بحران انرژی و اختلاف‌ها؛ اروپا در جنگ اوکراین به زانو درمی آید؟

بحران انرژی ناشی از جنگ اوکراین لرزه به اندام اروپا انداخته است و تهدیدها از رکود اقتصادی همزمان با سهمیه‌بندی گاز نه تنها انسجام اتحادیه اروپا را در ۱۵۰ روز نخست جنگ در معرض آزمون قرار داده بلکه نگرانی طرف‌های غربی از واگذاری این نبرد پس از پنج ماه طاقت‌فرسا را برانگیخته است.

کد خبر: ۴۸۰۰۲۲

تاریخ: ۰۲ مرداد ۱۴۰۱ - ۱۷:۱۰

به گزارش روز یکشنبه ایران اکونومیست به نقل روزنامه ال پائیس اسپانیا، در ۱۵۰ روز نخست جنگ اوکراین، کشورهای اتحادیه اروپا تلاش کردند تا در برابر حمله روسیه به اوکراین، وحدت و قدرت خود به عنوان یک کل واحد را به نمایش بگذارند. اما از این پس و به دنبال اعمال تحریم‌ها و اقدامات محدودکننده متعدد و متنوع علیه مسکو، اتحادیه اروپا مجبور است تا تدابیر استثنایی و بی سابقه‌ای را اتخاذ کند. کشورهای این مطرح‌ترین بلوک اروپا برای نخستین بار در تاریخ اقداماتشان وادار شده‌اند تا برای جلب موافقت همه اعضا به منظور صرفه‌جویی مصرف انرژی و گاز و سهمیه‌بندی احتمالی گردهم‌آیند.

اکنون بروکسل بیم آن دارد که این دوره حساس، وحدت اتحادیه اروپا را شکسته و نخستین شکاف‌هادر مواجهه با آنچه به عنوان بحران انرژی و اقتصادی با پیامدهای غیرقابل پیش‌بینی ظاهر شده است، ایجاد شوند.

شورای فوق‌العاده وزرای انرژی اتحادیه اروپا سه شنبه آینده در بروکسل تشکیل جلسه خواهند داد تا سرنوشت نخستین نبرد مهم در کاهش مصرف انرژی را تعیین تکلیف کنند. کشورهایی که کمتر به روسیه وابسته هستند حاضر نیستند خود را قربانی شرکای وابسته به گاز ارزان قیمت کرملین که در خط مقدم آن‌ها آلمان قرار دارد، کنند.

به نوشته ال پائیس، پیش‌نشست‌های این شورا شکاف عمیق بین ۲۷ کشور عضو در برخی اقدامات صرفه‌جویی که کمیسیون اروپا برای مقابله با بحران انرژی ناشی از جنگ اوکراین ضروری می‌داند را آشکار کرده است. مخالفت‌ها با پیشنهاد بروکسل از اعضایی مانند اسپانیا و پرتغال که کاهش ۱۵ درصدی مصرف گاز را بیش از حد می‌دانند تا مجارستان یا لهستان که به طور کلی اینکه کاهش انرژی به صورت متمرکز از سوی بروکسل اعمال شود، متفاوت است.

«پس از اعمال تحریم‌های متعدد و متنوع علیه مسکو، اتحادیه اروپا مجبور است تا تدابیر استثنایی و بی سابقه‌ای را اتخاذ کند».

در تازه‌ترین مورد، خبرگزاری ائوروپا پرس گزارش داد که «پدرو سانچز» نخست وزیر اسپانیا پیشنهاد «ناکارآمد» بروکسل مبنی بر کاهش ۱۵ درصدی مصرف گاز تا آوریل ۲۰۲۳ را رد کرد. سانچز اعلام کرد: اسپانیا نمی‌تواند تحمیل‌ها بدون بحث و مشورت را بپذیرد.

طرح صرفه جویی در مصرف گاز که توسط «اورسولا فون در لاین» رئیس کمیسیون اروپا پیشنهاد شده است، به دنبال ایجاد یک شبکه ایمن برای آسیب‌پذیرترین کشورهای اروپایی است که به آنها کمک می‌کند در صورت توقف کامل جریان گاز روسیه، در زمستان دوام بیاورند.

این صرفه‌جویی اگرچه داوطلبانه است اما در صورت بدتر شدن وضعیت انرژی، اجباری شده و اعضای اتحادیه اروپا باید آمادگی داشته باشند تا ذخایر گاز خود را با دیگران به اشتراک بگذارند.

پدرو سانچز اگر چه اطمینان داد در راستای همبستگی با اروپا با ارسال گاز و برق همکاری خواهد کرد اما تاکید کرد که در برابر راه‌حل‌های تحمیلی از منافع اسپانیا دفاع خواهد کرد. به گفته نخست وزیر اسپانیا، پیشنهاد بروکسل، وضعیت هر یک از کشورهای عضو اتحادیه اروپا همچون «تلاش‌های تاریخی برای استقرار زیرساخت‌ها و تنوع بخشیدن به منابع تضمین‌کننده عرضه ملی انرژی» را در نظر نمی‌گیرد.

اما اختلاف‌های کشورهای قاره سبز در هفته های اخیر فراتر از حوزه انرژی بوده است. اصطکاک میان شمال و جنوب در یوروگروپ (وزرای اقتصاد منطقه یورو) و در بانک مرکزی اروپا در موضوعات مرتبط با سیاست مالی و پولی که برای رویارویی با پاییز و زمستانی سختِ پیش رو ضروری است، مشهود است.

میزان مصرف گاز طبیعی در اتحادیه اروپا به صورت میانگین سالانه (۲۰۱۷- ۲۰۲۱)

به نوشته ال پائیس، رژیم تحریم‌ها علیه روسیه، که اکنون در دور هفتم خود قرار دارد، شک و تردیدهایی را برانگیخته است و رفته رفته اظهارنظرها در مورد اثربخشی آن‌ها به گوش می‌رسد. در ایتالیا یک دولت حامی تحریم‌ها سقوط کرده است. در مجارستان، «ویکتور اوربان» رئیس‌جمهوری از سال‌ها قبل روابط نزدیکی با کرملین برقرار کرده است. اقدامات فوق العاده اتخاذ شده در گرماگرم آغاز جنگ، مانند تامین مالی اروپا برای ارسال سلاح به اوکراین باعث نگرانی در برخی از پایتخت‌های اروپایی شده است. رقم این تامین مالی از ۵۰۰ میلیون یورو به دو میلیارد و ۵۰۰ میلیون یورو، افزایش پنج برابری را نشان می‌دهد.

این برای سومین بار در بیش از یک دهه گذشته است که اتحادیه اروپا با یک بحران وجودی مواجه است. بحرانی که انسجام شرکای اتحادیه و توانایی آن‌ها برای حفظ وضعیت اجتماعی، اقتصادی و پولی حاصل شده را در معرض آزمایش قرار داده است. به نوشته ال پائیس، اروپا پیش از این نیز در میدان جنگ، خارج از کشور شکست خورده است، به طوری که تعداد زیادی از کشورها در آفریقا، آسیا و آمریکای لاتین استدلال روسیه مبنی بر اینکه جنگ به دلیل توسعه و تهدید ناتو آغاز شد و تحریم‌های غرب علیه مسکو به دلیل حمله به اوکراین منجر به یک بحران جهانی غذا می‌شود را تکرار می‌کنند.

«آنچه زنگ خطرها را به صدا در می‌آورد این است که غرب همزمان با وضعیت جوامع ناراضی از تورم، محدودیت‌های انرژی و خستگی ناشی از درگیری که پنج ماه به طول انجامیده است، این نبرد را واگذار کند و فروپاشی حمایت از اوکراین آغاز شود».

در ادامه این گزارش آمده است: آنچه زنگ خطرها را به صدا در می‌آورد این است که غرب همزمان با وضعیت جوامع ناراضی از تورم، محدودیت‌های انرژی و خستگی ناشی از درگیری که پنج ماه به طول انجامیده است، این نبرد را واگذار کند و فروپاشی حمایت از اوکراین آغاز شود. دقیقا این بحران انرژی و اقتصادی ناشی از جنگ اوکراین است که می‌تواند پایه‌های وحدت اتحادیه اروپا را چنان که در بحران یورو (۲۰۱۰- ۲۰۱۲) و همه‌گیری کووید-۱۹ (۲۰۲۱) اتفاق افتاد، متزلزل کند.

کمیسیون اروپا، به ریاست فون در لاین، در تلاش است تا وحدت را حفظ کند اما ترس از سهمیه بندی انرژی و بحران اقتصادی و اجتماعی که ممکن است همراه با آن باشد، باعث ایجاد نگرانی در میان دولت‌هایی شده است. این احساس که همه اتحادیه اروپا قرار است تاوان خطاهای جدی سیاست انرژی آلمان را بپردازد، سبب شده تا فاصله گرفتن از سیاست صرفه‌جویی اعلامی را در دستور کار قرار دهند.

«کلودیا کمفرت» رئیس بخش انرژی، حمل و نقل و محیط زیست موسسه تحقیقات اقتصادی آلمان می‌گوید: کشورها دلایلی برای مقاومت در برابر صرفه جویی در گاز دارند. این کارشناس تاکید می کند که "وابستگی شدید به روسیه، به ویژه به آلمان، آشکارا سیاسی است و خط لوله گاز نورد استریم ۲ هرگز یک پروژه اقتصادی نبود بلکه یک پروژه سیاسی بود.