غلامرضا طریق بیان کرد

سیزده کتابی که هر غزل‌ سرا باید بخواند

غلامرضا طریقی شاعر و منتقد معاصر در قالب یک فهرست سیزده عنوانی به معرفی آثاری پرداخت که هر شاعر غزل‌سرا باید آنها را حتما مطالعه کند.

کد خبر: ۲۴۱۰۸۶

تاریخ: ۲۲ مرداد ۱۳۹۷ - ۱۵:۰۵

به گزارش ایران اکونومیست، غلامرضا طریقی از شعرای معاصر که سردبیری پایگاه نقد شعر بنیاد شعر و ادبیات داستانی را نیز بر عهده دارد در یادداشتی به معرفی سیزده کتابی پرداخته است که هر غزل‌سرا باید آن را مطالعه کند.

وی در این یادداشت آثاری چون دیوان حافظ، سیرغزل در شعر فارسی، موسیقی شعر،صور خیال در شعر فارسی، بدعت‌ها و بدایع نیما یوشیج، از پنجره‌های زندگانی، دیوان شهریار، مجموعه اشعار منوچهر نیستانی، آینه در آینه، مجموعه اشعار حسین منزوی، مجموعه اشعار سیمین بهبهانی، مجموعه اشعار محمد علی بهمنی و کلیات سعدی را به عنوان این آثار یاد کرده است.

طریقی در یادداشتی درباره هر یک از این آثار نوشته است:

جادویی که حافظ با کلمات می‌کند برگ برنده‌ی همیشگی غزل فارسی است. به گمان من سعدی جان غزل فارسی سعدی است و حافظ جسم کامل و بی نقص آن. حداقل روزی یک غزل از حافظ بخوانید که شفا بخش است. با وجود نسخه‌ها و تصحیح‌های فراوان من تصحیح قزوین- غنی را پیشنهاد می‌دهم که تقریبا همه‌ی ناشرهای ادبیات حداقل نفری یکبار آن را چاپ کرده‌اند اما من نشر ققنوس را می‌پسندم.

«سیر غزل در شعر فارسی» سیروس شمیسا که نشر علم آن را منتشر کرده مهم‌ترین منبع برای آشنایی با تحول غزل در طول قرن‌های گذشته است. خواندن این کتاب ما را از خواندن دیوان‌های شاعران گذشته بی‌نیاز نمی‌کند اما باعث می‌شود بدانیم از کجا آمده‌ایم و آمدنمان بهر چه بوده است.

«موسیقی شعرژ» محمدرضا شفیعی کدکنی نه تنها برای کسی که می‌خواهد غزل‌سرا یا مخاطب حرفه‌ای غزل باشد حیاتی است بلکه برای تک تک کسانی که می‌خواهند شعر فارسی را بشناسند و بفهمند ضروری است. این کتاب را نشر آگه منتشر کرده است.

«صور خیال در شعر فارسی» هم دقیقا به دلیل و قاعده‌ی کتاب قبلی واجب است. این کتاب دکتر شفیعی را هم نشر آگه منتشر کرده است.

تا این بخش آنچه معرفی کردم مربوط به اصل شعر و روزگار گذشته بود اما از اینجا به بعد سراغ شعر امروز می‌روم. غزل‌سرا یا دوستدار غزل امروز باید نیما و تفکرش را نیز به خوبی بشناسد و برای رسیدن به این هدف هیچ کتابی به اندازه‌ «بدعتها و بدایع نیما یوشیج» کامل نیست. این کتاب مهدی اخوان ثالث را نشر زمستان عرضه کرده است.

«از پنجره‌های زندگانی» به گمانم ناشناخته‌ترین کتاب این لیست است. نمی‌دانم چرا اما قدر این اثر ارزشمند شناخته نشده است. این کتاب برگزیده‌ای از غزل‌های اغلب شاعران خوبی است که از زمان مشروطه تا امروز به غزل مشغول بوده‌اند و برای خودشان کسی بوده‌اند. خواندن این غزلها که ما امروز نام بسیاری از آنها را نمی‌شنویم هم باعث می‌شود با روند غزل معاصر بیشتر آشنا شویم و هم به ما تذکر می‌دهد که حالا حالاها به خودمان غره نشویم. غزلسرایان بسیاری پیش از ما با شعرهایی به مراتب بهتر فراموش شده‌اند چه رسد به ما که… این کتاب خوب را محمد عظیمی گردآوری کرده با مقدمه‌ای بسیار ارزشمند و آن را در نشر آگه منتشر کرده است.

شهریار با وجود همه‌ی زیاد نویسی‌ها و ریسکهای عجیب و غریبش در شعر که گاهی از این‌طرف و آن طرف بام به زمینش انداخته به نوعی سرآغاز غزل عاشقانه‌ی پس از نیماست. خواندن غزل‌های شهریار را از دست ندید حتی اگر مجبور شوید در میان انبوه صفحات دنبال شاهکارهای کم شمار بگردید. از میان دیوان‌های ناشران مختلف من دیوان انتشارات نگاه را دارم و توصیه می‌کنم.

حرفم را درباره‌ی غربت کتاب شماره‌ی شش پس می‌گیرم. غریب‌ترین کتاب این لیست از آن نوآورترین غزل‌سرای معاصر است. منوچهر نیستانی به معنای واقعی کلمه غزل‌سرا نبوده در زبان هم ایرادهایی دارد اما همان تعداد غزلی که نوشته او را به جسورترین غزل‌سرای معاصر تبدیل کرده است. بسیاری از تئوری‌هایی که در دهه‌ هفتاد و هشتاد درباره‌ غزل کشف! شد قبلا در دهه‌های چهل و پنجاه توسط نیستانی عرضا شده بود. مجموعه آثار منوچهر نیستانیژ را حتما از نشر نگاه بگیرید و بخوانید.

هوشنگ ابتهاج غزل‌سرای نوآوری نیست اما غزل‌سرای جانداری است. آنقدر که هیچ کس نتواند او را در غزل صد سال گذشته ندیده بگیرد. از میان کتابهای ابتهاج من «آینه در آینه» را که برگزیده‌ شعرهای اوست و توسط نشر چشمه منتشر شده توصیه می‌کنم.

مجموعه آثار حسین منزوی را هم نشر نگاه منتشر کرده است. اصلا لازم است که من درباره‌ی جایگاه و تاثیر منزوی در غزل امروز چیزی بنویسم؟ گمان نمی‌کنم. غزل‌های منزوی متعادل‌ترین و محکم‌ترین ایستگاه و گرانیگاه غزل امروزند. بخوانید او را.

مجموعه آثار سیمین بهبهانی را هم نشر نگاه منتشر کرده است. سیمین علی‌رغم تبلیغات بعضی از رسانه‌ها و آدم‌ها نیمای غزل نیست اما یکی از چهره‌های مهم غزل امروز است.

تاثیر محمدعلی بهمنی در فراگیر شدن غزل امروز از دهه‌ی هفتاد غیرقابل انکار است. او تا به امروز آخرین ایستگاه تثبیت شده و تاثرگذار غزل امروز است. «گاهی دلم برای خودم تنگ می‌شود» تاثیرگذارترین کتاب اوست که توسط دارینوش منتشر شده اما خواندن مجموعه‌ آثار بهمنی از همان سری نشر نگاه انتخاب بهتری است.

دیوان سعدیبه ویژه غزلهای او اساسی‌ترین نیاز هر کسی است که می‌خواهد بداند غزل یعنی چه. کسی که غزل‌های سعدی را نخوانده و می‌خواهد غزل‌سرا شود، انگار دارد بدون تماشای جام جهانی فوتبالیست بین المللی شود. من "کلیات سعدی” تصحیح محمدعلی فروغی را پیشنهاد می‌دهم که توسط چند ناشر از جمله امیرکبیر، ققنوس و هرمس منتشر شده است.