هزینه سنگین تامین گاز طبیعی برای دولت ترکیه؛ رژیم اسرائیل رویای آنکارا را بر باد داد؟

اصرار وزیر انرژی ترکیه برای داشتن روابط گازی با رژیم صهیونیستی در حالی بیان شده که اخیراً، اتحادیه اروپا با امضای یک توافق، کاری کرده که عملاً ترکیه از این چرخه حذف شود.

کد خبر: ۴۸۴۱۹۷

تاریخ: ۰۸ مرداد ۱۴۰۱ - ۱۴:۳۸

به گزارش گروه بین الملل ایران اکونومیست، این روزها در ترکیه، قبض ماهانه گاز طبیعی منازل مسکونی و واحدهای تجاری، به تمام معنی کلمه دست مصرف کننده را می سوزاند. چرا که در عرض یک سال و نیم گذشته، دست کم 8 بار قیمت گاز طبیعی برای شهروندان ترکیه بالا و بالاتر رفته و حالا به سطحی رسیده که تحمل آن برای میلیون ها شهروند، دشوار است.

مردم ترکیه به قیمت بالای گاز طبیعی اعتراض دارند و خیلی ها به خاطر ناتوانی در پرداخت قبض، با مشکل قطع کنتور و بستن شیر اصلی گاز روبرو می شوند. اما مقامات دولت ترکیه اعلام کرده اند، همین قیمت بالا که مردم به آن اعتراض دارند، در حد یک چهارم پولی است که دولت برای واردات و انتقال گاز پرداخت می کند.

فاتح دونمز، وزیر انرژی و منابع طبیعی ترکیه در مورد اعتراض مردم به قبوض گاز گفت: «ما هنوز هم یارانه های سنگینی برای گاز پرداخت می کنیم. به عنوان مثال اگر ماهیانه 500 لیره بابت  قبض گاز طبیعی پرداخت کنید، بدانید که در واقع یک قبض 2 هزار لیره ای بوده و دولت به 1500 لیره آن را پرداخت کرده و فقط 500 لیره را به شما منعکس می کند.»

مصرفی که بیشتر و بیشتر می شود

ترکیه کشوری است فاقد منابع گاز و نفت غنی؛ در نتیجه احتیاجات این کشور به منابعی همچون نفت، گاز و زغال سنگ، از راه واردات تامین می شود. مصرف 60 میلیارد متر مکعب گاز طبیعی وارداتی در ترکیه، هزینه سنگینی بر دست دولت و مردم گذاشته و بخش عظیمی از منابع ارزی این کشور را از بین می برد.

مرور اجمالی آمار و ارقام اطلس مصرف انرژی در ترکیه، گویای این واقعیت است که ترکیه در آغاز قرن جدید و در سال 2000 میلادی، در طول سال، تنها 14 میلیارد متر مکعب گاز سوزانده است. اما با توجه به رشد جمعیت و افزایش مصرف در بخش مسکونی و همچنین توسعه اقتصادی و افزایش مصرف سوخت در تولید و بخش برق، این رقم چند برابر شده و در سال 2021 میلادی به رقمی نزدیک به 60 میلیارد متر مکعب رسیده است.

ترکیه و گاز اسرائیل

فاتح دونمز، وزیر انرژی و منابع طبیعی ترکیه درباره پافشاری  آنکارا بر انتقال گاز از سرزمین های اشغالی به سوی اروپا گفته است: «اسرائیل با بسیاری از کشورهای همسایه مشکل دارد. آنها اخیراً روابط خوبی با مصر ایجاد کرده اند. اسرائیل می تواند گاز خود را به بازارهای مصر ارسال کند، اما حجم زیادی نیست. انجام اکتشافات جدید در مدیترانه شرقی یک امید برای همه بود. کوتاه ترین و مقرون به صرفه ترین مسیر انتقال، عبور گاز اسرائیل از خاک ترکیه است. آنها در ادامه تلاش‌هایشان برای کنار گذاشتن ترکیه از بازی، پروژه‌ای طراحی کردند که گاز اسرائیل و مصر را به اروپا انتقال دهد. مسافت لازم برای  انتقال گاز اسرائیل از مسیر ترکیه، تنها 500 کیلومتر است. اما مسیری که روی آن کار می کنند، بین 1 هزار تا 1 هزار و 500 کیلومتر است.»

اصرار وزیر انرژی ترکیه برای داشتن روابط گازی با رژیم صهیونیستی در حالی بیان شده که اخیراً، اتحادیه اروپا با امضای یک توافق، کاری کرده که عملاً ترکیه از این چرخه حذف شود. چرا که گاز از اسرائیل به مصر رفته و در آنجا پس از میعان، با کشتی های عظیم به اتحادیه اروپا منتقل می شود.

مقایسه مصرف گاز در ایران و ترکیه

ایران پس از روسیه، ثروتمندترین کشور گازی جهان است و این نعمت و موهبت ارزشمند، موقعیت سیاسی و اقتصادی ویژه ای در اختیار جمهوری اسلامی ایران گذاشته است. اما متاسفانه، آمار و ارقام نشان می دهد که مصرف بی رویه گاز طبیعی در ایران، باعث شده که بخش عظیم آن در داخل مصرف شود و منابع چندانی برای صادرات باقی نماند.

گفتیم که ترکیه در سال 2021 میلادی رقمی نزدیک به 60 میلیارد متر مکعب واردات گاز داشته است. این در حالی است که در ایران و در روزهای سرد پاییز سال 1400 هجری شمسی، برخی روزها، میزان گاز مصرفی در یک شبانه روز، به عدد 1 میلیارد متر مکعب نزدیک شده و رقم 850 میلیون مترمکعب را ثبت کرده است! جریان گاز رسانی و تعریف مصارف جدید در ایران ادامه داشته، بدون آنکه اقدامی برای بهینه‌سازی مصرف گاز انجام شود.

در سال 1399 مصرف به 232 میلیارد و 749 میلیون مترمکعب رسید. بخش قابل توجهی از گاز 17 فاز استاندارد میدان مشترک گازی پارس جنوبی که وارد شبکه سراسری گاز کشور شده بود، در منازل یا همان بخش مسکونی سوخت.

به عبارتی روشن، مصرف گاز در ایران، 4 برابر ترکیه است. آمارها نشان می‌دهد که رشد سالانه مصرف گاز در ایران و در بخش خانگی از 7 الی 8 درصد در ابتدای دهه 90 به رقمی معادل 15 الی 20 درصد در پایان  این دهه رسیده است.

این رشد مصرف هر سال نسبت به سال قبل، با عدم مراعات مقررات ملی ساختمان و عایق کاری حرارتی خانه‌ها و بهینه‌سازی موتورخانه‌ها، اعمال نشدن تعرفه‌های بازدارنده مصرف و عدم فرهنگسازی اوج گرفته است.

بخش عظیمی از گازی که می تواند به راحتی به عراق و ترکیه صادر شود و تبدیل به پول نقد شود، بر اثر سوءمصرف از بین می رود.

علاوه بر اسراف و مصرف غلط گاز در بخش مسکونی، در بخش نیروگاهی نیز  راندمان 38 درصد ثبت شده که این رقم در کشورهای توسعه یافته بیش از 55 درصد است.

متوسط سرانه مصرف گاز در ایران 6.7 برابر سرانه مصرف دنیاست، یعنی بیش از 6 برابر متوسط دنیا گاز مصرف می‌کنیم.

تحقیقات شبکه اطلاع رسانی نفت و انرژی شانا نشان داده که شاخص میزان مصرف انرژی در ایران به ازای هر مترمربع در سطح زیربنا به‌ طور میانگین سه تا چهار برابر دنیاست و تلفات انرژی در بخش خانگی بسیار بالاست.

این موضوع سبب می‌شود ظرفیت‌های صادراتی، در بخش ارزش‌افزوده صنعت و دیگر بخش‌ها محدود شود.

یارانه‌ای که به حامل‌های انرژی پرداخت می‌کنیم بر اساس آخرین آمار ترازنامه هیدروکربوری سالانه حدود 82 تا 83 میلیارد دلار است که قسمت عمده این یارانه به گاز طبیعی مربوط می‌شود.

ترکیه و عراق به عنوان دو مشتری مهم گازی منطقه هستند که به راحتی می توان به هر دو کشور گاز صادر کرد. در صورتی که در ایران، در همه حوزه های مصرف گاز یعنی در بخش مسکونی، تجاری، صنعتی و نیروگاهی، بهینه سازی مصرف در دستور کار قرار بگیرد، صادرات گاز طبیعی می تواند رونق ویژه ای به اقتصاد ایران بدهد.

در پایان باید گفت، تامین منابع گرانقیمت انرژی وارداتی برای دولت و مردم ترکیه، یک پاشنه آشیل واقعی و یک معضل جدی و بنیادین است. با وجود آن که دولت برآمده از حزب عدالت و توسعه در دو دهه اخیر تلاش کرده تا دیپلماسی انرژی را در مسیر تامین منابع ارزان قیمت هدایت کند، اما توفیقی حاصل نشده و در نتیجه ترکیه هنوز هم کشوری است که در صورت بروز بحران هایی همچون حمله روسیه به اوکراین و یا افزایش ناگهانی قیمت نفت در بازارهای جهانی، با تورم و مشکلات اقتصادی بزرگ روبرو می شود.