اند با ورود زنان به ورزشگاه ها برای تماشای مسابقات ورزشی موافق هستند. ۳۶.۴درصد نیز در این زمینه اعلام مخالفت کرده‌اند و ۲.۵ درصد نیز پاسخ ندادند.

در این بین با زمزمه‌ مطرح شدن مجدد طرح «ورود زنان به ورزشگاه‌ها»، امام جمعه وقت قم اعلام کرد « مراجع با طرح ورود زنان به ورزشگاه مخالف هستند و نباید این طرح مجدداً مطرح شود.»

آیت الله «سیدمحمد سعیدی» در خطبه‌های نماز جمعه قم گفته بود «این طرح در دولت پیشین مطرح شد و باید بدانیم که انتقاد مراجع تقلید از ورود زنان به ورزشگاه دلایل خود را دارد و فساد ناشی از این طرح موجب مخالفت آن‌ها است، برخی مسائل با آئین‌نامه نیز برطرف نمی‌شود.»

علیرغم آنکه تا آن زمان امیدی به حضور زنان در ورزشگاه برای تماشای فوتبال حس نمی‌شد و در عین حال نیز افرادی نظیر سیدمصطفی هاشمی‌طبا معتقد بودند گرچه حضور زنان به عنوان تماشاچی در ورزشگاه‌ها اشکالی ندارد اما «واقعیت این است که این مشکل حل نمی‌شود». اما نهایتا این کش و قوس‌ها میان زنان و مسئولان به ورود قطره چکانی و شاید گزینشی و به اجبار زنان در برخی مسابقات فوتبال ملی انجامید.

در دیدار برگشت فینال لیگ قهرمانان فوتبال آسیا بین تیم‌های پرسپولیس و کاشیما آنتلرز در سال ۹۷، ایران به دلیل وجود قوانین و پروتکل‌های بین‌المللی ملزم شد با ورود زنان به ورزشگاه آزادی موافقت کند. در این دیدار چند صد نفر از زنان، با یا بدون هماهنگی قبلی توانستند بازی را در این ورزشگاه از نزدیک ببینند.

پیش از آن نیز تعدادی از زنان توانسته بودند دیدار دوستانه ایران و بولیوی را در ورزشگاه آزادی از نزدیک تماشا کنند،  همچنین در سال ۹۸ نیز تعدادی از زنان در بازی‌ ایران_کامبوج توانستند مسابقه را از نزدیک در استادیوم آزادی تماشا کنند.

بهمن سال گذشته نیز زنان ایرانی توانستند برای تماشای بازی دیدار تیم‌های ملی فوتبال ایران و عراق در انتخابی جام جهانی ۲۰۲۲ وارد ورزشگاه آزادی شوند.

به گزارش ایران اکونومیست، این اظهار نگرانی‌ها که همواره طی ۲۰ سال اخیر نسبت به حضور زنان در ورزشگاه ها وجود داشت منجر به این شد که مسئولان کمیته ملی المپیک، رفع دغدغه بزرگان و مراجع عظام را برای حضور زنان در ورزشگاه‌ها وعده دهند. رضا صالحی‌ امیری، رئیس وقت کمیته ملی المپیک با بیان اینکه عدم حضور زنان در ورزشگاه فقط حضور نداشتن آنها در ورزشگاه نیست بلکه تحقیر نیمی از جامعه است، گفته بود «باید دغدغه بزرگان و مراجع عظام را رفع کنیم. آنها دغدغه‌شان مفسده است. ما باید به آنها این اطمینان را بدهیم که این مفسده را برطرف می‌کنیم و این به نظر من شدنی است.»

به گزارش ایران اکونومیست، از سال ۱۳۸۰ که نخستین بار به طور جدی مطالبه حضور زنان در ورزشگاه ها با ارائه طرحی پیرامون این موضوع به مجلس شورای اسلامی مطرح شد تا کنون که بالغ بر ۲۰ سال از این مطالبه می گذرد، همچنان زنان به طور معمول اجازه ورود به ورزشگاه‌ها برای تماشای مسابقات فوتبال مردان را ندارند و گرچه در بازه‌های زمانی مختلف، مسئولین وعده‌هایی را در این راستا داده‌ و یا به طور گزینشی و یا محدود با بلیط فروشی تعدادی از زنان را وارد ورزشگاه کرده‌اند اما به نظر می رسد همچنان این رفع دغدغه و اطمینان دادن نسبت به عدم وجود مفسده پیرامون حضور زنان در ورزشگاه ها به طور کامل حاصل نشده است.

در بازی اخیر استقلا و مس کرمان که پنجشنبه گذشته (سوم شهریور ماه) برگزار شد، گرچه افکار عمومی فشارهای فیفا را موثر در حضور زنان در ورزشگاه آزادی قلمداد می کردند اما مسئولین تاکید دارند که «نامه فیفا برای حضور زنان در استادیوم‌ها برای رقابت‌های باشگاهی تنها در حد پیشنهاد بوده است» و حضور زنان در ورزشگاه تصمیم وزارت ورزش بوده است.

پیش از این بازی وزیر ورزش وعده داده بود که اگر شرایط فراهم شود زنان را در استادیوم آزادی می‌بینیم و معاون امور زنان و خانواده رییس جمهوری نیز گفته بود «زیرساخت‌ها در آزادی برای حضور زنان فراهم است».

درهای استادیوم آزادی با بلیت فروشی رسمی روز پنجشنبه سوم شهریور به روی زنان باز شد تا پایانی خوش باشد برای یک چالش  چند ده ساله‌، رویداد خوشی که با واکنش‌های مختلف مسئولان و ورزشکاران در فضای مجازی روبرو شد. سینا کلهر، معاون فرهنگی و ورزش همگانی وزارت ورزش و جوانان، درباره حضور زنان در ورزشگاه در صفحه توییتر خود نوشت: «اتفاق مثبت حضور بانوان در ورزشگاه آزادی، بهبود چشم گیر فضای فرهنگی به خصوص شعارهای هواداران بود. باشد که حضور و حرمت بانوان در فرهنگ ایرانی بتواند شوک مثبت فرهنگی برای سکوها و فرهنگ هواداری باشد.»

سید عزت الله ضرغامی، وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی نیز با تشکر از وزیر ورزش به دلیل راه یافتن زنان برای تماشای این بازی به استادیوم آزادی، در صفحه توییتر خود نوشت:«از شادی زنان و دختران جوان در استادیوم آزادی لذت بردم. اولین بار است که آنان برای مسابقات لیگ برتر به استادیوم می‌آیند. تولید شادی و دلخوشی چقدر راحت است!»

انسیه خزعلی معاون امور زنان و خانواده رئیس جمهوری نیز در نشست خبری اخیر خود درخصوص تداوم حضور زنان در ورزشگاه‌ها برای تماشای دیگر بازی‌های لیگ فوتبال با بیان اینکه حضور زنان در ورزشگاه تصمیم وزارت ورزش بود و فشار فیفا در این تصمیم اثر گذار نبود، گفت: اینکه این امر تداوم می‌یابد یا خیر را باید از وزارت ورزش پرسید. بر عهده ما است که جوانب مختلف محل حضور زنان در ورزشگاه  را بسنجیم. از این رو حضور یافتم و جوانب را بررسی کردم، شرایط بسیار عادی بود و حتی از برخی محیط هایی نظیر بازار و سینما سالم تر به نظر می‌آمد.

ورود زنان به ورزشگاه آزادی در روزنامه‌های ورزشی و غیر ورزشی نیز بازتاب داشت و علاوه بر صفحات داخلی روزنامه‌ها، تیتر صفحه نخست شرق، اعتماد و خبرورزشی شد.

یحیی گل‌محمدی، سرمربی تیم فوتبال پرسپولیس در نشستی خبری درباره حضور زنان در دیدار استقلال برابر مس کرمان با بیان اینکه وقتی صحبت‌ از مردم و هواداران است، بخشی از این مردم زنان هستند، گفته بود: آن‌ها هیچ فرقی با مردان ندارند. اتفاق خوبی رخ داده و امیدوارم زیرساخت‌ها برای سایر ورزشگاه هم وجود داشته باشد. امیدوارم ما با توجه به حضور مردان و زنان، فوتبال خوبی به نمایش بگذاریم. امیدوارم در همه  ورزشگاه‌ها شاهد حضور حداکثری باشیم. دوست دارم روزی را ببینم نصف ورزشگاه را مردان و نصف را زنان تشکیل بدهند.

پرویز برومند، دروازه‌بان ملی‌پوش سال‌های دور استقلال نیز حضور زنان در این بازی را "خوش یمن" دانسته و اظهار کرده بود: فکر می‌کنم حضور زنان یکی از بهترین اتفاق‌ها بود که طی چند سال اخیر در ورزشگاه‌های ما رخ داد. خدا را شکر حضور زنان خوش یمن بود و استقلال این بازی را با پیروزی تمام کرد.

به گزارش ایران اکونومیست، تجربه امن و بدون حاشیه بازی استقلال ـ کرمان منجر به بلیت فرشی مجدد برای دیگر بازی لیگ برتر در ورزشگاه آزادی یعنی بازی پرسپولیس و صنعت نفت آبادان شده است. اما اکنون در کنار فرهنگ سازی‌های اجرایی شده بدین منظور نیازمند توجه جدی مسئولین برای هموار کردن و رفع چالش‌های موجود بر سر راه ورود زنان به ورزشگاه‌ها هستیم تا نه تنها پایتخت نشینان بلکه زنان سایر استان‌ها نیز ازاین امر بهره‌مند شوند.