بررسی مشکلات صنعت بیمه در ایران به مناسبت روز بیمه؛

ریسک سیستماتیک در صنعتی منزوی

یک کارشناس صنعت بیمه با بیان اینکه ارتباط ضعیف صنعت بیمه با سایر دستگاه‌ها سبب شده تا صنعت بیمه در ایران یک صنعت منزوی باشد، گفت: زمانی که صنعت بیمه ریسکی را می‌پذیرد، باید پشتوانه‌ای برای پذیرش ریسک داشته باشد. در غیر این صورت، خطر بروز ریسک سیستماتیک در این صنعت تقویت خواهد شد.

کد خبر: ۲۶۵۲۵۸

تاریخ: ۱۳ آذر ۱۳۹۷ - ۱۹:۱۰

به گزارش ایران اکونومیست؛ بیمه به شکل مدرن و امروزی، نخستین بار در سال 1270 شمسی به ایران آمد و تا حدود 45 سال بعد از آن، انحصار این صنعت در دست خارجی‌هایی بود که به امید کسب سود بیشتر، حاضر بودند امتیاز صنایع مختلف از جمله صنعت بیمه را در قبال پرداخت پول به پادشاهان ایرانی در اختیار گیرند.

با این حال در سال 1313 دو ایرانی به نام‌های الکساندر آقایان و علی‌اکبر داور، شرکت سهامی بیمه‌ ایران را با سرمایه‌ دولتی 20 میلیون ریال تشکیل دادند. البته برای تصویب قانون بیمه در اردیبهشت 1316 خورشیدی در مجلس شورای ملی، دو سال زمان لازم بود و 10 سال بعد از آن، به فکر بیمه کارگران افتادند. بر اساس آن، همه‌ کارخانه‌ها و بنیادهای اقتصادی، بازرگانی، صنعتی، معدنی و هر بنیادی که کارگری را در استخدام داشت، چه دولتی و چه غیردولتی، باید کارگران خود را نزد شرکت سهامی بیمه‌ ایران یا شرکت بیمه‌ داخلی دیگری که دولت مقتضی می‌دانست، در برابر رویدادهای ناخواسته‌ای که هنگام پرداختن به کار رخ دهد، بیمه می‌کردند.

با این حال رشد صنعت بیمه تا اوایل دهه 50 شمسی در ایران ادامه داشت، اما در ابتدای این دهه بود که رشد قیمت نفت در بازارهای جهانی، معادلات اقتصادی ایران را تغییر داد و به دنبال آن، شرکت‌های بیمه‌ای یکی پس از دیگری سر برآوردند، تا حدی که هنگام پیروزی انقلاب اسلامی، علاوه بر بیمه ایران، 13 شرکت بیمه دیگر در کشور فعال بودند.

**انقلاب اسلامی و بیمه‌های ملی

با پیروزی انقلاب، تمام بیمه‌ها ملی اعلام شد و تنها سه شرکت اجازه صدور بیمه‌نامه گرفتند. شرایط تا پایان جنگ هشت‌ساله ایران و عراق بر همین روال پیش رفت و پس از آن نیز دو شرکت بیمه دولتی دیگر تأسیس شد. اوایل دهه 80 شمسی بود که پای بخش خصوصی به صنعت بیمه ایران باز شد و روند افزایش تعداد شرکت‌های بیمه‌گر همچنان ادامه دارد.

اما نکته مهم این است که علاوه‌بر تعداد شرکت‌های بیمه‌گر، محصولات ارائه شده از سوی این شرکت‌ها نیز هر روز متنوع‌تر می‌شود، با این حال کارشناسان این صنعت عقیده دارند عدم محاسبه ریسک در این صنعت و همچنین نبود ارتباط کامل بیمه‌گران با سایر نهادها مهم‌ترین مشکلاتی است که این صنعت را تهدید می‌کند و ممکن است ریسک سیستماتیک را در این صنعت نهادینه کند.

**عدم وجود نظام جامع مدیریت ریسک در صنعت بیمه

در همین مورد حسین میرزایی، کارشناس بیمه در گفت‌وگو با ایرناپلاس گفت: به‌طور کلی صنعت بیمه ایران وضعیت مناسبی ندارد و یکی از دلایلش این است که اگرچه به ظاهر تنوع پیدا کرده، اما در شیوه ارائه، ساز و کار درست خدمات بیمه‌ای دیده نشده است.

وی با اشاره به اینکه مورد دوم عدم وجود نظام جامع مدیریت ریسک در صنعت بیمه است، ادامه داد: نظام جامع مدیریت ریسک در خصوص اموال، اشخاص و موضوعات بیمه‌ای وجود ندارد و صنعت بیمه باید نگرش وسیع و شفافی نسبت به ریسک‌هایی که قرار است پوشش دهد داشته باشد.

میرزایی تأکید کرد: در صنعت بیمه ایران ریسک ارزیابی نمی‌شود، در حالی که وظیفه اصلی صنعت بیمه ارزیابی و مدیریت ریسک است.

**مشکلات معیشتی، مانع رشد بیمه‌های عمر

به گفته میرزایی مسئله بعدی بحث ارتباط ضعیف صنعت بیمه با سایر دستگاه‌هاست. این ارتباط ضعیف سبب شده تا بیمه در ایران یک صنعت منزوی باشد و این بزرگ‌ترین چالش صنعت بیمه است.

وی به وضعیت بیمه عمر در کشور اشاره کرد و گفت: متأسفانه موضوعی که در صنعت بیمه به‌صورت شفاف گزارش نمی‌شود وضعیت بیمه‌های عمر است. این در حالی است که یکی از مهم‌ترین شاخص‌های توسعه صنعت بیمه در هر کشوری ضریب نفوذ بیمه‌های عمر است.

میرزایی با بیان این که افراد معمولاً در مدت کوتاهی بیمه عمر پرداخت می‌کنند و از آن خارج می‌شوند، ادامه داد: این موضوع دلایل متفاوتی دارد. از آنجا که افراد برای دریافت این خدمت، پرداختی‌هایی دارند، زمانی که وضعیت اقتصادی تغییر می‌کند و معیشت مردم دچار مشکل می‌شود، قاعدتاً هزینه‌های ضروری غیر مهم را کنار می‌گذارند تا بتوانند به هزینه‌های ضروری مهم رسیدگی کنند.

وی افزود: بیمه عمر برای فرداست، اما مسائل و مشکلات اقتصادی برای امروز است.

**ضعف صنعت بیمه در تضمین آینده

وی استقبال اندک مردم از بیمه عمر را ضعف صنعت بیمه در تضمین آینده و عدم فرهنگ‌سازی دانست و گفت: در خصوص بیمه‌های عمر، آگاه‌سازی و فرهنگ‌سازی خوبی صورت نگرفته و تنوع در شیوه ارائه محصولات بیمه‌ای نیز مطلوب نیست . در حالی که در برخی کشورها فقط در بیمه باربری وارداتی 120 بسته متنوع وجود دارد، اما در کل کشور بیش از 40 نوع بیمه نداریم.

این کارشناس صنعت بیمه ادامه داد: چند مدل بیمه اتکایی وجود دارد. در یک مدل ریسک را به طرف خارجی‌ها منتقل می‌کنیم که در حال حاضر به دلیل تحریم‌ها ممکن نیست. در واقع اصل بیمه اتکایی این است که بخشی از ریسک، بر دوش شرکت یا اقتصاد دیگری باشد، اما مسئله اینجاست که در داخل کشور به دلیل مسائل تحریم و انزوای صنعت بیمه نتوانستیم با دنیا گفت‌وگو کرده و زمینه را فراهم کنیم، تا آنجا که حتی بدون تحریم‌ها نیز صنعت بیمه توانایی آن را ندارد که ریسک را به کشورهای دیگر منتقل کند.

**سایه خطر بیمه‌های اتکایی بر سر صنعت بیمه

وی افزود: بیمه‌های اتکایی شامل دو مورد بیمه‌های اتکایی اجباری و اختیاری است که در بحث بیمه اتکایی اجباری ریسک‌ها بر عهده بیمه مرکزی است.

میرزایی با اشاره به اینکه در بحث بیمه‌های اتکایی اختیاری اتفاق بدتری در حال وقوع است، گفت: در بیمه اتکایی اختیاری، شرکت‌ها در کشور مسئولیت را بر گردن یکدیگر می‌اندازند که آسیب جدی دارد و اگر اتفاقی مانند سیل یا زلزله بیفتد کل شرکت‌های بیمه‌ای مانند دومینو می‌ریزند و همه به‌صورت زنجیر‌وار از یکدیگر تأثیر منفی می‌گیرند، در صورتی که ظرفیت مجاز بیمه اتکایی لازم را ندارند.

وی تأکید کرد: زمانی که صنعت بیمه ریسکی را می‌پذیرد، باید پشتوانه‌ای برای پذیرش ریسک داشته باشد و این پشتوانه در صنعت بیمه وجود ندارد. این بی‌پشتوانگی در صنعت بیمه، خطر ریسک سیستماتیک را ایجاد می‌کند.

**بیمه عمر متأثر از نرخ تورم است

همچنین نصرت‌الله نوربخش، کارشناس صنعت بیمه در گفت‌وگو با ایرناپلاس با اشاره به اینکه به‌طور کلی بیمه‌های زندگی که شامل انواع بیمه‌های عمر و حوادث می‌شود در دنیا جایگاهی قوی دارد، گفت: از کل بازار بیمه در دنیا بیش از 50 درصد سهم بیمه‌های زندگی است و کمتر از 50 درصد بیمه‌های اموال را شامل می‌شود.

وی ادامه داد: چیزی که در ایران اتفاق افتاده این است که یک سیستم بیمه‌ای در بخش بیمه‌های زندگی داریم که متأثر از نرخ تورم، سود بانکی و نوسانات است و از همین رو نمی‌تواند قدرت سرمایه امروز را برای 10 یا 20 سال آینده حفظ کند. در حالی که در نقاط دیگر دنیا به دلیل اینکه نرخ تورم تقریباً ثابت بوده و حدود سه درصد است، می‌توان برای آینده برنامه‌ریزی دقیقی داشت.

**زیان رقابت قیمتی برای بیمه‌گران

نوربخش با بیان اینکه اگر قدرت پول از زمانی که در بیمه‌نامه ثبت می‌شود، کاهش پیدا کند و ارزش خود را از دست دهد نمی‌تواند انگیزه خوبی را به بیمه‌گذار برای خرید بیمه عمر بدهد، افزود: باید راهی را انتخاب کنیم که ثبات را در بخش بیمه‌های عمر ایجاد کنیم تا مردم برای خرید بیمه‌های عمر انگیزه داشته باشند.

وی تأکید کرد: طراحی بیمه عمر موفق، نیاز به بررسی‌های کارشناسی دارد تا با هدایت بیمه مرکزی، تیم مالی به همراه متخصصین بیمه‌های عمر و زندگی آن را طراحی کنند و در کنار آن، باید از سیستم‌های فناوری اطلاعات استفاده شود، زیرا محاسبات پیچیده‌ای دارد و شرکت بیمه باید بتواند در طول زمان به تعهدات خود عمل کند.

وی مهم‌ترین چالش صنعت بیمه را تحریم‌هایی دانست که بر سر راه بیمه‌های اتکایی مشکل آفرین هستند و ادامه داد: به دلیل اینکه بازار به‌سمت آزادسازی رفته، یک رقابت قیمتی بین شرکت‌های بیمه اتفاق افتاده است. این رقابت نرخی به همه شرکت‌ها لطمه می‌زند و ناگزیر باید دستگاه نظارتی بیمه مرکزی جمهوری اسلامی ایران به راهکارهایی دسترسی پیدا کند تا کیان صنعت بیمه را در جایگاه درستی قرار دهد.

**ساختار بیمه درمانی به نفع بخش خصوصی است

این کارشناس صنعت بیمه با اشاره به اینکه بیمه سلامت، ارتباطی به بیمه‌های بازرگانی ندارد، گفت: بیمه‌هایی مانند سلامت یا تأمین اجتماعی در محدوده‌ای خارج از بیمه‌های بازرگانی قرار دارند. تنها نکته در این رابطه این است که سایر بیمه‌های پایه مانند تأمین اجتماعی، ارتش و... این امکان را دارند تا پوشش مازاد را در قالب بیمه‌های تکمیلی با شرایطی که آیین‌نامه شورای عالی بیمه مصوب کرده، بگیرند.

وی ادامه داد: به نظر می‌رسد نوعی نا‌هماهنگی بین بیمارستان‌ها و پزشکان با صنعت بیمه وجود دارد که نیاز است این ناهماهنگی‌ها با دخالت بیمه مرکزی بین وزارت بهداشت، نظام پزشکی و صنعت بیمه مرتفع شود و با استفاده از بیمه‌های تکمیلی بتوان نفع عمومی را فراهم کرد.

نوربخش گفت: باید به این نکته توجه کرد که در این چارچوب درست، منافع مردم تأمین شود، زیرا در حال حاضر این طور به نظر می‌رسد که ساختار موجود بیشتر به نفع بخش خصوصی پزشکی اعم از بیمارستان‌ها و پزشکان است.