‌زنده‌سازی دریاچه‌ ارومیه فدای دستاوردسازی‌ روحانی

‌ مشکل بزرگ تونل کانی‌سیب‌ چه بود

سیاسی‌کاری و فشار مقامات عالی‌رتبه دولت روحانی به منظور دستاوردسازی از وضعیت دریاچه ارومیه سبب شد تا تونل کانی‌سیب با یک مشکل بزرگ مواجه شده و زنده‌سازی این دریاچه مهم کشور با خطر جدی مواجه شود.

کد خبر: ۴۷۹۵۵۱

تاریخ: ۰۲ مرداد ۱۴۰۱ - ۱۰:۴۹

به گزارش ایران اکونومیست، اشتباهات راهبردی و بزرگ در پروژه‌های کلان همواره یکی از مهمترین دست‌مایه‌هایی است که پرداخت به آن، در فیلم‌ها و سریال‌ها دیده می‌شود. این مسئله زمانی از یک اشتباه به یک بحران تبدیل می‌شود که دولت‌ها قصد پنهان کردن آن را داشته باشند و از دستاوردسازی احتمالی خود نیز دست بر ندارند.

کنجکاوی در میان برخی پروژه‌های انجام شده در ایران نیز می‌تواند، سرنخ‌هایی از اشتباهات بزرگ را آشکار کند و رگه‌هایی از ایجاد بحران به واسطه پنهان اشتباهات را نمایش دهد.

با توجه به مقدمه ذکر شده در این گزارش قصد داریم به واکاوی یکی از اشتباهات راهبردی اتفاق افتاده در کشور بپردازیم.

*وعده‌ دولت روحانی مهمترین عامل عدم احیای دریاچه ارومیه

احتمالا اگر در روزهای اخیر فضای رسانه‌ای کشور را از طریق فضای مجازی یا جراید دنبال کرده باشد، به صورت پرتکرار با نام دریاچه ارومیه مواجه شدید.

دریاچه‌ای که طی دو دهه اخیر همواره با واژه خشکی توام شده و حتی برداشت 2.2 میلیون تن نمک در هر سال باعث نشده تا ما به جای خشکسالی پس از بردن نام این دریاچه به یاد شوری بیفتیم.

به گزارش فارس، احیای دریاچه ارومیه یکی از مهمترین وعده‌هایی بود که دولت گذشته به عنوان محوریت فعالیت‌های محیط زیستی به آن پرداخت. در این راستا، بهمن‌ماه سال 1392 بود که دولت روحانی با اختیارات اصل ۱۳۸ ستاد احیای دریاچه ارومیه را به ریاست معاون اول رئیس‌جمهور شکل داد.

فارغ از عملکرد ستاد احیا در مدت زمان 8 ساله دولت گذشته، مهم‌ترین پروژه ستاد احیای دریاچه ارومیه طرح انتقال آب از سد کانی‌سیب به دریاچه ارومیه بوده است.

*جزئیاتی از مهمترین پروژه ستاد احیا دریاچه ارومیه

تونل انتقال آب کانی‌سیب واقع در 9 کیلومتری جنوب‌شرق شهرستان نقده، به طول تقریبی 35.7 کیلومتر و قطر حفاری 6.32 متر برای قطعه دوم و 6.42 متر برای قطعه اول جهت انتقال 646 میلیون متر‌مکعب آب در سال، از سد کانی‌سیب به دشت نقده و حوضه آبریز دریاچه ارومیه طراحی شد.

دهانه ورودی این تونل از بالادست مخزن سد کانی‌سیب آبگیری کرده و دهانه خروجی این تونل در دامنه شمالی کوهستان بیگم قلعه، آب را وارد دشت نقده و حوضه آبریز دریاچه ارومیه خواهد کرد.

*تونلی که 9.6 هزار میلیارد تومان هزینه داشت

بر اساس اظهارات مسئول فنی ستاد احیای دریاچه ارومیه در فروردین ماه سال 1398، برآورد اعتبار بودجه مورد نیاز برای احیای دریاچه ارومیه حدود ۶ میلیارد دلار بوده است. بر این مبنا به استناد آخرین نامه رسمی عیسی کلانتری به عنوان رئیس ستاد احیا دریاچه ارومیه در 26 تیرماه سال 1401، میزان 53.3 درصد از اعتبارات دستگاه‌های اجرایی واقع در حوضه آبریز دریاچه ارومیه مرتبط با طرح انتقال آب از سد کانی‌سیب بوده است.

کنارهم گذاشتن این دو عدد آشکار می‌کند، که هزینه برآوردی این طرح انتقال آب 3.2 میلیارد دلار بوده است که با در نظر گرفتن نرخ روز دلار بالغ بر 9.6 هزار میلیارد تومان برآورد می‌شود. البته در نامه عیسی کلانتری قید شده است که مجموع پرداختی اعتبارات طرح انتقال آب از سد کانی سیب 2.3 هزار میلیارد تومان بوده اما این عدد به تایید نهادهای نظارتی نرسیده است.

دید از بالای مقطع تونل کانی‌سیب

* تونل کانی‌سیب در دولت روحانی از وعده‌ای به وعده دیگر منتقل شد

بر اساس مستندات رسانه‌ای موجود، فرآیند اجرایی ساخت این تونل 9.6 هزار میلیارد تومانی همزمان با شروع به کار دستگاه حفار 13 مهرماه سال 1394 کلید خورد. بنا بر مصاحبه معاون اجرایی طرح انتقال آب سد کانی سیب به دریاچه ارومیه در روز شروع فرآیند حفاری، تونل کانی سیب باید تا اوایل سال 1398 تکمیل نهایی شده حدود 650 میلیون متر مکعب آب به طور سالانه راهی دریاچه ارومیه شود.

با این وجود، واکاوی اخبار در سال 1398 بیانگر آن است که هیچ یک از افراد فنی و مسئولان ذی‌ربط دولتی در این سال خبری از افتتاح تونل کانی سیب نمی‌دهند. بر این اساس نخستین زمزمه‌های افتتاح این پروژه در تیرماه سال 1399 به گوش می‌‎رسد، جایی که 16 ماه پس از تاریخ اعلام شده برای افتتاح پروژه، استاندار وقت آذربایجان غربی خبر از پایان عملیات حفاری در مردادماه سال 1399 می‌دهد.

با فرا رسیدن مردادماه سال 1399 بار دیگر مشابه شرایط سال 1398 اخباری مبنی بر تکمیل طرح انتقال آب از سد کانی‌سیب به دریاچه ارومیه به گوش نمی‌رسد تا اینکه این بار رئیس جمهور وقت، حسن روحانی در جلسه هیات دولت پس از سفر معاون اول رئیس جمهور به شمال غرب کشور این بار وعده جدیدی از افتتاح طرح انتقال آب مذکور داده تاکید می‌کند: «موضوع دریاچه ارومیه که نخستین وعده دولت به مردم آذربایجان و غرب کشور بود و اهمیت محیط زیستی قابل توجهی داشت، با طرح‌هایی که تا دی سال 1399 انجام می‌شود ۶۰۰ میلیون متر مکعب آب وارد دریاچه خواهد شد.»

پس از اظهارات حسن روحانی، بار دیگر مسئله افتتاح تونل کانی‌سیب به دست فراموشی سپرده می‌شود تا اینکه در 12 دی ماه سال 1399 زمانی که همه انتظار تحقق وعده رئیس جمهور وقت را دارند، روحانی در آیین افتتاح طرح‌های صنعت آب و برق در ۴ استان آذربایجان غربی، اردبیل، مازندران و اصفهان حاضر شده و به جای افتتاح تونل از معاون آب و آبفای وزارت نیرو آخرین وضعیت طرح انتقال آب را سوال می‌کند.

قاسم تقی‌زاده خامسی، معاون آب و آبفای وزیر نیروی سابق در پاسخ به سوال رئیس جمهور طی یک اظهار نظر تامل برانگیز عنوان کرد:« از حفاری تونل ۱.۵ کیلومتر دیگر باقی مانده است که در این ۱.۵ کیلومتر دو ماه است که به بافت آبرفتی در لایه‌های زمین و جریان شدیدی از آب برخورد کرده‌ایم و باری که روی دستگاه حفار است دو برابر میزان تعریف شده است.»

تقی‌زاده خامسی در ادامه پاسخ به رئیس جمهور حرف از ایجاد یک مشکل در تونل کانی سیب به میان آورده و بیان می‌کند: «‌‌همه ظرفیت تخصصی کشور مطرح در سطوح بین‌المللی در این طرح به کار گرفته شده و امید است که با افزایش نرم حفاری اوایل سال آینده (1400) آب به دریاچه برسد.»

*سیاسی‌کاری چه بر سر مهمترین پروژه زنده‌سازی دریاچه ارومیه آورد

در حالی که وعده افتتاح تونل کانی‌سیب برای چهارمین بار این مرتبه به اوایل سال 1400 حواله می‌شود اما اظهار نظر معاونت آب و آبفای حاکی از یک اشتباه مهم در روند ساخت تونل کانی سیب است.

به گزارش فارس به استناد اطلاعات مستند به دست آمده از تونل کانی‌سیب، مشکلی که تقی‌زاده خامسی به آن اشاره کرد، در حدود 700 متر از مسیر 35.7 کیلومتری تونل در مسیر آبرفتی اتفاق افتاده است. جایی که مطالعات اکتشافی نامناسب سبب شده تا در مسیر تونل این بخش 700 متری شاهد آسیب‌دیدگی شدید سیستم نگهدارنده باشیم.

بنابر مطالعات انجام شده یک نهاد پژوهشی بر اساس آزمایشات دانه‌‏بندی، بخش آسیب ندیده آبرفتی منطبق بر مصالح درشت‌‏دانه با رس کم بوده که تزریقات انجام شده اثر نموده و موجب تقویت خاک اطراف سگمنت شده است. ولی در بخش آسیب دیده درصد مصالح ریزدانه غالب بوده که تزریق‌‏ناپذیر به حساب می‌آید. بدین ترتیب علت اصلی آسیب دیدگی سگمنت‏‌ها در این بخش هتروژن بودن آبرفت در بخش‏های درشت دانه با محتوای رس کم و وجود مصالح رس زیاد (بعضاً بیش از 60 درصد) در بخش آسیب دیده به حساب می‌آید.

در همین راستا پس از پیگیری دلیل عدم مطالعات اکتشافی در مرحله پیش از اجرا و فاز صفر پروژه متوجه شدیم به دلیل دخالت و فشار عالی‌ترین مقامات سیاسی دولت گذشته و تاکید آن‌ها نسبت به تسریع شروع فاز اجرایی تونل کانی سیب طی بازه زمانی اوایل دولت یازدهم سبب شده است تا پیش از تکمیل مطالعات اکتشافی کافی شاهد شروع فعالیت دستگاه حفار و آغاز عملیات اجرایی باشیم.

بر این اساس در شرایطی که بدون فشار سیاسی زمینه شرایط تغییر مسیر در صورت وجود اطلاعات اکتشافی کافی میسر بود اما سیاسی‌کاری دولت و تاکید بر دستاوردسازی سبب شد تا این مشکل بزرگ برای تونل به وجود بیاید.

در این رابطه، مدیرعامل شرکت توسعه منابع آب و نیروی ایران با اشاره به مشکل به وجود آمده در تونل کانی سیب گفت: « شتاب زدگی در مطالعات و آبگیری زودتر از موعد تونل انتقال آب به دریاچه ارومیه، سبب بروز ترک خوردگی‌های متعدد در این تونل شده است.»

با توجه جزئیات بیان شده در دولت سیزدهم، در حال حاضر حل مساله تحمیل شده به تونل ناشی از فشار سیاسی دولت گذشته با مشورت شرکت‌های دانش‌بنیان به راه حل رسیده و با تجهیز اکیپ‌های اجرایی شاهد حل مسئله و تکمیل تونل کانی‌سیب خواهیم بود.

انتهای پیام/