رقابت کریدور ریلی ترانس-افغان با کریدور شمال-جنوب ایران

در حالی ازبکستان و افغانستان به‌دنبال ساخت کریدور ریلی ترانس-افغان هستند که ایران علاوه بر تسریع احداث خط‌آهن چابهار-سرخس باید در توسعه زیرساخت‌های ریلی افغانستان مشارکت فعالانه‌ای داشته باشد.

کد خبر: ۴۴۸۵۹۱

تاریخ: ۱۶ خرداد ۱۴۰۱ - ۱۳:۱۷

چندی پیش امیرخان متقی، سرپرست وزارت امور خارجه افغانستان و سرگئی عمرزاکوف معاون نخست وزیر و وزیر بازرگانی ازبکستان در رابطه نهایی شدن اتصال ریلی دو کشور در قالب کریدور ترانس-افغان به بحث و تبادل نظر پرداختند. نقشه راه این کریدور ریلی 570 کیلومتری فوریه سال 2021 میلادی (بهمن 1400) بین دو کشور امضا شد اما تاکنون، ساخت این مسیر ریلی آغاز نشده است.

*ترانس-افغان راه جایگزین کریدور شمال-جنوب ایران

به گفته کارشناسان، خط‌آهن ترانس-افغان که بناست شهر ترمذ در ازبکستان را به مزار شریف، کابل، جلال آباد و در نهایت به پیشاور پاکستان متصل کند در راستای ایجاد دسترسی تمام ریلی ازبکستان به بندر گوادر در پاکستان و سپس آبهای گرم بین‌المللی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. هر دو کشور ازبکستان و افغانستان به واسطه محصور بودن در خشکی نیاز فراوانی به ایجاد این کریدور دارند و به همین دلیل در تلاشند تا هرچه سریعتر این مهم اتفاق بیافتد.

این در حالی است که تا پیش از این، هر دو کشور ازبکستان و افغانستان برای دسترسی به آبهای گرم جنوبی نیاز جدی به استفاده از ظرفیت های ترانزیت از خاک ایران داشته‌اند. هرچند این مسئله به واسطه عدم وجود فرآیندهای ترانزیتی سریع و پایدار در کشور، هیچگاه شکل نگرفت و تا جایی پیش رفت که این دو کشور مجبور به بررسی راه های جایگزین برای اتصال به آبهای آزاد جنوبی شده‌اند.

بخت الرحمن شرافت، سرپرست راه آهن افغانستان گفته عمیات اجرایی ساخت این خط راه آهن در ماه جاری آغاز می‌شود. پیش از این نیز دولت ازبکستان در ماه مارس سال جاری میلادی (اسفند 1400)، به طور رسمی اعلام کرده بود که ساخت راه آهن ترانس افغان آغاز شده، گرچه هنوز اتفاقی در این زمینه روی نداده است.

*ضرورت تسریع در ساخت خط‌آهن چابهار-سرخس

به گزارش تسنیم، یکی از مهم‌ترین مشکلات ساخت محور ریلی ترانس-افغان فارغ از برخی ناآرامی‌های موجود در منطقه، عبور این خط ریلی از منطقه کوهستانی هندوکش در افغانستان است که می‌تواند چالش برانگیز باشد.با این حال، این مسیر در رقابت با کریدور شمال-جنوب ایران است و می تواند روسیه و CIS را از مسیری غیر از ایران به آب های بین المللی وصل کرده و کریدور ایرانی را با تهدید مواجه کند.

در همین زمینه محمدجواد شاهجویی، کارشناس اقتصادی در گفت‌وگو با خبرنگار اقتصادی خبرگزاری تسنیم،‌ گفت: احداث خط کریدور ریلی ترانس-افغان به عنوان کریدور رقیب شمال-جنوب ایران در حالی اتفاق می افتد که ایران، به نیازهای ترانزیتی دو کشور افغانستان و ازبکستان طی سال های متمادی پاسخ نگفته است. این کریدور در صورت احداث می تواند رقیب سرسختی برای کریدور شمال-جنوب ایران باشد و به همین جهت بسیاری از کشورهای متخاصم ترانزیت ایران، از احداث این کریدور استقبال کرده اند.

وی افزود: در چنین شرایطی، همچنان احداث راه آهن چابهار-زاهدان که بناست در نهایت به سرخس متصل شود و یکی از اهداف آن اتصال افغانستان به بندر چابهار برای رفع نیازهای واردات و صادرات این کشور است، در هاله ای از ابهام قرار دارد. در صورت احداث هر چه سریعتر این خط آهن مهم، هم افغانستان و هم ازبکستان نیاز ترانزیتی خود را برطرف خواهند کرد و هم ایران از عوائد ترانزیت کالاهای این دو کشور بهره مند خواهد شد.

*مشارکت فعال ایران در توسعه راه آهن افغانستان

این کارشناس اقتصادی تاکید کرد: نکته مهم دیگر این است که ازبکستان علاقه مند است خط آهن کریدور ترانس-افغان را با عرض ریل مشابه خود تاسیس کند. این در حالی است که دولت افغانستان در سال 2010، عرض ریل استاندارد اتحادیه بین المللی راه آهن های دنیا به طول 1435 میلی متر را به عنوان استاندارد توسعه ای شبکه ریلی خود پذیرفته است. در صورت احداث راه آهن ترانس-افغان با عرض ریلی مغایر با عرض ریل استاندارد، در آینده این کشور با مشکل در مبادلات ریلی با هم سایه شرقی خود یعنی ایران و همچنین پاکستان و چین مواجه خواهد شد.

شاهجویی اضافه کرد: این در حالی است که هم اکنون اتصال ریلی ایران و افغانستان در مسیر خواف-هرات با عرض ریل استاندارد موجود است و افغانستان نباید اجازه ساخت راه آهنی با عرض ریلی غیر از عرض ریل استاندارد پذیرفته شده توسط اتحادیه بین المللی راه آهن های دنیا را بدهد. چرا که در آینده، شبکه ریلی این کشور به انحصار کشور ازبکستان در خواهد آمد.

وی با اشاره به اهمیت تسریع در ساخت راه آهن چابهار-زاهدان تاکید کرد: علاوه بر تاسیس راه آهن چابهار-زاهدان و سپس زاهدان-سرخس برای تسهیل دسترسی ریلی افغانستان به بندر چابهار در ایران، ایران می بایست مشارکت فعالی در تکمیل خط ریلی شمالی افغانستان در مسیر هرات-مزارشریف داشته باشد که مذاکرات آن پیشتر با دولت مرکزی افغانستان صورت پذیرفته است. ظرفیت های تهاتری مهمی برای احداث این خط ریلی در خاک افغانستان وجود دارد و این کشور می تواند از توان فنی، مهندسی و اجرایی ایران برای توسعه شبکه ریلی خود استفاده کند.