بیم‌‌ و امید برجامی در بورس

ایران اکونومیست- نخستین روز از معاملات آخرین ماه سال برای بورسی‏ها با افت ۶/ ۰درصدی شاخص کل سهام پایان یافت. در این میان قرار گرفتن در فضای مذاکرات احیای برجام سبب شده است دادوستدها در دو جبهه ریالی و دلاری پیگیری شود.

کد خبر: ۴۰۵۱۶۸

تاریخ: ۰۲ اسفند ۱۴۰۰ - ۱۵:۵۵

کارشناسان معتقدند هرچند در کوتاه‏مدت ممکن است افت دلار به افزایش فروشندگان بورسی منجر شود، اما در بلندمدت فضا مثبت ارزیابی می‏شود.
بیم‌‌وامید برجامی در بورس

اولین روز از آخرین‌ماه سال‌در حالی سپری شد که خوش‌بینی به احیای برجام و به نتیجه رسیدن مذاکرات هسته ای بیشتر از قبل شده است. از رئیس دولت سیزدهم و وزیر امورخارجه کشور گرفته تا مذاکره کنندگان خارجی همه از نزدیک‌بودن توافق هسته ای خبر می‌دهند. در همین حال روند نزولی در بازار ارز هم ادامه دارد و دیروز دلار آزاد با حدود ۳۰۰ تومان کاهش روزانه به قیمت ۲۵‌هزار و ۶۰۰ تومان معامله شد. با قوت گرفتن احتمال توافق هسته ای در روزهای آینده، بازار پیش‌بینی وضعیت بازارهای مالی به ویژه بورس هم داغ شده است. در این زمینه دو نگاه وجود دارد؛ عده‌ای از کارشناسان با استناد به ریزش نرخ دلار، روزهای قرمزی برای بازار سرمایه پیش بینی می‌کنند. نظر گروه دیگر اما متفاوت است؛ آنان می‌گویند ممکن است در کوتاه مدت سهام برخی از شرکت‌ها که از دلار اثر می‌گیرند ریزش داشته باشد اما توافق هسته ای در کل به نفع بورس خواهد بود و با احیای برجام، بازار سهام در میان مدت و بلندمدت منتفع خواهد شد.احسان رضاپور، یکی از این کارشناسان است که معتقد است قیمت دلار برای کوتاه مدت کاهشی خواهد بود اما بعد از فروکش‌کردن هیجانات ناشی از برجام به دلیل شرایطی که بر اقتصاد کشور حاکم است، به سطوح تعادلی بازخواهد گشت. او تاکید دارد که اثرات بلندمدت توافق هسته ای بر بازار سهام مثبت خواهد بود و حتی شرکت‌هایی که تحت تاثیر مستقیم دلار قرار دارند، با توجه به رفع محدودیت‌ها، منتفع می‌شوند و وضعیت سودآوری آنان نیز بهبود پیدا می‌کند. مشروح گفت‌وگوی «دنیای اقتصاد» با این کارشناس بازار سهام را در ادامه بخوانید:
در روزهای اخیر زمزمه های توافق هسته ای و احیای برجام بیش از گذشته به گوش می‌رسد. امیرعبداللهیان، وزیر امورخارجه کشور هم دو شب قبل از نزدیک بودن توافق صحبت و پیش بینی کرد در روزهای آینده برجام احیا می‌شود، از این‌رو در همین روزها کارشناسان به تحلیل و پیش بینی وضعیت بازارهای مالی پرداخته اند. برای وضعیت بازار سرمایه هم پیش بینی های مختلفی می‌شود. برخی از کارشناسان معقدند توافق هسته ای دو اثر کوتاه و بلندمدت بر بورس دارد و در کل بعد از توافق وضعیت بازار سرمایه بهبود پیدا می‌کند. ارزیابی شما چیست؟ بعد از احیای برجام چه سرنوشتی در انتظار بورس است؟

همانطور که اشاره کردید در صورتی‌که مذاکرات به نتیجه برسد و توافق هسته ای صورت گیرد باید از دو منظر بازار سرمایه را بررسی و تحلیل کرد. توافق هسته ای یک اثر کوتاه مدت بر بازار سهام دارد و یک اثر بلندمدت. اثرات بلندمدت توافق هسته ای بر بورس مثبت است. اثر کوتاه مدت به واسطه شرایط هیجانی که توافق هسته ای شاید به بازارهای مختلف تحمیل کند اتفاق می افتد و طبیعتا بازارها را تحت تاثیر اخبار و حاشیه های خودش قرار می‌دهد. به‌واسطه انتظاراتی که این اخبار ایجاد می کند، بازارها با تاثیرات هیجانی مواجه می‌شوند. این اثرات ممکن است در بازار ارز نمود بیشتری پیدا کند و به‌تبع آن بازار طلا و مسکن و بورس را هم تحت تاثیر خود قرار دهد.
از آنجا که در‌ماه‌های اخیر بازار سرمایه با ریزش روبه‌رو بوده و شاخص‌کل بورس افت های زیادی را تجربه کرده آیا هیجانات ناشی از توافق هسته ای می‌تواند منجر به ریزش بورس برای کوتاه مدت شود و شاهد افزایش حجم عرضه ها در بازار باشیم؟

انتظار کوتاه مدت این است که شاهد افزایش فروشند ه ها و همچنین افزایش حجم عرضه ها در بازار دلار باشیم زیرا انتظارات افزایشی قیمت دلار که ممکن بود پیش تر برخی متصور بوده باشند، فروکش کند، بر همین اساس به واسطه گشایش‌هایی که اتفاق می افتد و دسترسی به منابع ارزی و ابزارهای بیشتری که دولت برای مدیریت بازار ارز خواهد داشت، به‌نظر می‌رسد انتظارات افزایشی در فضای عمومی فروکش کند با فروکش کردن آن شاید شاهد افزایش عرضه ها از سمت سرمایه گذارانی که نگاه کوتاه مدت دارند، باشیم. این عرضه ها که با این رویکرد انجام می‌شود ممکن است بازار ارز را در کوتاه مدت با کاهش قیمت همراه کند. همچنین بازارهای دیگر از جمله طلا هم هرکدام به میزان نقدشوندگی یا گردشی که دارند ممکن است تحت تاثیر قرار گیرند. طبیعتا بازاری مثل بازار طلا که وابستگی لحظه ای به قیمت ارز دارد ممکن است سریع‌تر تحت تاثیر قرار گیرد و بازارهایی مثل بازار مسکن که اثر کندتری از بازار ارز می گیرند، ممکن است به شکل دیگری واکنش نشان دهند و اثر کاهش قیمت ارز در آنان نمود پیدا کند و افت مقطعی قیمت دلار باعث رکود آن شود. در بازار سرمایه هم به تناسب شرکت‌ها در صنایع مختلف ممکن است شاهد افزایش فشار فروش در صندوق‌هایی که به ارز وابستگی بیشتری دارند، باشیم. مثلا صندوق‌های طلا ممکن است شاهد افزایش عرضه ها باشند. همچنین شرکت‌هایی که ماهیت صادراتی و ارزی دارند ممکن است تا حدی فشار فروش را تجربه کنند و افت مقطعی آنان را در بازار شاهد باشیم.
اما طی‌ ماه‌های اخیر به‌ویژه هفته پایانی منتهی به بهمن‌ماه که خبر توافق هسته ای جدی شده بود و احتمال احیای برجام می‌رفت، شاهد افزایش عرضه ها بودیم و به‌نظر می رسید ‌که اثر کوتاه مدت و منفی توافق پیشخور شده باشد!

در دهه سوم بهمن‌ماه به واسطه خوش‌بینی که به‌وجود آمده بود بخشی از سهم های تاثیر پذیر از توافق، در بازار سرمایه افت قیمتی را تجربه کردند، در واقع به پیشواز این اتفاق رفتند و بخشی از این انتظار کاهشی در آنان نمود پیدا کرده است. به‌نظر می‌رسد بعد از اعلام توافق هسته ای شاید نتوانیم خیلی شاهد افت پرشتابی حتی در نمادهای تاثیرپذیر بورسی باشیم. به واسطه پیشخورشدن اثرات و ریزش هایی زیادی که بازار در ۱۸‌ماه اخیر داشته، انتظار ریزش شدید در بازار سرمایه وجود ندارد، ولی بعد از فروکش کردن هیجانات (که به‌نظر می‌رسد طی چند هفته این اتفاق بیفتد) و بعد از اعلام توافق و مشخص شدن حدود نوسانی جدید بازار ارز بازارها از جمله بازار سرمایه به شرایط منطقی تر خود بازگردند، در واقع وقتی فعالان اقتصادی کشور بتوانند کف بازار ارز را شناسایی کنند، بازارهای مالی رفته رفته راه خود را پیدا می‌کنند و به شرایط منطقی خود بازمی گردند.
برخی از کارشناسان اقتصادی نیز پیش بینی می‌کنند که قیمت ارز در طولانی مدت کاهشی نخواهد بود و دوباره رشد خود را شروع می‌کند.

متاسفانه به واسطه شرایط اقتصادی که کشور با آن مواجه است، شرایط نقدینگی، تورم و محدودیت‌هایی که حتی با احیای برجام هم سایه شان بر سر فضای اقتصادی کشور وجود خواهد داشت، این انتظار وجود دارد که در مقطع میان مدت و بلندمدت مجددا افزایش قیمت ارز اما نه شدید بلکه تا سطوح منطقی و تعادلی را تجربه کنیم. شاید نشود متوسط قیمت ارز را برای سال‌آینده در محدوده کمتر از ۲۳‌هزار‌تومان متصور شد. با توجه به اینکه دلار ۲۳‌هزار‌تومانی نزدیک به نرخ دلار نیمایی است و به‌نظر می‌رسد متوسط قیمت آن در سال‌آینده از این عدد پایین‌تر نباشد، در نتیجه اثر گشایش‌هایی که در اثر برجام بر صنایع ما پیش می‌آید، اثرات مثبت بیشتری خواهد بود. اثراتی مثل بازشدن دسترسی شرکت‌ها به بازارهای بین المللی که می‌تواند به افزایش تناژ فروش آنان منجر شود، یا کاهش محدودیت‌های معاملاتی بنگاه‌های اقتصادی که می‌تواند به آنها در فروختن محصولات خود نزدیک به نرخ‌های متعارف و بدون دادن تخفیف‌ها زیاد کمک کند. همچنین شرکت‌ها در سال‌های گذشته به دلیل محدودیت ها و تحریم‌هایی که وجود داشت، هزینه های بزرگی را برای حمل ونقل و انتقال منابع خود متحمل می شدند. این هزینه های زیاد به گردن آنان بود تا بتوانند به منابع ناشی از فروش محصولاتشان در بازار‌های بین المللی دسترسی پیدا کنند. به‌نظر می‌رسد با توافق برجام هزینه های نقل و انتقال منابع مالی برای آنان با کاهش زیاد همراه شود، بنابراین این سه عامل در کنار فراهم‌شدن امکان اجرا‌شدن طرح های توسعه ای و به‌روزرسانی ماشین‌آلات و دسترسی به تکنولوژی های جدید می‌تواند اثرات خوبی روی بهبود سودآوری شرکت‌ها یا کاهش هزینه های عملیاتی آنان داشته باشد.
این اثرات در چه بازه زمانی مشاهده می‌شود و آیا باید در کوتاه مدت بعد از پساتوافق منتظر این اثرات بر بازار بود؟

این اثرات در کوتاه مدت دیده نمی‌شود و احتمالا باید چند ماهی برای مشاهده این اثرات زمان گذاشت. در توافق قبلی هم اثرات برجام بعد از ۶‌ماه در بازار سرمایه دیده شد، به این دلیل که توافق هسته ای رفته رفته می‌تواند در بخش‌های مختلف منجر به انعقاد قراردادها یا بهبود ساختارهای مالی یا کاهش هزینه ها و افزایش درآمدها شود. از سوی دیگر با توجه به آنچه بر بازار در مدت اخیر گذشته و بدبینی که بر بازار حاکم است، بازار سختگیرانه با اثرات برخورد می کند و نیاز به زمان دارد که اعتماد به آن برگردد، نتیجتا باید چند ماهی را برای دیدن علائم بهبود در بازار سرمایه زمان سپری کنیم که احتمالا به فصل مجامع نزدیک می شویم و این باعث می‌شود که تقریبا انتظار داشته باشیم با نزدیک‌شدن به فصل مجامع شاهد بهبود وضعیت بازار باشیم.
با این شرایط سهامدار «پسیو» یعنی سهامداری که با دید بلندمدت، نه نوسان گیری به بازار سرمایه نگاه می کند، بهتر است سرمایه گذاری و خرید چه گروه هایی را در دستور کار خود قرار دهد؟ به عبارت دیگر مشخصات صنعت خوب برای خرید در روزهای پیش رو با فرض احیای برجام چیست؟

با توجه به مقطع زمانی که در آن هستیم، با ورود به سال‌جدید سهام شرکت‌هایی باید مدنظر قرار گیرند که از محل تغییرات هزینه های انرژی، تغییرات سیاست‌های مختلف تعرفه ای در فروش محصولات یا تامین مواداولیه و وابستگی به مسائل ارزی شرایط باثبات تر و پایدارتری بر آنان حاکم باشد.

در کنار اینها، شرکت‌هایی که طرح های توسعه ای داشته باشند در مجامع خود تقسیم سودهای جذابی برای سرمایه گذاران به‌همراه دارند. شرکت‌هایی با این ویژگی ها احتمالا در این مقطع و در ‌ماه‌های آینده شانس عملکرد بهتری در بازار سرمایه دارند و به‌تبع آن، این دست از نمادها بیشتر مورد استقبال بازار و سهامداران قرار خواهندگرفت.

نکته ای که در اینجا باید به آن اشاره کرد و مساله مهمی است، قیمت‌های جهانی است چراکه در برخی از حوزه ها بازارهای جهانی افزایش های قابل‌توجهی را در یک سال‌گذشته تجربه کرده‌اند اما بعضا اثرات این افزایش نرخ‌ها به واسطه قیمت‌گذاری دستوری که بر برخی صنایع حاکم بوده نتوانسته اثرات واقعی را بر درآمدهای آنان نشان دهد، بنابراین اگر قیمت جهانی افت کنند باید شاهد این باشیم که وضعیت سودآوری این دست از شرکت‌ها به‌مخاطره بیفتد.

این شرکت‌ها به دلیل سیاست قیمت‌گذاری دستوری به قدر کافی نتوانستند از موهبت افزایش نرخ‌های جهانی بهره ببرند و در عین حال هم ریزش قیمت‌های جهانی می‌تواند برای آنان ریسک محسوب شود، بنابراین سهامداران باید به روند حاکم بر بازار کالاها توجه داشته باشند و روی محصولاتی که شاید همچنان انتظار ثبات یا افزایش قیمت آنان وجود دارد توجه بیشتری داشته باشند و به کالاهایی که با رشدهای پرشتابی همراه بودند و احتمال اصلاح در آن محصولات هست دقت بیشتری داشته باشند.

علاوه‌بر این وضعیت بازار نفت و انرژی به‌نظر می‌رسد به نفع شرایط کلی اقتصاد کشور باشد. این موضوع هم می‌تواند از نظر‌های مختلف کلیت بازار سرمایه را تحت تاثیر قرار دهد چون دولت نیاز کمتری به عرضه انواع اوراق یا تامین‌مالی از طریق بازار سرمایه خواهد داشت و این اتفاق می‌تواند نرخ بهره و کلیت وضعیت بازار سرمایه را تحت تاثیر قرار دهد.

دنیای‏‏‏‏‏‏‌اقتصاد