بررسی سلسله عملیات‌های محدود قدس در دفاع مقدس

نتایج عملیات بدر که حاصل آن فشار سنگین بر ماشین جنگی رژیم بعثی عراق بود، باعث شد دشمن به منظور انتقام از ملت ایران، جنگ شهرها را که از ماه‌ها پیش شروع کرده بود، گسترش و توسعه دهد.

کد خبر: ۴۵۷۳۶۸

تاریخ: ۲۹ خرداد ۱۴۰۱ - ۰۹:۲۰

به گزارش ایران اکونومیست،همزمان، حضرت امام خمینی در هنگام تحویل سال ۱۳۶۴، این سال را سال «استقامت» نامیدند و به منظور تعیین مشی‌ء‌ آینده جنگ و انقلاب و رفع هرگونه تردید و تزلزل، «از جایگاه والاتر»، به ضرورت ادامه نبرد تأکید فرموده و شعار جنگ جنگ تا پیروزی را (که پرتویی از شعار قرآنی جنگ جنگ تا رفع فتنه از عالم دانسته بودند) مطرح فرمودند.

اهداف عملیات‌ها در فاصله‌ آماده‌سازی ملزومات و مقدمات عملیات گسترده (پس از عملیات بدر)، ضرورت روند فعال نگه داشتن جبهه‌ها قطعی بود و دشمن نباید به حال خود رها می‌شد. با این هدف برخی تحرکات نظامی خودی علیه دشمن بر اساس تدبیر عملیات محدود انجام گرفت تا با استفاده از فرصت به دست آمده، عملیات گسترده والفجر۸ به دور از هرگونه شتاب‌زدگی و یا تأثیرگذاری فشارهای سیاسی ‌ـ ‌نظامی خارجی به نحوی مناسب طراحی شود.

بر اساس این تدبیر، نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران سلسله عملیات محدود «ظفر» را نیز طراحی و اجرا کرد که عمدتاً تظاهر به تک همراه با اجرای آتش توپخانه بود. مهمترین این عملیات‌ها ظفر ۵ در «ارتفاعات توتمان» واقع در منطقه عمومی مریوان و عملیات آفندی شرهانی در منطقه عمومی «شرهانی» بود. همچنین سپاه پاسداران انقلاب اسلامی پنج عملیات به نام‌های قدس۱ تا قدس۵ را طی بیش از ۵۰ روز، از ۲۴ خرداد تا ۱۵ مرداد ۱۳۶۴ طراحی و اجرا کرد. از این مجموعه چهار عملیات در منطقه هورالهویزه و یک عملیات در منطقه دهلران اجرا شد.

دلایل انتخاب منطقه با توجه به اینکه عمده‌ترین هدف عملیات بدر قطع جاده استراتژیک بصره ـ العماره بود که به دلایلی دستیابی به آن در این عملیات مقدور نشد، اما در عین حال جایگاه هدف یاد شده در استراتژی جمهوری اسلامی محفوظ بود؛ بنابراین پس از عملیات بدر، از اولین اهداف عملیات‌های محدود نزدیک‌تر شدن به جاده بصره ‌ـ‌ العماره و همچنین دو پاسگاه ابولیله و ابوذکر و نیز ترمیم خط پدافندی در این منطقه بود که عملیات‌های قدس۱ و قدس۲ با این اهداف طراحی شد.

از سوی دیگر، دشمن پس از عملیات بدر، حساسیت بسیاری به منطقه هور نشان داد. به طوری که پیش‌بینی می‌شد ارتش عراق تلاش وسیعی برای عقب راندن نیروهای خودی از این منطقه انجام دهد، لذا ضرورت تحکیم و تثبیت مواضع به دست آمده طی عملیات خیبر و بدر و نیز اتخاذ موضع تهاجمی در مقابل تعرضات احتمالی دشمن افزون‌تر شد و عملیات‌های قدس۴ و قدس۵ با این اهداف به اجرا درآمد.

شناسنامه سلسله عملیات‌های قدس ۱ تا ۵

نام عملیات:قدس ۱،رمز: یا محمدرسول الله (ص)،تاریخ عملیات: ۶۴/۳/۲۴،منطقه عمومی: میانی:محل نبرد: هور الهویزه،سازمان عمل کننده:سپاه هدف: تصرف پاسگاه‌های دشمن در شمال البیضه (ترابه، ابوذکر، ابولیله و … )

استعداد خودی:۵ گردان از لشکر ۲۵ کربلا

استعداد دشمن: ۴ گردان و عناصری از تیپ ۵۰۶ و ۱۱۴

نتیجه:آزادسازی منطقه‌ای به وسعت ۲۰۰ کیلومترمربع

تلفات دشمن:۲۰۰ کشته و ۲۰۰ زخمی و ۵ اسیر

خسارت دشمن:انهدام یک فروند هواپیما، دو فروند هلی‌کوپتر و ۱۲ پاسگاه و…

غنائم:چهارقبضه توپ ضد هوایی، ۶ قبضه خمپاره‌انداز، ۳۰ قطعه پل دوبه‌ای و تعداد زیادی سلاح سبک

*****

نام عملیات: قدس ۲

رمز: یا محمدرسول الله (ص)،

تاریخ عملیات:۶۴/۴/۴

منطقه عمومی: میانی،محل نبرد: هور الهویزه.

سازمان عمل کننده: سپاه

هدف:جلوگیری از تک احتمالی، تأمین نقاط آسیب‌پذیر، گرفتن ابتکار عمل در منطقه

استعداد خودی: پنج گردان از لشکر ۲۵ کربلا

استعداد دشمن: تیپ کماندویی عراق

نتیجه:تأمین اهداف عملیات بطور کامل

تلفات دشمن:۴۰ تن کشته و تعدادی زخمی و ۱۱ نفر اسیر

خسارت دشمن: ـ غنائم:

*****

نام عملیات: قدس ۳

رمز:یا امام صادق(ع)

تاریخ عملیات: ۶۴/۴/۱۹

منطقه عمومی: دهلران،محل نبرد: غرب رودخانه «لیمه»

سازمان عمل کننده:سپاه و هوانیروز

هدف:انهدام و اسارت نیروهای دشمن در تپه ۱۹۴ و انهدام تجهیزات دشمن

استعداد خودی: لشکر ۱۹ فجر با ۳ گردان و یک گروهان مأمور

استعداد دشمن: تیپ ۸۰۵ از لشکر ۱۴

نتیجه: پاکسازی منطقه‌ای به وسعت ۳۰ کیلومترمربع

تلفات دشمن:۷۰۰ کشته و مجروح

خسارت دشمن:انهدام ۱۰ انبار مهمات و ۶ قبضه توپ ۱۰۶ و تعدادی خودرو سبک و سنگین

غنائم:مقدار قابل ملاحظه‌ای سلاح سبک و نیمه سنگین

*****

نام عملیات:قدس۴

تاریخ عملیات: ۶۴/۵/۱، منطقه عمومی:هورالهویزه،محل نبرد: «دریاچه ام‌النعاج»،

سازمان عمل کننده: سپاه

هدف:انهدام دشمن ـ آزادسازی بخشی از دریاچه ام‌النعاج ـ گرفتن جای پا از دشمن

استعداد خودی: چهار گردان از تیپ ۹ بدر

استعداد دشمن: گردان ۵ و عناصری از گردان ۲ از تیپ ۱۱۷

نتیجه:آزادسازی نیمی از دریاچه ام‌النعاج به مساحت ۱۵۰ کیلومترمربع

تلفات دشمن:۸۰ کشته و بیش از ۱۰۰ مجروح و ۵۳ اسیر

غنائم:چندین قایق و تعدادی بی‌سیم و سلاحهای سبک و نیمه سنگین

*****

نام عملیات: قدس ۵،رمز: یا علی (ع) ادرکنی:تاریخ عملیات: ۶۴/۵/۱۵، منطقه عمومی: هورالهویزه:محل نبرد:پاسگاه «الیج»

سازمان عمل کننده:سپاه

هدف:تصرف پاسگاه الیج، نزدیک شدن به البیضه و تامین بیشتر منطقه

استعداد خودی:گردان امام علی(ع) از تیپ ۱۸ الغدیر و نیروهای ویژه غواص

نتیجه:آزادسازی ۳۰ کیلومترمربع در هور

تلفات دشمن:۵۱ کشته و ۱۸ اسیر و تعدادی زخمی

غنائم:تعدادی از انواع خمپاره‌انداز، سلاح ضدهوایی تک لول و بخش قابل ملاحظه‌ای سلاح سبک

نتایج و ارزیابی سلسله عملیات‌های محدود سلسه عملیات قدس نشان دهنده ادامه و استمرار جنگ به هر شکل ممکن بود. این امر گذشته از دستاوردهای نظامی و آسیب‌پذیر کردن و انهدام دشمن، نتایج مهمی به شرح زیر داشت: ۱ـ حفظ روحیه و قدرت رزمندگان اسلام ۲ـ افزایش انسجام یگان‌ها و پرورش کادر و افزودن به تجربیات جنگی آنها. ۳ـ گرم نگه‌داشتن جو جنگ در میان مردم و یگان‌های عملیاتی ۴ـ تضعیف روحیه سربازان دشمن و ایجاد تزلزل در آنان. ۵ ـ به ضعف کشانیدن موضع قدرت‌نمایی و مانور دشمن که پس از عملیات بدر با جنگ شهرها در حال افزایش بود. ۶ ـ در انفعال قرار دادن دشمن و گرفتن مجال هرگونه پدافند از او. ۷ـ باز پس‌گیری بخشی از اراضی اشغالی و پیشروی در خاک دشمن. ۸ ـ نشان دادن توانایی و قابلیت‌های نظامی جمهوری اسلامی برای وارد آوردن فشارهای پی‌درپی به دشمن. ۹ـ فریب دشمن و جلوگیری از هوشیاری آن نسبت به عملیات‌های اصلی و گسترده که در آینده انجام می‌پذیرد مثل والفجر هشت. ۱۰ـ نزدیک شدن به عمق دشمن در بعضی مناطق و تسلط بر خطوط ارتباطی و عقبه آنها. ۱۱ـ بهره‌گیری از زمان و مشغول ساختن دشمن، برای طراحی عملیات گسترده و بازسازی و سازماندهی یگان‌ها. ۱۲ـ کشاندن نیروهای احتیاط دشمن به خطوط پدافندی و فرسایش آنها و نیز جلوگیری از آمادگی آنها برای مقابله با عملیات گستردة خودی. ۱۳ـ تقویت و پشتیبانی یگان‌های رزمی به ‌وسیله مردم هر منطقه.

بدین ترتیب، سلسله عملیات‌های محدود در تابستان ۱۳۶۴ که بر مبنای فرمان حضرت امام خمینی (ره) برای گرم نگه‌داشتن جبهه‌ها و لزوم جلوگیری از آسودگی دشمن در برخی مناطق با هدف‌های نظامی ـ سیاسی انجام گرفت، به میزان بسیاری مؤثر واقع شد و ابتکار عمل در جبهه خودی و انفعال دشمن همچنان حفظ شد و در سایه این عملیاتها، فرماندهان نظامی توانستند طراحی و آماده سازی یکی از بی‌نظیرترین و موفق‌ترین عملیات‌های هشت سال دفاع مقدس را که همان والفجر ۸ و تسخیر «شبه جزیره» فاو بود را اجرا کنند.