گزارشی از همایش «سهروردی در متن آثارش»

شیخ اشراق مانع جدایی حکمت و فلسفه شد

عضو فرهنگستان علوم با بیان اینکه سهروردی معنای حکمت را در شرق احیا ‏کرد، گفت: در شرق هیچگاه میان حکمت و فلسفه جدایی به وجود نیامده ‏است، در واقع مهم‌ترین اندیشمندی که مانع این جدایی شد، سهروردی‎ ‎بود.‏

کد خبر: ۲۳۷۸۸۵

تاریخ: ۰۹ مرداد ۱۳۹۷ - ۱۱:۲۷

به گزارش ایران اکونومیست، همایش بزرگداشت شیخ ‏اشراق با عنوان «سهروردی در متن آثارش» با حضور غلامحسین ابراهیمی ‏دینانی، غلامرضا اعوانی، نجفقلی حبیبی، نصرالله حکمت و سیدمصطفی ‏محقق‌داماد، عصر روز گذشته (دوشنبه هشتم مرداد ماه) به مناسبت سالروز بزرگداشت ‏سهروردی در مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران برگزار شد‎.‎

‏* محقق داماد: سهروردی امکان تجربه نبوی برای بشر قائل است

آیت‌الله سیدمصطفی محقق‌داماد عضو هیأت علمی فرهنگستان علوم موضوع ‏سخنرانی‌اش جایگاه تفسیر قرآن کریم در آثار سهروردی بود، وی با بیان اینکه ‏ابن‌سینا و ملاصدرا چندین کتاب و رساله درباره تفسیر قرآن دارند، افزود: اما در ‏این میان

از سهروردی تفسیر کاملی به دست ما نرسیده است، گرچه در ‏سراسر آثارش آیات زیادی را ذکر کرده و در این رابطه باید آیاتی که ‏سهروردی در آثارش بدان‌ها استناد کرده است، احصا شود.‏

محقق داماد سپس با اشاره به ابتدای کتاب حکمت الاشراق سهروردی ‏گفت: اولین آیاتی که سهروردی به آن اشاره کرده است، آیات 23 و 24 سوره ‏تکویر است: «وَلَقَدْ رَآهُ بِالْأُفُقِ الْمُبِینِ وَمَا هُوَ عَلَى الْغَیْبِ بِضَنِینٍ»؛ قطعاً آن ‌‏(فرشته وحى) را در افق روشن دیده است و او بر غیب بخیل نیست و آنچه را ‏دریافت کرده، دریغ نم‏ی‌کند.‏

وی با اشاره به تفسیر علامه طباطبایی در این باره ادامه داد: در این سوره ‏خداوند بیان می‌دارد «إِنَّهُ لَقَوْلُ رَسُولٍ کَرِیمٍ ذِی قُوَّةٍ عِنْدَ ذِی الْعَرْشِ مَکِینٍ مُطَاعٍ ‏ثَمَّ أَمِینٍ» همانا قرآن، کلام پیام‌آورى گرامى است، آنکه نزد خداوند صاحب عرش، ‏داراى قدرت و مقام والا است، فرشته‌اى که فرمانش برند و امینش شمرند، ‏علامه می‌فرماید مقصود از «رسول» در این آیه جبرئیل است.‏

عضو هیأت علمی فرهنگستان تصریح کرد:‌ خداوند ۶ ویژگی برای جبرئیل ذکر ‏کرده است: اول اینکه او رسول است؛ دوم اینکه نزد خداوند صاحب کرامت است؛ ‏سوم اینکه ذی قدرت است؛ چهارم اینکه جایگاهش نزدیک عرش است؛ پنجم ‏اینکه خیانت نمی‌کند؛ ششم اینکه امین است‎.‎

وی با بیان اینکه مقصود از این آیات مطابق نظر علامه طباطبایی این است که ‏پیامبر(ص) جبرئیل را در افق مبین مشاهده کرده است، افزود:‌ سهروردی در ‏مقدمه «حکمت الاشراق» کاربردی را از آیه به دست می‌آورد که به تعبیر من ‏تبیین مبانی اصلی حکمت اشراق است.‏
آیت‌الله محقق داماد در ادامه با اشاره به تفاوت فلسفه اشراق و مشاء اظهار ‏داشت:‌ مبانی، ماهیت و روش این دو مکتب فلسفی متفاوت است، در فلسفه ‏مشاء ما با استدلال، استنتاج، صغری و کبری مواجه هستیم، اما در فلسفه ‏اشراق گفته می‌شود مطالب از عالم دیگری اشراق می‌شود.‏

وی گفت:‌ سهروردی می‌گوید ضمیر آیه به واهب‌العلم که عقد فعال است، باز ‏می‌گردد. به نظر من مدلول کلام سهروردی با توجه به بهره‌گیری از این آیه قرآن ‏این است که اتصال به عالم ربوبی اختصاص به پیامبران ندارد، این در حالی است ‏که هیچ یک از شارحان سهروردی به این نکته اشاره نکرده‌اند‎.‎

عضو هیأت علمی فرهنگستان علوم با بیان اینکه از نظر سهروردی دیگر انسان‌ها نیز ‏می‌توانند تجربه‌ای همانند پیامبر(ص) داشته باشند، خاطرنشان کرد: مقصود ‏سهروردی این است که تجربه‌ای که پیامبر(ص) داشته است، برای دیگران ‏غیرقابل دسترس نیست و به عبارتی درش بسته نیست؛ گرچه دیگر کسی به ‏پیامبری مبعوث نمی‌شود. ‏

وی در پایان گفت: سهروردی منکر خاتمیت نیست، نکته‌ای که فقیهان آن دوره ‏سهروردی را به آن متهم کردند و به همین خاطر به قتل رساندند. سهروردی ‏می‌گوید امکان تجربه نبوی برای بشر وجود دارد. خلاصه سهروردی حرفی زد که ‏بعدها هر عارفی آن را بیان کرد‎.‎

‏*اعوانی: سهروردی مانع جدایی حکمت و فلسفه شد

غلامرضا اعوانی عضو فرهنگستان علوم با تأکید بر اینکه قرآن تنها یک کتاب دینی ‏نیست بلکه یک کتاب حکمت است، بیان داشت: خداوند پیش از ارسال انبیاء و ‏پیامبران قرآن را نازل کرده است، به همین خاطر پیامبران باید دارای حکمت ‏باشند، زیرا که آنان معلم حکمت هستند.‏

این استاد دانشگاه با اشاره به اینکه حکمت تنها به پیامبران اختصاص ندارد، افزود: فهم قرآن ‏سرمایه عظیمی است، بهترین راه فهم حکمت قرآنی روش حکمای اسلام ‏است، دینی که از حکمت خالی باشد پوچ و خالی است.‏

اعوانی با بیان اینکه باب حکمت عملی را سهروردی باز کرده است، اظهار ‏داشت: سهروردی به این موضوع اذعان داشته که تا قبل من کسی رساله‌ای د‏ رباب حکمت تدوین نکرده است‎.‎

وی با بیان اینکه در شرق هیچ گاه جداییمیان حکمت و فلسفه به وجود نیامده ‏است، ادامه داد: مهم‌ترین اندیشمندی که مانع این جدایی شد سهروردی‎ ‎بود و ‏به معنای واقعی سهروردی معنای حکمت را در شرق احیا کرد، بنابراین حکمت ‏اسلامی بزرگ‌ترین سرمایه الهی در ایران است که ما به‌ عنوان وارثان اسلافمان ‏باید از آن‌ها محافظت کنیم‎.‎

‏*حبیبی: سفارش به زیاد قرآن خواندن آخرین توصیه سهروردی است

نجفقلی حبیبی استاد دانشگاه تهران محوریت سخنانش را بررسی تفکرات ‏سهروردی در کتاب «کلمه التصوف» قرار داد و بیان داشت: از نظر سهروردی ‏خورشید حقیقت یکی است، هر چند راه‌ها می‌تواند متفاوت باشد. حقیقت یک ‏شهر است و باید آن را در نظر داشت. او معتقد است همه حکما به یک حقیقت ‏معتقد بودند و بقیه اختلافات حاصل اشتباهاتی است که انجام شده است‎.‎

وی افزود: او بندگان را مانند بردگانی می‌داند که به جستجوی خداوند هستند. او ‏به خداوند بسیار التماس می‌کند و دعای سهروردی به نوعی به بیان اهل بیت ‏نزدیک می‌شود‎.‎

حبیبی با تأکید بر اینکه شیخ اشراق توصیه می‌کند همانند ماه رمضان باید تا ‏پایان عمر گناه نکنیم، خاطرنشان کرد: مناجات سهروردی بسیار طولانی است و ‏در کنار آن مباحث فلسفی در آثارش مطرح شده است. مهم‌ترین کارش تعبیر او ‏از نفس به کلمه است. سهروردی در لابه‌لای مباحث فلسفی از سخنان امام ‏علی(ع) و مشایخ صوفیه مباحثی را نقل می‌کند.‏

وی ادامه داد: شیخ اشراق از امام علی(ع) به حکیم‌العرب یاد می‌کند و تلاش ‏می‌کند از کلمات ایشان در خصوص مباحث این کتاب استفاده کند. او به ابطال ‏نظریه‌های طبیعی و از این میان نظریه جالینوس می‌پردازد و معتقد است که در ‏کنار جسم روح و بعد فراطبیعی نیز وجود دارد‎.‎

استاد دانشگاه تهران با بیان اینکه سهروردی به احیای حکمت نوری ایرانیان ‏اشاره داشته است، ابراز داشت: سهروردی معتقد است در تصوف برخی ‏مباحث باید کتمان شود، در این راستا وی توصیه می‌کند تا ذکر مدام تکرار شود و ‏تصورات ناپسندیده از ذهن دور و به جای آن تصورات نیکو وارد ذهن شود.‏

وی افزود: آخرین توصیه سهروردی که خیلی مشهور است این است که زیاد ‏قرآن بخوان اما آن را با وجد، طرب و اندیشه نیکو بخوان و چنان آن را بخوان که ‏گویی فقط برای تو نازل شده است‎.‎

‏*حکمت: سهروردی به دنبال حقیقت گمنام است

نصرالله حکمت عضو هیأت علمی دانشگاه بهشتی با بیان اینکه سهروردی ‏اعتقاد دارد که با راه ارسطویی نمی‌توان به حقیقت دست یافت، اظهار داشت: ‏سهروردی به دنبال حقیقت گمنام است، سهروردی معتقد است ما باید بکوشیم ‏ابتدا راه درست را بیابیم، هر چند نادرست راه برویم. ‏

وی افزود:‌ در اثر سهروردی ۳ بار واژه «سبیل» و ۶ بار واژه «طریق» ‏استفاده شده است و این نشان می‌دهد برای سهروردی، راه درست مهم‌تر از ‏درست راه رفتن است‎.‎

استاد دانشگاه بهشتی با اشاره به اینکه از نظر سهروردی منظور از ریاست ‏سیطره و غلبه ظاهری نیست، تصریح کرد: سهروردی معتقد است زبان مهم ‏است، زیرا زبان ساحت اشعار و انتقال آگاهی به دیگران است و از این رو معتقد ‏است حکمای ما به زبان رمز سخن گفته‌اند و رمز قابل ردکردن نیست.‏

وی ادامه داد: باید از سهروردی زبان ادب و احترام را بیاموزیم و تصور نکنیم ‏حقیقت در انحصار ما است، می‌توانیم با دنیا وارد گفت‌وگو شویم، ادب و دین ما ‏اقتضا می‌کند که ما زیباتر از این و با مهربانی و ادب اسلامی بیشتری با جهان ‏سخن بگوییم.‏