اعلام مشمولان جدید یارانه

سرپرست پایگاه اطلاعات رفاهی ایرانیان وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی به ارائه توضیحاتی پیرامون عملکرد این پایگاه پس از تصمیمات یارانه‌ای هیئت دولت در اردیبهشت ماه و حواشی مرتبط با آن پرداخت و آخرین آمار از وضعیت یارانه نقدی، مشمولان جدید و جدیدترین سازوکارهای دهک بندی درآمدی خانوار را اعلام کرد.

کد خبر: ۵۰۲۰۸۳

تاریخ: ۰۷ شهريور ۱۴۰۱ - ۰۹:۳۶

سید مجتبی زری‌باف در گفت‌وگو با ایران اکونومیست، در این باره اظهار کرد: متخصصان پایگاه اطلاعات رفاه ایرانیان که غالباً از نخبگان دانشگاهی و فناور کشور هستند تمرکز خود را بر گسترش و ارتقای مهم‌ترین ابزار حکمرانی مدرن داده محور قرار دادند.

وی افزود: جلسات و مکاتبات متعدد نظارتی، پاسخگویی به اعتراضات، تعاملات گسترده بین دستگاهی به منظور هماهنگی اجرای تکالیف قانونی و مشاهده مداوم برخی گزارشات و تحلیل‌های رسانه‌ای ناآگاهانه و بعضاً غیرعلمی و غیر دقیق، هیچ کدام مانع حرکت متخصصان پایگاه رفاه ایرانیان، برای پیشگامی در عرصه‌ای که بدان پا گذاشته‌اند نشد و این روند هم چنان ادامه دارد.

سرپرست پایگاه اطلاعات رفاهی ایرانیان وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی با بیان اینکه پایگاه رفاه ایرانیان با تلاش ارزشمند چندین ساله مدیران و متخصصان اقتصادی و فناور کشور ایجاد شده است و وظیفه‌اش تحلیل اطلاعات اقتصادی و رفاهی خانوارهای کشور جهت وسع‌سنجی و تمکن‌سنجی است گفت: وسع‌سنجی ابزار حکمرانی مدرن است تا بتوان سیاست‌های حمایتی و رفاهی کشور را هدفمند به سمت اقشار مورد نظر هدایت کرد.

زری‌باف افزود: علاوه بر آن، اطلاعات موجود در پایگاه رفاه ایرانیان می‌تواند به عنوان ابزار حکمرانی مدرن در توصیه‌های سیاستی، شفاف‌سازی وضعیت اقتصادی و رفاهی کشور، بررسی اثرات اقدامات پیشین و پیش‌بینی و تحلیل اثرات احتمالی سیاست‌گذاری‌های آتی مورد استفاده قرار گیرد.

ارائه پیشنهاد تغییر مبنا از "دهک‌بندی" به "صدک‌بندی" به دولت

وی در پاسخ به پرسشی مبنی بر ارتباط پایگاه رفاه ایرانیان با پرداخت یارانه‌های نقدی گفت:‌ پیرو مصوبه مجلس شورای اسلامی در بند ب تبصره ۱۴ قانون بودجه ۱۴۰۱ کل کشور، هیئت دولت و ستاد تنظیم بازار در تفسیر "اقشار و دهک‌های پردرآمد" مندرج در این تبصره تصمیم گرفت تا ماهیانه به خانوارهای دهک‌های یک تا سه، به ازای هر نفر ۴۰۰ هزار تومان، دهک‌های چهار تا ۹ به ازای هر نفر ۳۰۰ هزار تومان پرداخت و دهک ۱۰ را حذف کند.

وی با بیان اینکه وظیفه شناسایی به عهده پایگاه رفاه ایرانیان است تا بر مبنای وسع سنجی خود این دهک‌ها را معرفی کند گفت: لازم به تأکید است در این سیاست پایگاه رفاه ایرانیان صرفاً مجری شناسایی دهک‌ها بوده است. به طور همزمان پیشنهادات کارشناسی و مبتنی بر داده به منظور تدقیق انتخاب گروه‌های هدف از سوی این پایگاه به هیئت دولت ارائه شده است که به طور کلی می‌توان آن را در تغییر مبنا از "دهک‌بندی" به "صدک‌بندی" خلاصه کرد.

سرپرست پایگاه اطلاعات رفاهی ایرانیان وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی ادامه داد: البته تا کنون این پیشنهاد مبنای تصمیم‌گیری قرار نگرفته است.

حدود ۹۰ درصد جمعیت کشور مشمول یارانه نقدی هستند

زری‌باف در بخش نخست سخنانش، آخرین آمار از وضعیت یارانه نقدی در کشور را اعلام و اظهار کرد: بر اساس آخرین وضعیت محاسبه مشمولین یارانه در مردادماه ۱۴۰۱ توسط پایگاه رفاه ایرانیان، از بین حدود ۸۶ میلیون نفر جمعیت کل کشور، حدود ۲۵ میلیون و ۵۰۰ هزار خانوار معادل ۷۷ میلیون و ۹۰۰ هزار نفر به عنوان مشمول به سازمان هدفمندسازی یارانه‌ها معرفی شده‌اند (معادل ۸۹٫۹ درصد جمعیت کشور).

مشمولین جدید یارانه چند نفر هستند؟

وی افزود: از این میزان حدود ۸۰۰ هزار خانوار مشمول یارانه ۴۰۰ هزار تومانی و حدود یک میلیون و ۷۰۰ هزار خانوار مشمول یارانه ۳۰۰ هزار تومانی هستند. از بین ۷ میلیون جامانده که شامل انصرافی‌های قدیم، محذوفین قدیم و افرادی است که به هر دلیلی در فروردین ماه سال ۱۴۰۱ یارانه ۴۵۵۰۰ تومانی دریافت نمی کردند، تعداد کل ثبت‌نامی‌های جدید (پس از اردیبهشت ۱۴۰۱) حدود دومیلیون و ۷۰۰ هزار نفر هستند که حدود یک میلیون و ۶۰۰ هزار نفر از این افراد در جمع مشمولین فعلی حاضر هستند. هم چنین از بین محذوفین جدید یارانه در اردیبهشت سال ۱۴۰۱ حدود ۴ میلیون و ۲۰۰ هزار نفر اقدام به ثبت اعتراض کردند که در وسع سنجی تیر ماه یک میلیون و ۷۰۰ هزار نفر در جمع مشمولین تیرماه یارانه به سازمان هدفمندسازی یارانه ها معرفی شدند.

تکلیف جاماندگان و ثبت‌نامی‌های جدید یارانه

تعیین تکلیف واریز معوقات خانوارهای مشمول شده جدید بر عهده سازمان هدفمندی است

سرپرست پایگاه اطلاعات رفاهی ایرانیان وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی درباره تکلیف جاماندگان و ثبت‌نامی‌های جدید یارانه گفت: برخی افراد جامانده به دلایل مختلف هنوز امکان ثبت‌نام پیدا نکرده‌اند. ثبت‌نام افراد جامانده و انصرافی‌های قبل، توسط سازمان هدفمندسازی یارانه‌ها و از طریق درگاه my.gov.ir صورت می‌پذیرد. پس از ثبت‌نام، اطلاعات خانوارهای ثبت‌نامی توسط سازمان هدفمندسازی یارانه‌ها برای پایگاه رفاه ایرانیان ارسال شده و در اولین دور بعدی واریز یارانه، مورد وسع سنجی فوری قرار گرفته و در صورت حضور در دهک‌های ۱ تا ۹، سرپرستان خانوارهای مشمول برای واریز یارانه به سازمان هدفمندسازی یارانه‌ها معرفی می‌شوند.

زری‌باف درباره خانوارهایی که اخیراً مشمول شده و معوقات خود را دریافت نکرده‌اند و همچنین درباره تکلیف رفع مسدودی یارانه‌ها  گفت: تمامی امور اجرایی مربوط به واریز یارانه‌ها، ازجمله پرداخت معوقات مشمولین، تعیین تکلیف مبالغ مسدودی در حساب سرپرست خانوار، رفع مشکل واریز مبالغ کمتر از تعداد اعضای خانوار و ... توسط سازمان هدفمندسازی یارانه‌ها صورت می‌پذیرد.

علت حذف برخی مددجویان نهادهای حمایتی چه بود؟

وی در پاسخ به پرسشی با این مضمون که «برخی افراد تحت پوشش بنیاد شهید، کمیته امداد، سازمان بهزیستی و ... به دلیل دهک بندی پایگاه رفاه ایرانیان از خدماتی که از این نهادها دریافت می‌کرده‌اند حذف شده‌اند و بعد از مراجعه به این نهادها، به وزارت رفاه و پایگاه رفاه ایرانیان ارجاع شده‌اند تا برای بهره‌مندی مجدد از خدمات، دهک خود را تغییر دهند. ماجرا چه بوده است؟» گفت: پایگاه رفاه ایرانیان در هیچ کدام از تصمیمات نهادهای مذکور مبنی بر حذف ارائه خدمات به برخی از افراد تحت پوشش این نهادها، نه در لایه کارشناسی و نه در لایه اجرایی طرف همکاری و مشورت نبوده است.

سرپرست پایگاه اطلاعات رفاهی ایرانیان وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی افزود: وسع (دهک) افراد به عنوان اطلاعات تولیدی پایگاه رفاه ایرانیان صرفاً در صورت درخواست در اختیار همه دستگاه‌های اجرایی علاقه‌مند قرار خواهد گرفت و دستگاه‌ها تماماً با اختیار و مسئولیت خود می‌توانند از این اطلاعات استفاده کنند. به‌عبارت‌دیگر، ضمن دفاع از منطق وسع سنجی، تعیین محدوده اقشار دریافت کننده حمایت و اقشار حذف شده، با مشورت پایگاه رفاه نبوده و تصمیم مستقل و مختارانه دستگاه‌هایی اعم از بنیاد شهید و امور ایثارگران، سازمان بهزیستی و ... بوده است.

زری‌باف با بیان اینکه متأسفانه در موارد معدودی مشاهده شده است که برخی دستگاه‌های اجرایی از دهک اعلامی به عنوان جایگزین تمامی فرایندهای شناسایی و خدمت‌رسانی خود استفاده کرده‌اند و پاسخگویی به متقاضیان خود را به بهانه دهک بندی به پایگاه رفاه ایرانیان ارجاع داده‌اند تأکید کرد: بدیهی است دهک افراد به صورت دستی قابل تغییر نیست؛ فلذا ارجاع معدود برخی متقاضیان این نهادها که اکثراً از اقشار خاص و نیازمند حمایت جامعه هستند به یک نهاد دیگر که از اساس از تصمیمات نهاد متولی بی‌اطلاع است اقدام صحیحی به نظر نمی‌رسد.

پاسخ به چند سوال درباره پایگاه رفاه ایرانیان و نحوه دهک بندی‌ها

چه اطلاعاتی در پایگاه رفاه ایرانیان مورد استفاده قرار می‌گیرد؟

وی در بخش دوم سخنانش به سوالاتی درباره روند جمع آوری اطلاعات در پایگاه رفاه ایرانیان پاسخ داد و درباره اینکه چه اطلاعاتی در پایگاه رفاه ایرانیان مورد استفاده قرار می‌گیرد؟ گفت: پایگاه رفاه ایرانیان در حال حاضر از حدود ۶۰ پایگاه داده کلان کشور بهره می‌گیرد. اطلاعات ساختار خانوار، خودرو، تراکنش‌های بانکی، شرایط اجتماعی، حقوق، بورس، بیماران خاص و معلولین، مجوزهای صنفی، سفرهای خارجی، تسهیلات و سود بانکی و ... ازجمله برخی اطلاعات مستخرج از پایگاه داده‌های کشور موجود در پایگاه رفاه ایرانیان است.

آیا از همه این اطلاعات در آزمون وسع استفاده می‌شود؟

سرپرست پایگاه اطلاعات رفاهی ایرانیان وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی درباره اینکه آیا از همه این اطلاعات در آزمون وسع استفاده می‌شود؟ اظهار کرد: آزمون وسع تاریخچه تخصصی طولانی و پیچیده‌ای در پایگاه رفاه ایرانیان دارد و به عواملی چون تحلیل تئوریک اقتصادی، کیفیت و اشراف داده‌های ورودی، شهود مستخرج از داده‌ها و موارد تخصصی متعدد دیگر وابسته است. برخی اطلاعات پایگاه رفاه هم چون ساختار و بعد خانوار، ارزش خودروی خانوار، خرید کارت خانوار، وضعیت سرپرستی خانوار، وضعیت اشتغال اعضای خانوار، حقوق و دستمزد اعضای خانوار، سود بانکی، عضویت افراد معلول و یا دارای بیماری خاص در خانوار و ... با اثرات مختلف متأثر از اهمیت، کیفیت و بازه زمانی اطلاعات، در آزمون وسع مورد استفاده قرار گرفته است.

زری‌باف ادامه داد: برخی موارد دیگر همچون تسهیلات دریافتی خانوار، سفرهای خارجی خانوار، مجوزات صنفی و ... خارج از آزمون وسع و به منظور ارزیابی نتایج وسع سنجی مورد بهره برداری قرار می‌گیرند.

متولی تولید داده‌های موجود در پایگاه رفاه ایرانیان چه نهادی است؟

وی درباره اینکه متولی تولید داده‌های موجود در پایگاه رفاه ایرانیان چه نهادی است؟ اظهار کرد: هر کدام از داده‌های موجود در پایگاه رفاه ایرانیان متولی جداگانه‌ای دارد و پایگاه رفاه هیچ اطلاعاتی را تولید نکرده و صرفاً بهره‌بردار اطلاعات ثبت شده در دستگاه‌های مختلف است. به عنوان مثال اطلاعات ساختار و بعد خانوار توسط سازمان هدفمندسازی یارانه‌ها، خودرو و سفرهای خارجی توسط فراجا، تراکنش‌های بانکی توسط بانک مرکزی، حقوق و بیمه توسط صندوق‌ها و خزانه و ... تولید شده و در اختیار پایگاه رفاه ایرانیان قرار می‌گیرد.

سرپرست پایگاه اطلاعات رفاهی ایرانیان وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی افزود:‌البته قطعاً پایگاه رفاه در تعامل مستمر با دستگاه‌های مولد و متولی داده ارتقای کیفیت و به‌روزرسانی داده‌های ورودی را پیگیری می‌کند.

نحوه و روند دهک‌بندی درآمدی خانوار

آیا دهک دهمی‌ها "مرفه" هستند؟

زری‌باف در توضیح نحوه و روند دهک‌بندی درآمدی خانوار و در پاسخ به اینکه آیا دهک ۱۰ به معنای افراد مرفه کشور است؟ گفت: توجه به مفهوم "دهک" بسیار مهم است. از لحاظ آماری دھک به معنای یک دهم جمعیت کل کشور است و دهک درآمدی بیشتر از آن که یک مفهوم مطلق اقتصادی باشد، یک مفهوم نسبی و جمعیتی است. یعنی دهک ۱۰ لزوماً به معنای قشر مرفه کشور نیست، دهک ۱۰ معادل ۱۰ درصد جمعیتی کشور است که در مجموع و پس از ترکیب آیتم‌های وسع‌سنجی به نسبت مابقی جمعیت کشور بالاتر قرار می‌گیرند.

وی ادامه داد: توزیع وضعیت رفاهی در دهک ۱۰ یکنواخت نیست و تفاوت وضعیت رفاهی در داخل این دهک نیز وجود دارد. هم چنین پایین‌ترین سطح دهک ۱۰ (مثلاً صدک (۹۱) تفاوت وضعیت رفاهی قابل توجهی با افراد حاضر در دهک ۹ (مثلاً صدک ۸۸) ندارد. نکته بسیار مهم این است که دهک ۱۰ از لحاظ جمعیتی همواره ثابت است. یعنی اگر جعیت ایران ۸۵ میلیون نفر باشد جمعیت دهک ۱۰ همواره ۸٫۵ میلیون نفر است (تقریباً معادل جمعیت شب شهر تهران). بنابر این اگر بنا باشد در هر مرحله از وسع‌سنجی افرادی از دهک ۱۰ خارج شوند و به دهک‌های پایین‌تر بروند دقیقاً معادل تعداد همان افراد از دهک‌های پایین‌تر به دهک ۱۰ اضافه می‌شوند.

سرپرست پایگاه اطلاعات رفاهی ایرانیان وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی تصریح کرد: فلذا اگر بنا باشد به شکل دقیق به فلسفه دهک‌بندی عمل شود در هر بار بررسی اعتراضات اگر افراد جدیدی مشمول دریافت یارانه شوند به همان میزان باید مشمولین قبلی یارانه حذف شوند و این یعنی افراد جدیدی به قرار گرفتن در دهک ۱۰ اعتراض خواهند داشت.

چگونه افرادی که قبلاً یارانه ۴۰۰ هزار تومانی می‌گرفتند، اکنون یارانه ۳۰۰ هزار تومانی می‌گیرند؟

زری‌باف در پاسخ به پرسش دیگری مبنی بر اینکه چگونه افرادی که قبلاً یارانه ۴۰۰ هزار تومانی می‌گرفتند، اکنون یارانه ۳۰۰ هزار تومانی می‌گیرند؟ گفت: همان طور که در سؤال قبل شرح داده شد مفهوم دهک‌بندی به جمعیت ثابت هر دهک دلالت دارد. بنابر این اگر در هر مرحله از وسع‌سنجی افرادی از دهک‌های بالاتر از سه به زیر آن بیایند ناگزیر افرادی از دهک‌های یک تا سه به دهک‌های بالاتر رفته‌اند.

وی درباره چگونگی دهک‌بندی از سوی پایگاه رفاه ایرانیان و معیارهایی که برای افراد دارد گفت: دهک‌بندی عبارت دقیقی برای وظیفه پایگاه رفاه ایرانیان نیست، بلکه عبارت دقیق، وسع‌سنجی است. پس از اجرای فرایند وسع‌سنجی می‌توان نتیجه آن را در قالب دهک، صدک، هزارک و یا هر ظرف جمعیتی دیگری مورد بهره‌برداری قرار داد. به عبارتی پایگاه رفاه ایرانیان خانوارهای کشور را بر مبنای ترکیب آیتم‌های رفاهی رتبه‌بندی می‌کند.

سرپرست پایگاه اطلاعات رفاهی ایرانیان وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی افزود: معیار این روش رتبه‌بندی یا همان چیزی که از آن به اصطلاح به عنوان فرمول آزمون وسع یاد می‌شود، یک مکانیزم پیچیده است. ده‌ها آیتم رفاهی و زمانی در این مکانیزم مؤثر است. در طول سال‌ها، پژوهش‌های متعددی با بهره‌گیری از دانش داده، اقتصاد سنجی و هوش مصنوعی برای طراحی این مکانیزم صورت پذیرفته است و انباشت آنها امروز مورد بهره‌برداری قرار می‌گیرد.

زری‌باف با اشاره به اینکه این روند پژوهشی هم اکنون نیز با قدرت در حال ارتقاء و پیگیری است گفت: بنابراین این مکانیزم تک معیاره یا چند معیاره نیست که به عنوان مثال بتوان گفت افرادی که خودروی بالای فلان میلیون تومان یا گردش حساب بالای بهمان میلیون تومان دارند حذف شده‌اند. ممکن است فردی خودرو نداشته باشد، اما ده‌ها میلیارد تومان در بورس دارایی داشته باشد و امثالهم. هم چنین این سازوکار یک فرمول ساده ریاضی هم نیست که بتوان با جمع چند عدد معیار، وسع افراد را استخراج کرد.

وی ادامه داد: به عنوان مثال آیا خرید کارتی یک خانوار، با مجموع واریزهای بانکی، با مجموع ارزش خودرویشان، با تعداد افراد حاضر در سن کار خانوار، با حضور یا عدم حضور معلول و بیمار خاص در خانوار و ... از جنس اعداد هم جنس است که بتوان آنها را با یکدیگر جمع کرد؟ بدیهی است که این متغیرها از یک جنس نبوده و قابل جمع‌بندی نیستند و برای طراحی یک شاخص واقع‌نما باید بتوان همه متغیرها را همزمان در نظر گرفت که این امر مکانیزم وسع‌سنجی را تبدیل به یک فرایند پیچیده و کاملاً فنی کرده است که شاید بیان آن برای عموم دشوار باشد.

آیا اطلاعات پایگاه رفاه ایرانیان، چند سال به روز نشده بود؟

سرپرست پایگاه اطلاعات رفاهی ایرانیان وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی درباره برخی اظهارات مبنی بر عدم به‌روزرسانی چندساله اطلاعات پایگاه رفاه ایرانیان گفت: تمام اطلاعات موجود در وسع‌سنجی اخیر به‌روزترین اطلاعاتی است که نهادهای مولد و متولی داده در اختیار پایگاه رفاه ایرانیان قرار داده‌اند. به عنوان مثال داده‌های بانکی افراد طبق روال بانک مرکزی به صورت تجمیعی هر شش ماه یکبار در اختیار پایگاه رفاه ایرانیان قرار می‌گیرد.

زری‌باف افزود: این اطلاعات حاوی ترکیب مختلفی از داده‌هاست؛ داده‌های واریز، برداشت و مانده حساب بانکی از تجمیع داده‌های اظهاری بانک‌ها محاسبه می‌شوند که بررسی‌ها نشان می‌دهد کیفیت این داده‌ها به دلیل اتکا به خوداظهاری بانک‌ها عالی نیست، فلذا در آزمون وسع از اهمیت پایینی برخوردار هستند. اما برخی دیگر از داده‌ها مانند دیتای شبکه شاپرک از دقت قابل قبولی برخوردارند.

وی با بیان اینکه داده‌های خودرو یکی از دقیق‌ترین داده‌های موجود در کشور است و صرفاً اهمال در فک پلاک و یا اعلام خودروی سرقتی و سوءاستفاده‌های معدود منجر به خطا در داده می‌شود عنوان کرد: این داده نیز آخرین بار در خرداد ماه ۱۴۰۱ در پایگاه رفاه ایرانیان تجمیع شده است و در شهریور ماه نسخه جدید آن تجمیع خواهد شد.

سرپرست پایگاه اطلاعات رفاهی ایرانیان وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی تأکید کرد: با وجود آن که پایگاه رفاه ایرانیان مکلف است در بازه‌های زمانی شش ماهه نسبت به تجمیع اطلاعات و وسع سنجی مجدد مبادرت ورزد، اما اراده پایگاه بر همکاری و مشاورت با تمامی دستگاه‌های مولدِ داده به منظور ارسال برخط و همزمان داده‌ها استوار است. علاوه براین، اصول علمی وسع‌سنجی به منظور اجتناب از تغییر رفتارهای استراتژیک از تفصیل ترکیب داده‌ها نهی نموده و سازوکار وسع‌سنجی را محرمانه تلقی می‌کند.

آیا این حجم از اعتراض به معنای عدم دقت پایگاه رفاه ایرانیان نیست؟

چگونه می‌شود یک کارگر، دهک‌ دهمی باشد؟

زری‌باف درباره اینکه آیا این حجم از اعتراض به معنای عدم دقت پایگاه رفاه ایرانیان نیست؟ چگونه می‌شود یک کارگر، دهک‌ دهمی باشد؟ گفت: ابتدا باید تبیین کرد که لزوماً نمی‌توان از اعتراض، عدم دقت وسع‌سنجی را نتیجه گرفت. اعتراض، عنصر جدایی‌ناپذیر حذف شمولیت بخشی از شهروندان از یک خدمت حمایتی است. همان طور که پیشتر تبیین شد حتی با بررسی و ترتیب اثر اعتراضات همواره افراد ثابتی از یک حمایت باز خواهند ماند، فلذا اعتراض هرگز تمام نمی‌شود و صرفاً از افرادی به افراد دیگر منتقل می‌شود.

وی ادامه داد: بنابراین با هر سازوکار وسع‌سنجی، اعتراض به "حذف" به قوت خود باقی‌است. علی‌الخصوص زمانی که آن حمایت در وضعیت معیشتی خانوار اثرگذار باشد. علی‌ای حال اعتراضات به حقی نیز وجود دارد که اکثراً ناظر بر عدم صحت برخی اطلاعات ورودی است. به عنوان مثال افرادی معتقدند که اطلاعات ساختار خانوارشان، اطلاعات خودرو، حقوق و ... صحیح نیست. همان طور که پیشتر بیان شد مولد و متولی اطلاعات ورودی وسع سنجی دستگاه‌های اجرایی مربوطه هستند. اما در سامانه جدید حمایت (اعتراض) hemayat.mcls.gov.ir وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی برخی از این اطلاعات ورودی در معرض دید سرپرستان خانوار قرار گرفته است.

سرپرست پایگاه اطلاعات رفاهی ایرانیان وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی با بیان اینکه برای سنجش دقت مکانیزم وسع سنجی پایگاه رفاه ایرانیان باید از آزمون‌های مختلف آماری بهره برد اظهار کرد: به عنوان مثال یکی از این آزمون‌ها یکنوایی وسع‌سنجی نهایی نسبت به آیتم‌های رفاهی داخل و خارج آزمون وسع است. به بیان ساده‌تر نتیجه نهایی وسع‌سنجی ترکیبی را اگر به عنوان مثال نسبت به تراکنش‌های کارتی خانوار (درون آزمون وسع) و یا تسهیلات دریافتی خانوار (خارج آزمون وسع) بسنجیم نمودار حاصله می‌بایست یکنوا (صعودی) باشد. این یعنی غالب خانوارهایی که در رده بالاتری قرار گرفته‌اند به نسبت خانوارهای پایین‌تر، خرید ماهیانه بیشتری دارند و یا تسهیلات بانکی بیشتری دریافت کرده‌اند.

زری‌باف افزود: وسع سنجی پایگاه رفاه در قریب به اتفاق آیتم‌های رفاهی این شاخصه را داشته است. فلذا اگر یک کارگر دهک ۱۰ ای شد لزوماً به معنای خطای وسع سنجی پایگاه رفاه نیست. اولاً باید دید آیا همه آیتم‌های رفاهی آن کارگر نشان از محرومیت اوست و یا صرفاً ذهنیت ابتدایی این است که نباید هیچ کارگر دهک دهی وجود داشته باشد؟ ثانیاً باید دید آیا اطلاعات ثبتی آن کارگر که توسط سایر دستگاه‌های اجرایی تولید و ارائه می‌شود خطای فاحشی دارد یا خیر.

نحوه اصلاح اطلاعات ثبتی اولیه خانوار

وی درباره نحوه اصلاح اطلاعات ثبتی اولیه خانوار اظهار کرد: همان طور که پیش‌تر بیان شد متولی اطلاعات ورودی، دستگاه‌های اجرایی مولد آن هستند، به عنوان مثال اگر کسی خودرویی را قولنامه‌ای فروخته یا فک پلاک نکرده است باید با مراجعه به مراکز  فک پلاک مسئله را حل کند. اطلاعات ساختار خانوار که یکی از پایه‌ای‌ترین اطلاعات وسع سنجی است در صورت نیاز به اصلاح (مواردی از قبیل ازدواج فرزندان، اشتغال فرزندان مجرد، فوت و موالید و حضانت و طلاق و امثالهم) طبق بخشنامه ستاد تنظیم بازار فعلاً توسط سازمان هدفمندسازی یارانه‌ها اصلاح می‌شود که از طریق پلیس به علاوه ۱۰ یا سامانه‌های اعلامی این سازمان صورت می‌پذیرد.

سرپرست پایگاه اطلاعات رفاهی ایرانیان وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی اضافه کرد: در هر صورت وزارت رفاه در سامانه جدید حمایت (اعتراض یارانه) hemayat.mcls.gov.ir امکانی را فراهم می‌کند تا سرپرستان خانوار بتوانند با مراجعه به آن برخی آیتم‌های دخیل در وسع سنجی خود را مشاهده کنند و در صورت اعتراض راهنمایی لازم برای اصلاح آن اطلاعات را دریافت کنند. در مورد افرادی که اصطلاحاً کارپرداز هستند و تصور می‌کنند گردش حساب بالای ایشان موجب حذف یارانه‌شان شده است این امکان فراهم شده است که در صورت تفکیک حساب شخصی و تجاری، در وسع سنجی‌های آتی سابقه اطلاعات گردش حساب آن‌ها در نظر گرفته نشود.

زری‌باف افزود: مضاف بر اینکه برخلاف تصور عموم گردش حساب (مجموع واریز و برداشت بانکی) از آیتم‌های کم اثر در ساز و کار وسع سنجی است.

به گفته وی پس از ثبت اعتراض و اقدام برای اصلاح اطلاعات ثبتی خانوار و همچنین ارجاع اطلاعات اصلاح شده از دستگاه‌های متولی به پایگاه رفاه ایرانیان، از اطلاعات جدید در وسع سنجی‌های آتی که در بازه‌های زمانی سه یا شش ماهه صورت می‌پذیرد بهره برده خواهد شد.

آیا بهتر نیست به جای این فرایند پیچیده وسع سنجی، چند معیار ساده مشخص کرد؟

سرپرست پایگاه اطلاعات رفاهی ایرانیان وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی در پاسخ به اینکه آیا بهتر نیست به جای این فرایند پیچیده وسع سنجی، چند معیار ساده مشخص برای شمول و یا حذف یارانه مشخص کرد؟ به عنوان مثال خودروی بالاتر از مبلغی خاص یا خرید کارت بالاتر از رقمی مشخص؟ گفت: اگر بخواهیم "دقت وسع سنجی" را فدای "کاهش اعتراض" کنیم حتماً این پیشنهاد صحیح است. تعیین معیارهای اندک و ساده، بر اساس اکثر پژوهش‌های نوین جهانی اگرچه شفاف هستند و اعتراضی در پی ندارند، اما دقت بسیار پایینی دارند. در این صورت ظاهراً ما برای حل اعتراض یک فرد که شاید به دلیل مجموعه‌ای از عواملی که پیشتر ذکر شد به حق نیز اعتراض داشته باشد، با کاهش عمومی دقت وسع سنجی، موجب پایمال شدن حق میلیون‌ها فرد دیگر خواهیم شد و البته اعتراضی هم وجود نخواهد داشت و تصور می‌شود که همه چیز بر وفق مراد است.

زری‌باف با اشاره به انجام پژوهشی در یکی از کشورهای در حال توسعه برای اعطای یک خدمت حمایتی در حوزه زنان سرپرست خانوار گفت: هدف از این برنامه حمایت از سه دهک پایینی جامعه بوده است. در تعیین جامعه هدف از روش‌های مختلفی استفاده شده است. به عنوان مثال در یک حالت ساده زنان مطلقه جوان، کم برخوردار تلقی شده و از آن‌ها حمایت شده است. در حالت دوم با استفاده از یک روش آزمون وسع، افراد کم برخودار شناسایی شده و به آنها کمک شده است. مدل اول بر مبنای گزاره شفاف پرداخت به زنان مطلقه جوان  با مدل دوم که بر مبنای ساز و کار ترکیبی وسع سنجی که پیچیده و غیر قابل توضیح و احتمالاً اعتراض برانگیز است قیاس شده است.

وی افزود: در پژوهش‌های پساطرح میزان هدفمندی و اثرگذاری حمایت محاسبه گردیده است. در حالت دوم از بین جمعیت هدف، درصدی بالایی از افراد حاضر در دهک اول مشمول حمایت شده‌اند و با طی یک روند نزولی هیچ فرد حاضر در دهک ۱۰ مشمول حمایت نشده است. در مقابل در روش شفاف اول تقریباً درصد بهره‌مندی همه دهک‌ها از خدمت حمایتی برابر بوده است که طبیعتاً شکست اهداف حمایتی سیاست را متبلور می‌سازد. بدیهی است زیرساخت‌های فرهنگی اجتماعی در پذیرش تصمیمات پیچیده‌ای که عادلانه‌تر هستند نقش پررنگی ایفا می‌کنند اما این حقایق نشان می‌دهد استفاده از معیارهای ساده همه فهم قابل پذیرش، اگرچه منجر به اعتراضات کمتری می‌شوند، اما ممکن است بسیار ناعادلانه باشند.

سرپرست پایگاه اطلاعات رفاهی ایرانیان وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی با اشاره به اینکه فلذا اگر بنا باشد سیاست‌گذار مبنای سیاست‌های خود را عدم اعتراض قرار دهد حتماً توصیه می‌شود تا بدون در نظر گرفتن فرایند پیچیده، پویا و عادلانه وسع سنجی به اعلام معیارهای ساده تصمیم‌گیری اکتفا کند گفت: البته این امر نافی تلاش ویژه دستگاه‌های اجرایی مولد داده برای اصلاح خطاهای ثبتی اطلاعاتی نیست.

همه اطلاعات خانوار در پایگاه رفاه ایرانیان موجود و به‌روز است؟

زری‌باف  درباره اینکه آیا همه اطلاعات مرتبط با وضعیت اقتصادی و رفاهی خانوار در پایگاه رفاه ایرانیان موجود و به‌روز است؟ گفت: بدیهی است داده‌های اقتصادی و رفاهی خانوارهای کشور، بی‌انتها است. در بسیاری از کشورها اشراف داده‌های ثبتی به مرحله تشخیص جزئی‌ترین فعالیت‌های رفاهی و معیشتی رسیده است. اشراف اطلاعاتی در کشور ما نیز در حد قابل قبولی است که رو به گسترش است. البته قطعاً داده‌های مهم اقتصادی‌ای وجود دارند که به دلایلی اعم از عدم ثبت سیستمی داده‌ها توسط دستگاه متولی مولد داده و یا استنکاف دستگاه‌ها از ارائه آن در پایگاه رفاه تجمیع نشده است.

وی ادامه داد: قطعاً پیش از هر فرد یا نهاد دیگری پایگاه رفاه مصرانه و با استفاده از اختیارات متعدد قانونی خود در حال مذاکره و یا مشاوره برای گسترش اشراف اطلاعاتی اقتصادی و رفاهی است. در حوزه به‌روزرسانی داده‌ها بعضاً به شکل دوره‌ای و بعضاً به شکل مستمر و برخط به‌روزرسانی داده‌ها صورت می‌پذیرد. گرچه در این حوزه نیز پایگاه رفاه در تعامل تنگاتنگ با شورای اجرایی دولت الکترونیک و کارگروه تعامل‌پذیری در تلاش است تا هم پایگاه هم سایر دستگاه‌های مولد داده را ملزم به ارائه و دریافت برخط و مستمر اطلاعات کند.

سرپرست پایگاه اطلاعات رفاهی ایرانیان وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی در خاتمه ضمن قدردانی از همراهی مردم صبور و گران‌قدر این مرزوبوم و حمایت‌های مسئولان ذی‌ربط، اعلام کرد که پایگاه رفاه ایرانیان در تلاش است تا با اتخاذ رویکرد تحولی، زمینه‌های حکمرانی هوشمند، داده محور و عادلانه را به شکل چشم‌گیری ایجاد و گسترده کند. همان‌قدر که ناملایمات و مقاومت‌های پیش روی این مسیر مانع این حرکت نیست انتقادات و توصیه‌های کارشناسانه و دلسوزانه متخصصان امر موجب تسریع آن خواهد بود.