اهداف امنیت هسته‌یی بدون امحاء کامل سلاح‌های هسته‌یی محقق نمی‌شود

نماینده دائم کشورمان در آژانس در کنفرانس بین‌المللی امنیت هسته‌یی در وین بر حفظ اطلاعات محرمانه هسته‌یی کشورها، محکومیت حملات سایبری علیه تاسیسات و فعالیت‌های هسته‌یی، خرابکاری صنعتی در تاسیسات هسته‌یی و جلوگیری از حملات مسلحانه علیه تاسیسات هسته‌یی تاکید کرد.

کد خبر: ۲۴۸۶۷

تاریخ: ۱۱ تير ۱۳۹۲ - ۱۳:۳۶

به گزارش(ایسنا)، متن کامل سخنان علی‌اصغر سلطانیه، سفیر و نماینده دائم جمهوری اسلامی ایران نزد آژانس بین‌المللی انرژی اتمی و سایر سازمان‌های بین‌الملی در وین در کنفرانس بین‌المللی امنیت هسته‌یی به شرح زیر است:

"بسم الله الرحمن الرحیم

آقای رییس، عالی مقامان، خانم‌ها و آقایان محترم،

در ابتدا مایلم به جنابعالی برای تصدی ریاست کنفرانس بین‌المللی وزارتی "امنیت هسته‌یی: تقویت تلاش‌های جهانی"، تبریک گفته و جنابعالی را از حمایت و همکاری هیاتم در انجام وظایفتان مطمئن سازم. اجازه می‌خواهم هم‌چنین از کار انجام شده توسط مدیرکل و همکارانشان در دبیرخانه آژانس بین‌المللی انرژی اتمی برای آماده‌سازی نخستین کنفرانس بین‌المللی وزارتی در خصوص امنیت هسته‌یی، تشکر کنم. ضمنا ما از تلاش‌های سفیران برزیل و مجارستان به عنوان روسای مشترک، جهت مشورت‌های فشرده‌شان با کشورهای عضو به منظور تهیه پیش نویس بیانیه این کنفرانس قدردانی می‌کنم.

هیات‌های محترم،

مایلم نقطه نظرات ذیل در رابطه با امنیت هسته‌یی را به اطلاع برسانم:

کنفرانس بین‌المللی در مورد امنیت هسته‌یی فرصتی را برای ارزیابی تلاش‌های امنیت هسته‌یی در نیل به اهدافش فراهم کرده است. امیدواریم این کنفرانس به تقویت تبادل دانش و تجربیات مساعدت کرده و نیز تلاش کند بهترین راه‌حل‌ها را برای چالش‌های پیش روی امنیت هسته‌یی ارائه دهد.

بی تردید بهترین ضمانت برای امنیت هسته‌یی، جهان عاری از سلاح‌های هسته‌یی است تا بدین ترتیب فرآیند خلع سلاح هسته‌یی بتواند امنیت هسته‌یی را تقویت سازد. به علاوه باید خاطرنشان شود که جدی‌ترین چالش فرا روی امنیت هسته‌یی، ذخائر مواد شکاف‌پذیر همچون اورانیوم با غنای بالا و پلوتونیوم جدا شده است که حفاظت از آنها نیز یک نگرانی جدی برای جامعه بین‌المللی است. جامعه بین‌المللی نمی‌تواند برای ابد در انتظار امحاء کامل سلاح‌های هسته‌یی بماند. یک چهارچوب زمانی روشن با یک تاریخ مشخص، یعنی سال 2025 همان طور که توسط جنبش غیرمتعهد در کنفرانس بازنگری معاهده منع اشاعه هسته‌یی در سال 2010 پیشنهاد شد، برای اجرای کامل ماده شش معاهده منع اشاعه هسته‌یی یک نیاز مبرم است. در این رابطه کشورهای هسته‌یی بایستی به فوریت اقدامات ضروری به شکلی قطعی و روشن را جهت کاهش فزاینده نقش و اهمیت سلاح‌های هسته‌یی در کلیه مفاهیم، دکترین‌ها و سیاست‌های نظامی و امنیتی اتخاذ کنند.

گرچه ایمنی و امنیت هسته‌یی دارای برخی اهداف مشترک در حفاظت از سلامت و حیات بشریت، و محیط زیست هستند، اما دارای ماهیت‌های متفاوتی هستند به گونه‌ای که ایمنی هسته‌یی نیل به شرایط عملیاتی صحیح، ممانعت از حوادث و کاهش پیامدهای حوادث است که منتج به حفاظت از کارکنان، عموم مردم و محیط زیست در مقابل خطرات پرتوهای غیر منقتضی می‌شود، لیکن امنیت هسته‌یی، ممانعت و رهگیری و پاسخ به سرقت، خرابکاری، دسترسی غیرمجاز، انتقال غیر قانونی یا سایر اقدامات بداندیشانه است که در ارتباط با مواد هسته‌یی، سایر مواد رادیواکتیو یا تاسیسات وابسته به آنهاست. امنیت هسته‌یی ارتباط مستقیم با امنیت ملی با جهت‌گیری سیاسی دارد ولی ایمنی هسته‌یی از ماهیت صرفا فنی برخوردار است. بنا بر این، با توجه به ماهیت متمایز این دو مفهوم، باید به هنگام طراحی اقدامات بین‌المللی و آماده‌سازی اصول راهنما در مورد ایمنی و امنیت هسته‌یی تمایزات لازم لحاظ شود.

ضمن تصریح در مورد این‌که مسوولیت امنیت هسته‌یی در چهارچوب یک کشور، به طور کامل بر عهده آن کشور است، باید توجه شود که آژانس می‌تواند با ایجاد نظام‌های امنیت هسته‌یی موثر از طریق کمک به کشورها، بر اساس درخواست‌شان، از جمله توسط ظرفیت‌سازی در کشورها، اجرای اصول راهنما، تشریک دانش، بهبود همکاری و هماهنگی تلاش‌های بین‌المللی در این زمینه، مساعدت کند.

هیات‌های محترم،

مایلم بند 196 سند پایانی شانزدهمین نشست سران جنبش غیرمتعهد که در روزهای 31-26 اوت 2012 در تهران برگزار شد را به شرح ذیل یادآوری کنم: سران کشورها یا دولت‌های جنبش غیرمتعهد تاکید کردند که اقدامات و ابتکارات معطوف به تقویت ایمنی و امنیت هسته‌یی نباید به عنوان بهانه‌ای یا اهرمی جهت نقض، انکار یا تحدید حق لاینفک کشورهای در حال توسعه برای توسعه تحقیق، تولید و استفاده از انرژی هسته‌یی برای اهداف صلح‌آمیز بدون هرگونه تبعیضی، مورد استفاده قرار گیرد.

رییس محترم،

اجازه می‌خواهم به شماری از موضوعات مرتبط با موضوع کنفرانس اشاراتی به شرح ذیل داشته باشم:

الف- حفظ اطلاعات محرمانه

حفظ اطلاعات محرمانه به عنوان یک موضوع اساسی دارای ارتباط مستقیم با امنیت هسته‌یی تلقی می‌شود. آژانس بین‌المللی انرژی اتمی طبق اساسنامه آژانس دارای یک مسوولیت اساسی برای حفاظت از اطلاعات محرمانه مرتبط با اجرای موافقتنامه‌های پادمان در کشورهای عضو است. عدم رعایت محرمانه بودن منجر به نشت اطلاعات محرمانه و حساسی شده که از سوی گروه‌های تروریستی و سرویس‌های اطلاعاتی برای خرابکاری در تاسیسات هسته‌یی و نیز ترور افرادی که در این تاسیسات کار می‌کنند از جمله دانشمندان هسته‌یی، مورد استفاده قرار گرفته است که مایه نگرانی جدی است. همان گونه که کشورهای عضو به خوبی مطلع هستند پنج دانشمند هسته‌یی ایران هدف حملات تروریستی قرار گرفتند. بنا بر این از همه درخواست دارم که از هیچ کوششی برای جلوگیری از تکرار چنین اقدامات بی‌سابقه جنایتکارانه علیه کارشناسان هسته‌یی در جهان فرو گذار ننمایند. در این راستا آژانس یک نقش مهم و اساسنامه‌ای، از جمله از طریق ایجاد ترتیبات ضروری و نیز از طریق اجرای اقدامات مقتضی، برای اصلاح این وضعیت دارد.

ب- حملات سایبری

نگران امنیتی دیگر، حملات سایبری علیه تاسیسات و فعالیت‌های هسته‌یی است که سلامت و ایمنی مردم، محیط زیست و استفاده صلح‌آمیز از انرژی هسته‌یی را به مخاطره می‌افکند. در این رابطه ما از آژانس درخواست می‌کنیم تلاش‌هایش را برای ارتقاء آگاهی در مورد تهدید رو به رشد حملات سایبری و پیامدهای بالقوه آنها بر امنیت هسته‌یی و نیز از طریق بهبود همکاری بین‌المللی برای مقابله با چنین حملاتی، تقویت کند.

ج- خرابکاری علیه تاسیسات هسته‌یی

خرابکاری صنعتی در تاسیسات هسته‌یی نیز یک تهدید خطرناک برای امنیت هسته‌یی است. حفاظت از تاسیسات هسته‌یی و نیز مواد هسته‌یی مورد استفاده یا ذخیره شده، مستلزم ایفای نقش فعال‌تر از سوی آژانس در این عرصه از جمله از طریق فراهم کردن اصول راهنما و توصیه اقدامات مناسب پیشگیرانه و نیز خنثی کردن چنین حملات محتملی با حداقل پیامدهای خطرناک برای مردم و محیط زیست است.

د- حملات مسلحانه علیه تاسیسات هسته‌یی

در طول سه دهه گذشته تاسیسات هسته‌یی مورد حمله واقع شده‌اند. نیروگاه اتمی بوشهر چندین بار در دهه 1980 مورد حمله واقع شد. به رغم قطعنامه 533 کنفرانس عمومی آژانس که اظهار می‌دارد "حمله مسلحانه یا تهدید علیه تاسیسات هسته‌یی که اختصاص به مقاصد صلح‌آمیز دارند، تخلف از اصول منشور سازمان ملل، اساسنامه آژانس و حقوق بین الملل است"، تهدید به حمله همچنان ادامه دارد. اینجانب همه را به اتخاذ اقدامات جدی پیشگیرانه در این رابطه فرا می‌خوانم.

رییس محترم،

امنیت هسته‌یی یک نگرانی جهانی است لذا مایلم یاد آور شوم که قطعنامه شماره 10، پنجاه و ششمین کنفرانس عمومی آژانس بر لزوم تعامل همه اعضای آژانس در فعالیت‌ها و ابتکارات مرتبط با امنیت هسته‌یی به شکلی فراگیر تاکید می‌کند. مایه تاسف است که این تعهد توسط کشورهای میزبان نشست‌های سران در مورد امنیت هسته‌یی که در سال‌های 2010 و 2012 به ترتیب در واشنگتن و سئول برگزار گردیدند، رعایت نشد.

در این چهار چوب باید موضع سران جنبش عدم تعهد را یاد آور شوم: "آژانس بین‌المللی انرژی اتمی تنها سازمان بین الدولی با دستورالعمل و تخصص پرداختن به موضوعات فنی ایمنی هسته‌یی و امنیت هسته‌یی، در چهار چوب نظام سازمان ملل است" لذا جمهوری اسلامی ایران قویا اعتقاد دارد که هر هنجار، اصول راهنما یا مقررات بین‌المللی در رابطه با موضوع امنیت هسته‌یی باید در چهار چوب آژانس از طریق یک فرآیند تدریجی، فراگیر و شفاف و با لحاظ کردن نظرات کلیه کشورهای عضو پیگیری گردد.

رییس محترم، عالی مقامات،

جمهوری اسلامی ایران مصمم به بهره‌برداری از استفاده‌های صلح‌آمیز سودمند انرژی هسته‌یی به شکل امن و ایمن است بنا بر این اهمیت زیادی برای امنیت هسته‌یی قائل است. در این راستا، ایران چهارچوب‌های ساختاری، قانونگذاری و تنظیمی هسته‌یی، مبتنی بر سه حوزه کلیدی یعنی امنیت هسته‌یی، پادمان هسته‌یی و ایمنی هسته‌یی ایجاد کرده است. من خود را محدود به بیان برخی از اقدامات امنیت هسته‌یی ایران می‌کنم:

الف- حفاظت فیزیکی

ایران اقدامات سختگیرانه ای را در عرصه حفاظت فیزیکی از تاسیسات هسته‌یی به مورد اجرا گذشته است. از زمان مراحل اولیه ساخت نیروگاه اتمی بوشهر، اجرای الزامات حفاظت فیزیکی، در راستای توصیه‌های آژانس، در فرآیند صدور مجوز برای این نیروگاه ملحوظ شد. پیش از عملیاتی شدن این نیروگاه، یک نظام حفاظت فیزیکی برای حمل مجموعه‌های سوخت به ایران و برای ساختمان‌های ذخیره سوخت برقرار و به طور کامل اجرا گشته است. در سال 2004، برای افزایش بیشتر توانمندی خود، جمهوری اسلامی ایران سرویس مشاوره‌ای حفاظت فیزیکی بین‌المللی (IPPAS) را به منظور اصلاح و ارتقاء نظام حفاظت فیزیکی بر مبنای پیشنهادات و مهارت‌های این سرویس، دعوت کرد.

مقررات حفاظت فیزیکی برای نیروگاه اتمی بوشهر بر اساس سند آژانس بین‌المللی انرژی اتمی تحت عنوان "حفاظت فیزیکی از مواد هسته‌یی و تاسیسات هسته‌یی" یا همان سند 225 اصلاح گشت و ارتقاء یافت.

باید همچنین ذکر شود که مقررات حفاظت فیزیکی برای کل تاسیسات چرخه سوخت نیز ایجاد شده‌اند.

ب- امنیت منابع رادیواکتیو

منابع رادیو اکتیو به طور گسترده‌ای مورد استفاده واقع می شوند و سودمندی‌های فراوانی برای بشریت در درجه اول از طریق استفاده آنها در کاربری‌های کشاورزی، صنعت، پزشکی و تحقیقاتی دارند. به منظور تامین مدیریت امن و ایمن منابع رادیو اکتیو در طول چرخه حیات‌شان، قانون ملی حفاظت در مقابل پرتوهای هسته‌یی، مصوب مجلس ایران، به طور کامل اجرا می شود. مقررات امنیت هسته‌یی مشتمل بر طبقه‌های یک، دو و سه منابع مهر و موم شده رادیواکیتو و عملیات حمل و نقل آنها بر اساس مجموعه کتابچه‌های اصول راهنمای امنیت هسته‌یی آژانس، در ایران اجرا می‌شوند.

ج- قاچاق غیر قانونی مواد هسته‌یی و سایر مواد رادیواکتیو

با توجه به این واقعیت که حمل غیر قانونی مواد رادیو اکتیو می‌تواند سلامت و ایمنی مردم، محیط زیست و نسل‌های آتی را با قرار دادن آنها در معرض پرتوهای یونیزه شده، به خطر اندازد جمهوری اسلامی ایران خود را متعهد به همکاری با آژانس در این زمینه کرده است. در این راستا، در سال 2002 جمهوری اسلامی ایران به پایگاه اطلاعاتی قاچاق غیر قانونی آژانس پیوست که اخیرا به پایگاه اطلاعاتی حوادث و قاچاق تغییر نام یافته است. به منظور پاسخگویی موثر به قاچاق غیر قانونی، نظام اطلاع رسانی ملی ایجاد شده که در آن، دریافت‌کنندگان مجوز و سایر مراجع ملی ذی‌ربط هر گونه حادثه‌ای که در برگیرنده مواد هسته‌یی و سایر مواد رادیواکتیو است را به نقطه تماس اطلاع می‌دهند.

جمهوری اسلامی ایران با پایگاه اطلاعاتی حوادث و قاچاق آژانس به طور داوطالبانه از زمان عضویتش در آن، از طریق ارسال گزارشات مختلف به شکل "فرم اطلاع‌رسانی حادثه"، همکاری فعالی دارد.

هیات‌های محترم،

امنیت هسته‌یی، یک نگرانی جهانی است. آژانس باید فرصت مناسبی برای همه کشورهای عضو جهت اطلاع از و مساعدت به فرآیند ارتقاء امنیت هسته‌یی در سراسر جهان فراهم کند. ناگزیرم ابراز ناامیدی کنم از این‌که در مواردی کارشناسان ایرانی از شرکت در سمینارها یا نشست‌های ایمنی و نیز امنیت هسته‌یی محروم گشته‌اند. عدم حضور کارشناسان برجسته علاقه‌مند ایران در کمیته تازه تاسیس راهنمای امنیت هسته‌یی یکی از این موارد است.

هیات‌های محترم،

در خاتمه، پیام‌های اساسی روشن و کوتاه این کنفرانس باید به شرح ذیل باشند:

1- آژانس بین‌المللی انرژی اتمی تنها نهاد بین‌المللی فنی صلاحیت‌دار در فعالیت‌های مرتبط با امنیت هسته‌یی بوده و باید به دور از انگیزه‌های سیاسی باشد؛ لذا نتایج نشست‌های غیر‌فراگیر در مورد امنیت هسته‌یی، نمی‌تواند در برنامه‌ریزی‌ها و فعالیت‌های آژانس ملحوظ گردند.

2- ضمن اذعان به مسوولیت انحصاری کشورهای عضو در زمینه امنیت هسته‌یی، از آژانس انتظار می‌رود تعامل بیشتر همه کشورهای عضو در تلاش‌هایش به منظور تقویت امنیت هسته‌یی برای برنامه‌های صلح‌آمیز هسته‌یی را فعالانه تسهیل بخشد.

3-‌ اقدامات امنیت هسته‌یی نباید مانع یا محدودیتی برای استفاده‌های صلح‌آمیز از انرژی هسته‌یی بر اساس حق لاینفکی که در اساسنامه آژانس و ماده 4 معاهده منع اشاعه هسته‌یی به صراحت ذکر شده باشند.

4-‌ اهداف امنیت هسته‌یی به ویژه آنهایی‌که در اعلامیه این کنفرانس برجسته شده‌اند تنها در صورتی می‌توانند محقق شوند که تبادل آزاد فناوری و تجهیزات در زمینه امنیت هسته‌یی بین کشورهای عضو به شکلی غیرتبعیض‌آمیز انجام شود. انحصارگرایی در این زمینه، امنیت جهانی را به مخاطره می‌افکند.

5-‌ اهداف امنیت هسته‌یی بدون امحاء کامل سلاح‌های هسته‌یی یعنی خلع سلاح هسته‌یی، به طور کامل محقق نخواهد شد.

از توجه شما متشکرم."