پایان عصر روانشناس‌های مشهور اما غیر مجاز

انتشار فهرستی از افرادی که با عناوین جذاب در حوزه روان‌شناسی و مشاوره مداخله داشتند و حتی مبالغ سنگینی از مردم بابت خدمات غیر استانداردشان گرفتند اتفاق تازه و جالبی بود که می‌توانست زودتر از این هم رخ دهد اما زمینه‌های ظهور و مطرح‌شدن چنین افرادی را باید در کجا جست‌وجو کرد؟

کد خبر: ۴۴۱۲۸۷

تاریخ: ۰۴ خرداد ۱۴۰۱ - ۰۹:۲۹

به گزارش ایران اکونومیست، روزنامه خراسان نوشت: «ضرورت ارائه خدمات روانشناسی، به‌ویژه در جوامع امروزی، بر هیچ فردی پوشیده نیست. در کنار روانشناس‌های دلسوز و آگاه، هستند کسانی که بدون کمترین تخصص وارد حوزه روانشناسی شده و به‌خصوص در فضای‌ مجازی، دنبال‌کنندگان زیادی برای خودشان دست‌وپا کرده‌اند. تعدادی‌شان، «دکتر»های خودخوانده‌ای هستند که سال‌ها در صداوسیما و دانشگاه‌ها صاحب تریبون و صندلی بوده‌اند و با برگزاری همایش و کارگاه و فروش محصولات صوتی و بصری جیب‌شان را پرپول کرده‌اند و حالا سازمان نظام روانشناسی - گر چه با تأخیری طولانی‌مدت - خبر از غیر متخصص بودن‌شان می‌دهد. خیلی‌هایشان هم ممکن است مدرکی در زمینه روانشناسی داشته باشند که معتبر و مورد تایید نیست، تازه نوع فعالیت‌ و محتوای کارشان هم علمی نبوده و در کنارش شماره نظام روانشناسی ندارند. در اطلاعیه سازمان  نظام روانشناسی کشور که روز دوشنبه منتشر شد، اسم حدود ۱۵۰ فعال بدون مجوز از جمله افراد معروفی چون «محمود انوشه»، «آزیتا ساعیان»، «علیرضا شیری» و «فرهنگ هولاکویی» آمده، نوشته شده‌است: «به اطلاع مردم عزیز کشورمان می‌رساند بر طبق تبصره سه ماده چهار و ماده پنج قانون تشکیل سازمان از مراجعه به افراد فاقد شماره نظام روانشناسی و مشاوره برای مشاوره روانشناسی یا کلاس‌های آموزشی حضوری و آنلاین خودداری کنید. در ضمن این لیست اولیه است. بقیه افراد فاقد مجوز در آینده به‌روزرسانی خواهدشد.»

به همین بهانه گفت‌وگویی داریم با رئیس سازمان نظام روانشناسی و یک روانشناس به ما می‌گوید که چه توقعاتی باید از این  سازمان داشته‌ باشیم.

توسط برخی روانشناس‌های قلابی تهدید شدیم

رئیس سازمان نظام روانشناسی و مشاوره کشور از معرفی روانشناس‌های قلابی به قوه قضاییه و پلیس فتا خبر داد.

انتشار اسامی افراد غیر روانشناس فاقد مجوز که از ماه‌ها پیش وعده آن توسط رئیس سازمان نظام روانشناسی و مشاوره کشور داده شده بود، سروصدای زیادی به پا کرده است. اسامی افراد سرشناسی در آن دیده می‌شود که ظاهرا مجوز هیچ‌گونه فعالیتی در این حوزه را ندارند. در اطلاعیه سازمان نظام روانشناسی، اسامی ۱۴۴ فرد غیر روانشناس منتشر شده که البته اشاره شده که این فهرست اولیه است و فهرست بقیه افراد فاقد مجوز در آینده به‌روزرسانی خواهد شد. با دکتر محمد حاتمی، رئیس سازمان نظام روانشناسی و مشاوره کشور تماس گرفتیم تا از ادامه پیگیری‌ها برای برخورد با روانشناس‌های غیر مجاز و واکنش‌ها به انتشار این فهرست بپرسیم.

برای چهار هزار مشاور غیر قانونی پرونده تشکیل دادیم

«ما چهار هزار و ۵۰۰ مشاور را که در فضای‌ مجازی یا مراکز مشاوره به‌ صورت غیر قانونی فعالیت می‌کردند، شناسایی کرده و تشکیل پرونده داده‌ایم.» دکتر حاتمی با این مقدمه می‌افزاید: «هم‌اینک مشغول احراز هویت و تخلف همه این افراد هستیم. الان فهرست ۴۰۰ تا ۵۰۰ نفر از این افراد که هیچ مدرک روانشناسی ندارند یا غیر مجاز هستند، آماده شده است. با توجه به هماهنگی‌هایی که لازم است انجام شود، ان شاءالله در فهرست‌های بعدی که به‌زودی اعلام خواهد شد، بقیه این اسامی را هم منتشر خواهیم کرد.»

این افراد هم حق مردم را ضایع کردند هم روانشناس‌ها را

او درباره واکنش‌ها به انتشار این فهرست می‌گوید: «بازخوردهای خیلی خوبی از سمت جامعه روانشناسی کشور و دلسوزان این حوزه داشتیم و از این اقدام، حمایت و قدردانی شد. سازمان ما مسئول حقوق مردم در حوزه روانشناسی و مشاوره است. در ماجرای فعالیت روانشناس‌های غیر مجاز، هم حقوق مردم در حال پایمال‌شدن بود و هم حقوق روانشناسان معتبر و مجوزدار. مردم از این نظر که این افراد تعرفه‌های بسیار زیادی می‌گرفتند و روانشناس هم نبودند، حق‌شان ضایع شده بود، روانشناس‌ها هم از یک نظر دیگر. به عنوان یک سوال آیا من می‌توانم با مدرک دکترای روانشناسی بروم و در حوزه پزشکی، مهندسی یا وکالت فعالیت کنم، قطعا نمی‌توانم. بنابراین فعالیت افراد غیر مجاز، حقوق روانشناس‌ها را هم ضایع می‌کرد. مگر می‌شود تعرفه دو یا سه میلیونی در این شرایط اقتصادی از مردم گرفت و به هیچ کجا هم پاسخگو نبود؟ ما سفت و محکم در این مسیر از حقوق مردم دفاع خواهیم کرد.»

هیچکدام از اسامی منتشرشده تحصیلات روانشناسی نداشتند

رئیس سازمان نظام روانشناسی درباره جزئیات فهرست منتشرشده می‌گوید: «همین امسال شاید ما بیش از ۱۰۰ مورد شکایت از مشاورها داشتیم که مردم مراجعه کردند و گفتند که مشاورهای شما این اجحاف‌ها را در حق ما کردند. بعد ما بررسی کردیم و دیدیم که این افراد اصلا مجوز نداشتند و باعث بدنامی جامعه روانشناسی و مشاوره کشور شدند. فردی از مقطع دکترای رشته روانشناسی یا مشاوره فارغ‌التحصیل شده است باید بداند کسب این مدرک به این معنا نیست که می‌تواند فعالیت حرفه‌ای داشته باشد و در مرکز مشاوره مراجعه کننده ببیند. بلکه باید به سازمان مراجعه کند تا پروانه بگیرد. در صورتی که اسامی منتشرشده در این فهرست نه‌تنها پروانه بلکه هیچکدام حتی تحصیلات روانشناسی هم نداشتند. یک نفر از این افراد که خیلی معروف است و همه شما او را می‌شناسید، فقط یک فوق‌ دیپلم مکانیک دارد و همین الان پرونده‌اش روی میز است.»

تهدیدمان کردند اما ما دست برنمی‌داریم

«بعضی از این افراد به منابع قدرت و مالی و ... وصل هستند. بنابراین با انتشار این فهرست گفتند یک کارهایی می‌کنند ولی ما بر این تصمیم برای اعاده حقوق مردم ایستاده‌ایم.» دکتر حاتمی می‌افزاید: «بعد از انتشار این فهرست، یک نفرشان آمده و می‌گوید مدارک من توسط دانشگاهی خارج از کشور تایید شده، در صورتی که آن مدرک اصلا برای ما ملاک نیست. معیار ما بر اساس قانون، وزارت علوم و وزارت بهداشت است. بنابراین اگر مدرک آن فرد را این دو وزارتخانه تایید کنند، بعدش ما بررسی می‌کنیم که آیا این فرد صلاحیت مشاوره‌دادن به مردم را دارد یا نه؟ به این فرد که خیلی هم معروف است، می‌گوییم هر مدرکی داری در فضای‌ مجازی منتشر کن تا مردم ببینند. چون ما می‌دانیم هیچ مدرکی در این رشته ندارد. این را هم بگویم ما اولین قدم را یک سال پیش برداشتیم و به این افراد هشدار دادیم که بیایید و از نظام روانشناسی مجوز بگیرید. البته از انصاف نگذریم، بعضی‌ها هم آمدند، حتی یک تعدادی پیج‌شان را بستند و بعضی‌هایشان هم تحت یک شرایط خاصی در این حوزه فعالیت می‌کنند. خیلی‌ها نیامدند و حتی تهدید کردند که فلان کار را می‌کنیم اما مردم مطمئن باشند، ما دست برنمی‌داریم.»

انتشار این فهرست، یک کار مقدماتی است

از دکتر حاتمی می‌پرسم که آیا شما و نظام روانشناسی به همین اعلام اسامی اکتفا می‌کنید که می‌گوید: «قطعا نه. این اعلام یک کار مقدماتی است و ما این افراد را به‌زودی به قوه‌ قضاییه و پلیس فتا معرفی خواهیم کرد تا قوه قضاییه بررسی کند که چرا این افراد بدون مجوز و خارج از قانون، مشغول فعالیت در این حوزه هستند. مجلس شورای اسلامی نظارت بر خدمات روانشناسی را به‌صورت مطلق به سازمان نظام روانشناسی و مشاوره کشور داده است. ما هم به صورت محسوس و نامحسوس نظارت می‌کنیم. حالا اگر کسی شکایت کند، اگر آن فرد پروانه داشته و عضو سازمان باشد، قانون به ما اجازه داده که خودمان در کمترین زمان ممکن بررسی و حکم را هم صادر کنیم. اما اگر تحصیلات روانشناسی نداشته باشد، باید به دادگاه معرفی شود و آنها حکم بدهند.»

بر روانشناس‌های دارای مجوز هم نظارت دوره‌ای داریم

از او درباره این ادعا که هیچ نظارتی بر مشاوران و مراکز مشاوره دارای مجوز وجود ندارد، می‌پرسم که می‌گوید: «برای دریافت مجوز از سازمان نظام‌ روانشناسی، فرد باید در دو مقطع مدرک مرتبط داشته باشد. سپس در نظام تشکیل پرونده بدهد تا در کمیسیون‌های تخصصی، بررسی صورت گیرد و سپس مصاحبه شود. در پایان اگر صلاحیتش احراز شد، به او پروانه می‌دهیم. این در تمام جهان همین‌ طور است. اگر یک نفر در مقطع دکترا یا کارشناسی‌ ارشد فارغ التحصیل شود، باید سه تا پنج سال کارورزی کند تا صلاحیتش تایید شود. در ضمن به‌ هیچ وجه اینگونه نیست که بعد از دریافت پروانه، نظارتی بر آن مشاور نداشته باشیم. بر همه مراکز مشاوره‌ای که از سازمان مجوز داشته باشند، نظارت دوره‌ای صورت می‌گیرد و حراست و بازرسی سازمان در این زمینه فعال هستند. نظارت ما بر مشاوران و مراکز مشاوره به دو صورت است، یکی به صورت بازدید و آشکار و دیگری به صورت نامحسوس. ما بر تمام مراکز مجوزدار به طور نامحسوس نظارت می‌کنیم حتی آنهایی که بهزیستی مجوز داده است؛ چرا که مسئولیت هر نوع خدمات روانشناسی با سازمان روانشناسی است. یعنی ما هم باید مجوز بدهیم و هم نظارت داشته باشیم.»

چرا روانشناسی زرد و بازاری رونق گرفت؟

بی‌دقتی تلویزیون

یکی از بسترهایی که به دیده‌شدن چنین افرادی کمک کرد رسانه ملی به‌خصوص تلویزیون بود. به همان نسبتی که صحبت‌های جذاب و گاهی بامزه این افراد از تلویزیون پخش می‌شد بر تعداد فالوئرها و البته نرخ مشاوره و سخنرانی آن‌ها هم اضافه می‌شد. چطور از مردم انتظار داریم که برای مراجعه به روان‌شناس و مشاور به فهرست افراد دارای صلاحیت مراجعه کنند اما رسانه ملی که به‌ خاطر مخاطب فراگیرش باید حساسیت بیشتری داشته باشد در دعوت از چنین افرادی به عنوان کارشناس و مهمان، هیچ حساسیتی به خرج نمی‌دهد؛ دعوتی که باعث تایید صلاحیت آن افراد در ذهن مخاطب برنامه‌ها می‌شود.

تریبون‌های دانشگاهی

در کنار تلویزیون، فضای دانشگاه‌ها هم متاسفانه در تسخیر چنین افرادی بود. سخنرانی هر چه‌ جذاب‌تر، نسخه‌های کارشناس هر چه کُلی‌تر و بار علمی هر چه پایین‌تر، احتمال حضور این افراد در دانشگاه‌ها بیشتر. ‌ویدئوهای طنز و شوخی‌های سطحی یکی از افرادی که اسم‌شان در فهرست اخیر سازمان نظام روان‌شناسی دیده می‌شود در جریان سخنرانی او در یک دانشگاه ضبط و پخش شده بود و نشان می‌دهد فضای مطالبه برای بحث جدی و علمی، حتی در بین برخی دانشجویان هم کمرنگ است و از یک سخنران هم انتظار لوده‌بازی دارند.

پولداری یک‌شبه و قانون جذب

با فراگیرشدن انواع بازاریابی شبکه‌ای و عطش برای پولدارشدن یک‌شبه. آدم‌هایی با حرف‌های عجیب در حوزه قانون جذب و ... پیدا شدند که مدعی بودند به‌ هر چه بخواهی با تصور مثبت می‌رسی. فضای مجازی هم که فرصت پخش ویدئو و پادکست و داشتن رسانه را در اختیار همه قرار می‌دهد. اینجا بود که نسل تازه‌ای از روانشناسان زرد پیدا شدند که با حرف‌های عجیب، فروش بسته آموزشی، ویدئوهای بی‌سروته و ... مخاطب زیادی جذب کردند. شاید رونق این افراد هم ریشه در این داشت که رسانه ملی به‌عنوان فراگیرترین رسانه کشور، محتوای مناسبی برای مخاطب در این حوزه نداشت و مخاطب بی‌دفاع در فضای مجازی سواد رسانه درست در برابر سخنرانی‌های پرزرق و برق را نداشت.»