چاقی، بلای‌ جان یک‌سوم دانش‌آموزان ایرانی

متاسفانه اکنون به ازای هر سه دانش‌آموز، یک دانش‌آموز دارای اضافه‌وزن است و این آمار خبر از عمق فاجعه‌ای می‌دهد که حال یا چه‌بسا در آینده‌ نزدیک گریبان کشور را خواهد گرفت.

کد خبر: ۴۱۴۳۱۰

تاریخ: ۲۱ فروردين ۱۴۰۱ - ۱۰:۰۳

به گزارش ایران اکونومیست، روزنامه خراسان نوشت: «آمارهای رسمی و منتشرشده از اضافه‌وزن دانش‌آموزان، زنگ‌ خطرها را به‌ صدا درآورده است. به‌تازگی معاون فرهنگی و توسعه ورزش همگانی وزارت ورزش و جوانان با اشاره به این‌ که مقوله تحرک دانش‌آموزان موضوع مهمی است که باید به آن توجه داشت، خاطرنشان کرده است: «نزدیک به پنج میلیون دانش‌آموز دچار اضافه‌وزن هستند و این مسئله بسیار نگران‌کننده است و می‌تواند پیامدهای منفی برای نظام سلامت و نظام اجتماعی کشور به دنبال داشته باشد. به صورت جدی نیازمند تغییر و تحولات اساسی در زنگ ورزش و فعالیت ورزشی در مدارس کشور هستیم. سلامت دانش‌آموزان، کنترل وزن و موضوع تحرک دانش‌آموزان به عنوان یکی از مطالبات جدی باید در دستور کار قرار گیرد و امیدوار هستیم فدراسیون دانش‌آموزی در این راستا برنامه‌ریزی مناسبی داشته باشد.» متاسفانه اکنون به ازای هر سه دانش‌آموز، یک دانش‌آموز دارای اضافه‌وزن است و این آمار خبر از عمق فاجعه‌ای می‌دهد که حال یا چه‌بسا در آینده‌ نزدیک گریبان کشور را خواهد گرفت.

چاقی یک معضل جهانی است

اول از همه باید بدانیم چاقی یک معضل جهانی است. پژوهش‌ها نشان می‌دهد میزان چاقی کودکان و نوجوانان در طول چهار دهه گذشته در جهان ۱۰ برابر شده که به معنای وجود ۱۲۴ میلیون پسر و دختر چاق است. این تجزیه و تحلیل که در مجله پزشکی «لنست» منتشر شده، بزرگترین پژوهش در نوع خود است و روندهای چاقی را در بیش از ۲۰۰ کشور جهان بررسی کرده است که در آن کودکان چاق با احتمال بیشتری به بزرگسالان چاقی تبدیل می‌شوند که در معرض خطر مشکلات پزشکی جدی مانند دیابت نوع دو، چاقی، سکته مغزی و برخی سرطان‌ها مانند سرطان روده بزرگ خواهند بود. در این میان بیشترین میزان افزایش شمار کودکان و نوجوانان چاق در آسیای شرقی و جنوبی، به‌خصوص در چین و هند دیده می‌شود.

آیا دانش‌آموز شما چاق است؟

چاقی معمولا بین سنین پنج تا شش سالگی یا در دوران نوجوانی شروع می‌شود. مطالعات نشان داده است کودکی که بین ۱۰ تا ۱۳ سالگی چاق است، ۸۰ درصد احتمال دارد که یک بزرگسال چاق شود. البته باید گفته شود که چند کیلوگرم اضافه‌وزن نشان‌دهنده چاقی نیست. با این حال ممکن است نشان‌دهنده‌ میل بدن به افزایش وزن آسان و نیاز به تغییر در رژیم غذایی و ورزش باشد. به طور کلی تا زمانی که وزن کودک حداقل ۱۰ درصد بیشتر از وزن توصیه‌شده برای قد و نوع بدن او نباشد، چاق در نظر گرفته نمی‌شود. از نظر پزشکی فرد چاق به کسی می‌گویند که وزنش برای قد او زیاد باشد. شاخص نمایه توده بدنی (BMI) تعیین می‌کند که فرد چاق است یا خیر؟ این نمایه از طریق تقسیم وزن به مجذور قد به متر به دست می‌آید. اگر این شاخص بین ۱۸ تا ۲۵ بود، وزن فرد طبیعی است. اگر بین ۲۵ تا ۳۰ بود فرد دارای اضافه‌وزن است و اگر بالاتر از ۳۰ بود فرد چاق محسوب می‌شود. هم اکنون بسیاری از سایت‌ها این کار را با واردکردن وزن و قد برای شما انجام می‌دهند.

پیامدهای جسمی و روحی چاقی دانش‌آموزان

چاقی کودکان و نوجوانان با افزایش خطر مشکلات عاطفی همراه است. نوجوانانی که مشکلات وزنی دارند، عزت‌ نفس بسیار پایین‌تر و همچنین محبوبیت کمتری بین همسالان خود دارند. افسردگی، اضطراب و اختلال وسواس فکری اجباری هم ممکن است برای آنها رخ دهد. اما آیا این همه روی سکه است؟ البته که نه. این پرخوری در آینده منجر به افزایش خطر بیماری‌های قلبی، فشار خون بالا و مشکلات تنفسی در خواب هم می‌شود. علل چاقی پیچیده است و شامل عوامل ژنتیکی، بیولوژیکی، رفتاری و فرهنگی است. چاقی زمانی اتفاق می‌افتد که فرد کالری بیشتری نسبت به آن چه بدن می‌سوزاند، بخورد. اگر یکی از والدین چاق باشد، ۵۰ درصد احتمال دارد که فرزند او هم چاق شود. با این حال زمانی که والدین هر دو چاق باشند، احتمال چاق‌شدن فرزندانشان ۸۰ درصد است. اگر چه برخی اختلالات پزشکی می‌توانند باعث چاقی شوند اما کمتر از یک درصد از کل چاقی‌ها ناشی از مشکلات جسمی است. چاقی در دوران کودکی و نوجوانی می‌تواند مربوط به مواردی همچون عادات غذایی ضعیف باشد که منجر به پرخوری افراطی در غیاب تحرک کافی یا ورزش می‌شود. علل دیگری همچون موارد پزشکی مثل تداخل در کار هورمون‌ها و داروهای مصرفی مانند استروئیدها و مشکلات عصبی ناشی از رویدادها یا تغییرات استرس‌زای زندگی مانند جدایی، طلاق، نقل مکان و مرگ عزیزان هم می‌تواند در این موضوع دخیل باشد.

اصول درمان اضافه‌وزن و چاقی دانش‌آموزان

دانش‌آموزان چاق نیاز به ارزیابی پزشکی کامل توسط متخصص اطفال یا پزشک خانواده دارند. در صورت نبود اختلال جسمانی، تنها راه کاهش وزن، کاهش کالری مصرفی و افزایش سطح فعالیت بدنی است. کاهش وزن پایدار تنها زمانی رخ می‌دهد که انگیزه‌ای وجود داشته باشد. از آن جا که چاقی اغلب بیش از یک عضو خانواده را تحت تاثیر قرار می‌دهد، تبدیل تغذیه سالم و ورزش منظم به یک فعالیت خانوادگی می‌تواند شانس کنترل وزن موفق را برای کودک یا نوجوان افزایش دهد. از راه‌های مدیریت چاقی در کودکان و نوجوانان می‌توان به تغییر عادات غذایی، آهسته غذاخوردن، ایجاد یک روال مناسب برای آن به همراه برنامه‌ریزی برای وعده‌های غذایی مناسب (غذاهای کم‌چرب، حذف فست‌فودها) و کنترل مواد غذایی دانش‌آموزان در مدرسه نام برد. این نکته را در نظر بگیرید که چاقی اغلب می‌تواند به یک مسئله مادام‌العمر تبدیل ‌شود؛ چرا که بیشتر نوجوانان وزن ازدست‌رفته خود را باز به دست ‌می‌آورند چون تمایل دارند به عادت‌های قبلی خود یعنی خوردن و ورزش‌نکردن برگردند. بنابراین یک نوجوان چاق باید یاد بگیرد که غذاهای سالم در مقادیر متوسط بخورد و لذت ببرد و برای حفظ وزن مطلوب به‌ طور منظم ورزش کند. از طرفی هم والدین یک کودک چاق می‌توانند با تأکید بر نقاط قوت و ویژگی‌های مثبت فرزندشان به جای تمرکز بر مشکل وزن، عزت نفس او را بهبود بخشند. این نکته را هم فراموش نکنید هنگامی که یک کودک یا نوجوان مبتلا به چاقی، مشکلات عاطفی هم دارد، روانپزشک کودک و نوجوان می‌تواند با پزشک تغذیه برای تهیه یک برنامه درمانی جامع همکاری کند. چنین طرحی شامل اهداف معقول کاهش وزن، مدیریت رژیم غذایی و فعالیت بدنی، اصلاح رفتار و مشارکت خانواده است.»