نگاهی به یارانه آب و اثرات آن برمصرف

مطابق آمار رسمی نهادهای اقتصادی، روزانه رقم قابل توجهی یارانه آب به هر ایرانی تخصیص می‌یابد. هدف از پرداخت یارانه به انرژی در ایران ظاهرا تامین رفاه برای شهروندان است، اما معمولا در عمده موارد، دهک‌های درآمدیِ بالاتر، بیش از دهک‌هایِ درآمدیِ پایین‌تر، از یارانه آب بهره می‌برند. البته این یارانه برای کالایی ضروری مانند آب بد نیست، اما وقتی حجم زیادی از آب مصرفی شهری مثل تهران در خانه‌های ویلایی صرف آبیاری درختان و پرکردن استخرها می شود، باید به موضوع به شکل دیگری نگریست.

کد خبر: ۴۴۳۶۳۱

تاریخ: ۰۸ خرداد ۱۴۰۱ - ۱۰:۳۶

به‌گزارش ایران اکونومیست، اهمیت حیاتی آب و نیاز ضروری همگان به آن موجب شده است که دولت‌ها با نگاه حمایتی و تخصیص یارانه، آن را در اختیار شهروندان قرار دهند. در ایران نیز در بخش‌های گوناگون مصرف آب به‌ویژه شرب این رویکرد از دیرباز حاکم بوده و این در حالی است که به جهت بروز پدیده تغییر اقلیم در سال‌های اخیر منابع آبی در ایران دستخوش نوسان های زیادی شده است.

مساحت ایران نسبت به جهان ١١ صدم درصد بود، اما نسبت آب تجدیدشونده ٢ هزارم درصد جهان است. یک پنجم متوسط مردم دنیا آب تجدیدپذیر داریم و یک سوم کل دنیا سهم بارندگی در ایران وجود دارد. ٨۵ درصد مساحت کشور ما اقلیم خشک و نیمه خشک است و از نظر سرانه جهانی بارندگی وارد تنش آبی شده‌ایم. منابع آب در ایران در طول دهه‌های گذشته با سرعتی باورنکردنی خالی شده‌اند و رخدادهای هم‌چون فرونشست زمین، هجوم ریزگردها، خشک شدن تالاب ها و ... نشانه‌ها و هشدارهایی جدی برای ما هستند.

این شرایط در شهر تهران بیش از هر جای دیگر به چشم می‌خورد. آخرین گزارش‌های وزارت نیرو حاکی از آن است که ذخیره آب در مخازن سدهای استان تهران نسبت به سال گذشته  ۲۸ درصد کاهش داشته است. آن‌گونه که به گفته مدیرعامل آبفای استان تهران، ۱۷ درصد آب شرب کل کشور در تهران مصرف می‌شود.

این در حالی است که  حدود ۲۰ درصد جمعیت کشور در یک‌ درصد مساحت کشور جای گرفته است. از سوی دیگر بنا به اظهارات اخیر مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب استان تهران از ابتدای سال تاکنون استان تهران ۱۹۰ میلی‌متر بارندگی داشته و تهران پس از سال ها بار دیگر در فهرست شش استان کشور با تنش آبی قرار گرفته است. اما با جود تمام این شرایط وزارت نیرو اعلام کرده است با بهره‌گیری از تمام ظرفیت‌ها پایداری آب را حفظ خواهد کرد اما این مسئله منوط به مشارکت بخش‌های مشترکان در مدیریت مصرف آب خواهد بود.

بر اساس آمار رسمی، ۶۰ درصد شهروندان تهرانی آب را مطابق الگو مصرف می‌کنند، ۲۰ درصد بالای الگوی مصرف و ۲۰ درصد از آنان دو برابر الگو، آب مصرف می‌کنند؛ آن هم درست در شرایطی که کمبود آب بیش از پیش در این شهر نمود پیدا کرده است. داریوش مختاری - کارشناس ارشد مدیریت منابع آبی معتقد است: نحوه قیمت‌گذاری آب یکی از دلایل اصلی نبود عدالت در بخش تقسیم یارانه‌های دولتی بوده، متاسفانه این شیوه قیمت‌گذاری منجر شده به این که مردم به پرمصرفی تشویق شوند و در یک کلام، هرچه بیشتر مصرف کنند دولت یارانه بیشتری می‌پردازد.

او به ایران اکونومیست گفت: به یک‌باره نمی‌توان هزینه تمام‌شده آب را از مصرف‌کننده دریافت کرد و برخی اقشار جامعه حتما باید زیر چتر حمایتی دولت در بحث یارانه‌ها قرار گیرند. اما به منظور تحقق عدالت در بهره مندی از رویکردهای حمایتی و هدفمندسازی آن‌ها ضروری است برای مشترکانی که بیش از الگو، مصرف دارند سازوکاری اندیشیده شود تا خود را به رعایت و مدیریت مصرف ملزم کنند.

این کارشناس ارشد مدیریت منابع آبی با بیان اینکه مقوله دیگری که در بحث مصرف اثرگذاری تعیین‌کننده‌ای دارد، فقدان قوانین بازدارنده در حوزه آب است، اظهار کرد: تجربه نشان داده است برای  نهادینه کردن رفتاری در جامعه، علاوه بر فراهم کردن بستر فرهنگی آن، وضع قوانین بازدارنده نیز ضروری و لازم الاجراست. برای برون رفت از این مشکل و در گام نخست نیازمند واقعی شدن قیمت آب متناسب با قیمت تمام شده آن هستیم. در گام بعدی ضروری است تا قوانین جامع و بازدارنده در حوزه آب وضع شود.

به گفته مختاری در شرایطی که با وجود تمامی تنگناهای مالی و دشواری‌های اقلیمی، عدالت اجتماعی توزیع آب برقرار شده است، شایسته است که شهروندان به ویژه در کلانشهر تهران نیز در نحوه مصرف این نعمت عدالت و انصاف به خرج دهند و با درست مصرف کردن آن به سوی برقراری تعادل در محیط زیست گام بردارند.

مختاری اظهار کرد: اکنون که علی‌رغم هشدارها و اطلاعیه‌های مداوم به کرات دیده شده که عده‌ای از پایتخت نشینان همچنان به هشدارها بی اعتنا هستند و اخلاق و مسئولیت شهروندی را به‌جا نمی‌آورند. وظیفه تک تک شهروندان است که با نگاهی همدلانه، یکدیگر را به مدیریت مصرف آب دعوت کنند و مطالبه‌گر برقراری عدالت اجتماعی در شهر باشند، چراکه تامین بی‌دغدغه آب شهروندان، جز با همیاری مستمر آنان، نهادها و ارگان‌های مختلف میسر نخواهد شد.