مالیات بر ارزش افزوده لازمه شفافیت اقتصادی

کشورهای مختلف متناسب با میزان توسعه و پیشرفت هایی که در نظام مالیاتی خود دارند، همواره سهمی از مالیات غیرمستقیم قابل دریافت توسط دولت را به شیوه «مالیات بر ارزش افزوده» اخذ می کنند.

کد خبر: ۲۶۴۳۶۶

تاریخ: ۱۰ آذر ۱۳۹۷ - ۱۸:۱۱

به گزارش ایران اکونومیست به نقل از سازمان امور مالیاتی؛ کشورهای مختلف متناسب با میزان توسعه و پیشرفت هایی که در نظام مالیاتی خود دارند، همواره سهمی از مالیات غیرمستقیم قابل دریافت توسط دولت را به شیوه «مالیات بر ارزش افزوده» اخذ می کنند.

از آنجایی که روش مزبور پیشرفته ترین نوع جمع ‏آوری مالیات های غیرمستقیم است، هرقدر این روش در یک کشور رایج تر شود منجر به سازماندهی نظام اقتصادی آن کشور خواهد شد. بنابراین نظام های مالیاتی پیشرو و کارآمد از مهمترین ابزارهای توسعه کشورها بشمار می آید.

میزان استفاده از پیشرفته ترین نوع مالیات ها برای جلوگیری از طفره رفتن از پرداخت مالیات یا فرار مالیاتی بسیار سودمند بوده و کشف آن، بسیار آسان و کم هزینه است. در همین راستا، بسیاری از کشورهای جهان، با تصویب قوانین و مقررات جدید و همچنین با تجهیز نظام های مالیاتی خود، سعی در بستن گذرگاه های فرار مالیاتی، اقدام به شناسایی مودیان جدید و به تبع آن، ضمن افزایش درآمدهای مالیاتی خود موجب شفاف سازی عرصه اقتصادی شده اند.

در حقیقت مالیات بر ارزش افزوده شکل نوینی از مالیات است که بیش از دو دهه از رواج یافتن آن در دنیا می گذرد. این نوع مالیات، شکل ویژه ای از یک نظام پیشرفته مالیات گیری است که بطور سنتی مالیات غیرمستقیم نامیده می شود.

شاید این تصور پیش بیاید که این نوع مالیات، ماهیت مالیات مستقیم را دارد درحالی که چنین نیست. بلکه بطور مختصر می توان گفت یک نوع مالیات غیرمستقیم است که هر فروشنده و یا هر تولیدکننده ای باید سهم یا درصدی از قیمت فروش کالاها یا خدماتی را که ارائه می دهد به عنوان مالیات بر ارزش افزوده از مصرف کننده نهایی دریافت و در مهلت مقرر دوره های سه ماهه (فصلی) به حساب خزانه واریز نماید. ضمنا فروشنده یا تولیدکننده چنین مالیاتی را در فاکتور بصورت جداگانه درج می کند.

قانون مالیات بر ارزش افزوده در کشور ما از مهرماه سال 1387 بصورت آزمایشی شروع شد که هم اکنون با نرخ 9 درصد درحال اجراست.

سازمان امور مالیاتی کشور بعنوان متولی این امر برای اجرای بهتر و بدون چالش قانون مذکور به تدریج و بصورت مرحله ای واحدهای صنفی مختلف را تحت شمول این قانون قرار داد. براساس قانون مزبور، تاکنون طی مراحل مجزا و در هر مرحله تعدادی از اصناف مکلف به ثبت نام در نظام مالیات بر ارزش افزوده شده اند که می بایست از طریق سایت سازمان امور مالیاتی کشور نسبت به ثبت نام اقدام کنند تا پس از ثبت نام، بعنوان مودیان مالیات بر ارزش افزوده تلقی شوند.

به هرحال، مالیات بر ارزش افزوده بعنوان یک مالیات مدرن، یک منبع باثبات و در عین حال انعطاف پذیر است که به دلیل مقطوع بودن نرخ آن، زمان قطعیت بسیار کوتاه بوده و مشکلات طولانی بودن قطعیت مالیات بر درآمد و ثروت را ندارد. علاوه بر این هم اکنون اجرای آن از طریق اتوماسیون اداری در سیستم مالیاتی و حسابداری مالیاتی کمک شایانی نموده و هزینه های اجرایی آن در مقایسه با دیگر روش ها برای طرفین به شدت پایین است.

قابلیت انعطاف این نوع از مالیات سبب می شود سیاست گذاران اقتصادی بتوانند برای هدایت نظام تولید و مصرف از آن بهره‏برداری کنند. با این اوصاف مالیات بر ارزش افزوده ابزاری کارآمد برای اعمال سیاست‏های حمایتی و تشویقی هم در دوران رکود و هم در دوران رونق اقتصادی است.

در حقیقت دولت ها با معاف کردن بخش هایی از اقتصاد کشور از مالیات بر ارزش افزوده سرمایه های اقتصادی را به بخش مورد نظر هدایت می کنند و زمینه رونق بخش تولید را فراهم می آورند. از سوی دیگر با وضع مالیات بر ارزش افزوده بر نظام توزیع و معاف کردن بخش هایی از آن مالیات به عنوان اهرمی در جهت تنظیم بازار به خدمت گرفته می شود به این معنا که کالاهای اساسی در اغلب موارد مشمول معافیت می‏شوند و مصرف کنندگان برای مصرف سایر کالاها ملزم به پرداخت مالیات خواهند بود.

مالیات بر ارزش افزوده مورد تایید اکثرکارشناسان بانک جهانی و صندوق بین المللی پول بوده و تجارب اغلب کشورها حاکی از آن است که با اجرای این نوع مالیات، ضمن تحقق عدالت اجتماعی و اقتصادی در مقایسه با سایر مالیات‏ها، بدون از بین بردن انگیزه سرمایه گذاری و تولید، منبع درآمد جدیدی برای تامین هزینه های جاری و عمرانی دولت ها است.

در پایان می توان گفت مالیات بر ارزش افزوده به عنوان یکی از انواع مالیات‌های غیر مستقیم، مزایای متعددی نظیر پایین بودن نرخ مالیاتی، تغییر الگوی مصرف و کاهش مصرف گرایی و تجملات، تشویق صادرات و کاهش فرار مالیاتی را دارد.

اجرای نظام نوین مالیات بر ارزش افزوده، می‌تواند شفافیت لازم را در شکل‌گیری ارزش افزودة کالا و خدمات ایجاد کند و حجم مبادلات بنگاه‌های اقتصادی را از تولید ناخالص ملی مشخص سازد و بدین ترتیب امکان وصول درآمد مالیاتی را با توجه به حجم واقعی مبادلات فراهم می‌آورد و با افزایش درآمدهای مالیاتی از طریق اثر بخشی مستقیم در سهم مالیات بر ارزش افزوده و نیز کمک به وصول مالیات بر درآمد واقعی، زمینة کاهش فرار مالیاتی را ایجاد می‌کند.