پیشتازی داوطلبان شهرستانی در رتبه های بالای کنکور

نیازی نیست در سالهای اخیر در کنکور سراسری شرکت کرده باشید یا داوطلب کنکوری در اطراف خود دیده باشید تا بدانید نتیجه کنکور صرفا به تلاش برای مطالعه کتاب‌های درسی بستگی ندارد.بلکه زندگی در خانواده‌ای متمول و دسترسی به امکانات متنوع آموزشی می‌تواند بر سرنوشت تحصیلی هر فرد اثر مستقیمی داشته باشد. اما چرا هر سال سهم داوطلبانی که در شهرستان ها تحصیل کرده‌اند از سهم دانش آموزان تهرانی بیشتر است؟

کد خبر: ۴۸۶۵۶۷

تاریخ: ۱۲ مرداد ۱۴۰۱ - ۰۷:۳۱

به گزارش ایران اکونومیست، با اعلام‌نفرات رتبه برتر کنکور سال ۱۴۰۱ اعلام شد. هر چند عددی که در صفحه‌ی متعلق به هر داوطلب آمده، ارقامی تاثیرگذار است که یک کنکوری احتمالا تا آخر عمر آن را فراموش نکند اما این عدد فقط نشان دهنده تلاش و کوشش یک داوطلب طی سالهای اخیر نیست. عوامل بسیاری می توانند این عدد را تغییر دهند و رشته و دانشگاه آینده فرد را از محل زندگی و وضعیت مالی خانواده گرفته تا توانایی کنترل اضطراب و مواجهه با هیجان در جلسه آزمون تحت تاثیر قرار دهند.

در سال های اخیر، بحث نابرابری امکانات آموزشی و تاثیر این نابرابری بر سرنوشت نوجوانان ۱۸-۱۷ ساله ای که در آستانه شرکت در آزمون سراسری ورود به دانشگاه ها هستند داغ شده است. مدافعان وضعیت موجود برای اثبات ادعای خود مبنی بر یکدست بودن شرایط و امکانات آموزشی به حضور دانش آموزان شهرستانی در میان رتبه های برتر استناد میکنند و مخالفان می گویند حالا دیگر دانشگاه های سراسری و رشته های رقابتی ای همچون علوم پزشکی سهم داوطلبانی است که از دهک های پردرآمد برخاسته اند.

نتایجی که روز گذشته در خصوص رتبه های برتر هر گروه آزمایشی از سوی سازمان سنجش آموزش کشور اعلام شده نشان میدهد از میان ۱۰ داوطلب برتر گروه تجربی، ۹ نفر از آن ها در شهرهایی به جز تهران تحصیل کرده‌اند. ۸ نفر از رتبه های برتر کنکور علوم تجربی سال قبل نیز تهرانی نبودند. در میان داوطلبان برتر گروه ریاضی و علوم انسانی امسال نیز ۱۲ نفر در شهرهایی به جز تهران و شمیرانات درس خوانده‌اند.  این در حالی است که مدارس غیرانتفاعی با شهریه‌های چند ده میلیونی و موسسات مشاوره کنکور مشهور در تهران متمرکز شده‌اند و براساس تحلیل داده‌های مرکز آمار می‌توان گفت استان تهران محل زندگی اغلب افرادی است که در دهک‌های بالای درآمدی قرار دارند. همین افراد هستند که حاضرند بخش قابل توجهی از درآمد ماهیانه خود را به آموزش فرزندانشان تخصیص دهند و آنها را از سالهای ابتدایی تحصیل تا زمان کنکور در مدارسی گرانقیمت ثبت نام کنند و باعث گردش چرخ تجارت پرپول کنکور شوند.

معلمان پرآوازه و موسسات کنکوری معروف نیز نقش مهمی در این میان بازی می‌کنند.

معلم پروازی، تحفه تهران برای شهرستان‌های دور

"معلم" در ذهن بسیاری از ما تصویر انسانی ساده زیست و زحمتکش است که اولویت حرفه‌ای وی صرفا کسب موفقیت‌های تحصیلی شاگردان نیست بلکه او در نظر دارد شهروندی مسئول تحویل اجتماع دهد. اما کافی است در سالهای اخیر در یک مدرسه غیرانتفاعی تحصیل کرده باشید که بفهمید کنکور موجب سر برآوردن گروهی از معلمان شده که ماهانه درآمدهای چند ده میلیونی دارند و ماشین‌های گرانقیمت می رانند. لازم نیست در تهران ساکن باشید که از حضور این استادان بهره مند شوید. مفهومی به عنوان " معلم پروازی" زاییده نابرابری امکانات آموزشی است. معلمانی که در طول هفته، در مدارس غیرانتفاعی یا استعدادهای درخشان تدریس می‌کنند و برای آخر هفته به شهرستان های دور و نزدیک می‌روند تا برای داوطلبان کنکوری ای که در شهرستان مقصد یا شهرها و روستاهای کوچک اطراف زندگی میکنند و در کلاس های موسسات کنکوری آن شهرستان ثبت نام کرده اند، کلاس برگزار کنند. موسساتی که البته هزینه ثبت نام در کلاس های یا همایش های آنها، اندک نیست.

بنابراین وقتی گسترش امکانات نیز چنین نابرابرانه رخ میدهد، دور از انتظار نیست که سهم دانش آموزان مدارس عادی از رتبه های برتر کنکور کم باشد. روز گذشته، مدیر کل آموزش و پرورش خراسان رضوی اعلام کرد شش نفر از هفت داوطلبی که نام آن ها به عنوان رتبه های برتر کنکور در رسانه ها اعلام شده، در مدارس سمپاد تحصیل کرده اند. مدارسی که آزمون های ورودی دارند تا دانش آموزانی که وضعیت تحصیلی بهتری نسبت به سایرین دارند را از بقیه جدا کنند و شهریه آن ها تاحدودی از مدارس غیرانتفاعی کمتر است. امکانات درسی بهتر در شهرستان ها عموما در این مدارس متمرکز است و معمولا رتبه های برتر شهرستان ها در این گونه مدارس تحصیل کرده اند.

بر کسی پوشیده نیست که محل تولد هوش و استعداد تحصیلی ذاتی افراد را تحت تاثیر قرار نمی‌دهد و رتبه های برتر کنکورهای هر سال نیز از اراده و درک مفاهیم بالایی برخوردار بودند اما محیطی که برای پرورش این ویژگی بالقوه فراهم می شود میتواند آینده دانش آموز را متحول کند این در حالی است که حداقل استانداردهای محیطی ای که باید برای موفقیت یک دانش آموز در شهرها و شهرستان ها فراهم شود، در مدارس سمپاد و یا مدرسه های غیرانتفاعی متمرکز شده‌است.

دانش آموزان شهرستانی در کسب رتبه های برتر پیشتازند اما...

هر چند که توزیع رتبه های برتر کنکور به نفع دانش آموزانی است که در شهرستان های دور و یا کم تر برخوردار تحصیل کرده‌اند اما وضعیت در رتبه های دو رقمی و سه رقمی که معمولا دانشگاه های برتر سراسری را انتخاب میکنند متفاوت است. چندی پیش سید جلال موسوی، مدیر کل دفتر تدوین و راهبری اسناد و سیاست های آموزش و پژوهش ستاد علم و فناوری دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی در گفت و گو با روزنامه فرهیختگان اعلام کرد ۵۵ درصد قبولی فنی دانشگاه صنعتی شریف از دهک دهم درآمدی هستند و ۸۰ درصد قبولی های زیر ۳ هزار در دهک های ۸ تا ۱۰ درآمدی قرار دارند. او همچنین افزوده بیشترین قبولی های زیر سه هزار کنکور از آنِ پنج منطقه آموزشی تهران است.

به نظر میرسد اگر این داده‌ها با جزئیات کامل و به تفکیک شهرهای محل زندگی داوطلبان منتشر شود، می‌توان با یک پژوهش ساده مشخص کرد درآمد خانواده و محل زندگی چند درصد می‌تواند بر کسب رتبه خوب در کنکور سراسری تاثیرگذار باشد.

تغییرات آتی کنکور و تاثیر آن بر توزیع رتبه های برتر

براساس آن چه در روزهای پایانی تیر ماه سال جاری اعلام شد آزمون سراسری از سال آینده با سه تغییر بزرگ روبرو است. براساس مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی، کنکور از سال آینده دو بار در سال برگزار می‌شود و نتایجی که داوطلبان دریافت می‌کنند می تواند تا دو سال اعتبار داشته باشد، علاوه بر این، دروس عمومی صرفا در بخش تشریحی و سوابق تحصیلی اثرگذارند و دانش آموزان در آزمون ها سؤالات مربوط به دروس تخصصی را پاسخ می‌دهند. سوابق تحصیلی نیز تاثیری ۴۰ درصدی بر نتایج کنکور خواهد داشت. با توجه به این که با اجرایی شدن این مصوبه، احتمال کسب رتبه خوب با خودخوانی دروس عمومی بسیار کمتر از قبل می‌شود و دروس اختصاصی اهمیتی دوچندان پیدا می‌کنند، نقش معلم در این میان پررنگ می شود. با این شرایط، توزیع متناسب معلمان حرفه‌ای در میان شهرها و روستاهای مختلف به برقراری عدالت آموزشی نزدیکتر خواهد بود.

با اعمال تغییرات ساختاری از سال آینده در برگزاری کنکور سراسری و برداشتن گامهای ابتدایی برای بهره مند کردن همه داوطلبان از امکانات آموزشی مناسب و همچنین نظارت دقیق بر برگزاری سالم کنکور می‌توان امیدوار بود که دانش آموزان دهک‌های پایین‌تر و ساکن در شهرهای کوچک نه تنها در میان رتبه های برتر بلکه در میان رتبه های دو رقمی و سه رقمی نیز حضور پررنگی داشته باشند.