تهران قد مي كشد

ايران اكونوميست :سال‌ها پيش وقتي عبدالعزيز فرمانفرماييان (شهردار وقت) نخستين طرح جامع شهر تهران را سال 1345 طراحي كرد و توسعه شهر تهران به صورت افقي بر مبناي اين طرح برنامه‌ريزي شد. هيچ كس فكرش را نمي‌كرد با گذشت چهار دهه از آن روزها كلانشهري مانند تهران با همه تغييرات و تحولاتي كه طي بيش از 40 سال گذشته به خود ديده است، هنوز هم با همان طرح جامع 45 سال پيش اداره شود؛ مشكلات و معضلات ريز و درشت مبتلابه اين كلانشهر كه ناشي از 45 سال اداره يك شهر آن هم بدون برنامه‌ريزي دقيق بوده است.

کد خبر: ۲۳۶۱

تاریخ: ۱۶ اسفند ۱۳۹۰ - ۰۷:۰۳

اما با تصويب طرح تفصيلي شهر تهران طي فروردين ماه امسال در شوراي شهر تهران كه پشتوانه پنج سال كار كارشناسي را نيز با خود داشت، سرانجام پس از چهار دهه كلانشهر تهران داراي يك طرح تفصيلي جديد و به روز شده است.

مسوولان شهري اميدهاي بسياري به طرح تفصيلي جديد شهر تهران بسته‌اند، آنها معتقدند با اجرايي شدن اين طرح از سال جاري و موظف كردن شهرداري‌هاي مناطق به رعايت بند به بند آن، كلانشهر تهران از بسياري معضلاتي كه هم‌اكنون با آن دست به گريبان است، مانند توسعه افسارگسيخته شهر، افزايش مهاجرپذيري و به دنبال آن حاشيه‌نشيني، ساخت‌وسازهاي غيرمجاز و... رهايي يابد.

اين طرح از ابتداي فروردين سال‌جاري مبناي توسعه شهر تهران قرار گرفته و قرار است كه از اين پس، تمام اتفاقاتي كه در گستره تهران شكل مي‌گيرد، با محوريت طرح تفصيلي باشد.

طرح تفصيلي چه مي‌گويد؟

در طرح تفصيلي جديد شهر تهران بر خلاف طرح‌هاي گذشته قسمت‌هاي مختلف شهر به وسيله پهنه‌هاي مشخص از هم متمايز مي‌شود.

بر اين اساس تهران به چهار پهنه (جي) به عنوان پهنه سبز و باز و حفاظت شده، پهنه (ام) به عنوان پهنه مختلط تجاري و مسكوني، پهنه (اس) به عنوان پهنه فعاليت و پهنه (آر) به عنوان پهنه مسكوني تقسيم‌بندي شده است.

در اين پهنه‌بندي 42.38 درصد از تهران به پهنه مسكوني، 69.8 درصد به پهنه مختلط تجاري و مسكوني، 99.27 درصد به پهنه فعاليت و 41.23 درصد به پهنه حفاظت سبز و باز تقسيم‌بندي شده است.

در محدوده بين خط كالبدي و خط حريم تهران كه مربوط به پهنه حفاظت و سبز و باز است ساخت‌وسازي صورت نمي‌گيرد و اين پهنه ويژه توسعه فضاهاي گردشگري و تفرجگاهي است و صرفا فعاليت‌هاي خاصي مانند مراكز تفريحي، رستوران و سفره‌خانه سنتي، مجموعه‌هاي ورزشي، مراكز جهانگردي و اقامت و... ايجاد مي‌شود.

افزايش بلندمرتبه‌سازي

با اجراي طرح تفصيلي جديد پيش‌بيني مي‌شود بلندمرتبه‌سازي‌ در تهران افزايش يابد.

تهران از جمله كلانشهرهاي كوتاه مرتبه است، به طوري كه هم‌اكنون متوسط طبقات ساختمان‌ها در تهران دو طبقه است، اما در طرح جديد متوسط طبقات به چهار طبقه خواهدرسيد.

در مجموع در طرح تفصيلي جديد تهران نسبت به طرح‌هاي گذشته افزايش طبقات وجود دارد و ساخت‌وسازهاي سطح شهر به طور كلي ساماندهي مي‌شود.

مديركل شهرسازي شهرداري تهران با اشاره به پيش‌بيني بلندمرتبه‌سازي‌ در تهران با اجراي طرح تفصيلي جديد مي‌گويد: ساخت‌وساز‌هاي 12‌طبقه و بيشتر به‌عنوان «ساختمان‌هاي بلندمرتبه» در بسياري از نقاط تهران پيش‌بيني شده كه هم‌اكنون ضوابط ويژه آن در دست تدوين است تا از اين پس به جاي توسعه پهنه‌اي شهر، توسعه عمودي در دستور كار قرار بگيرد.

مجيد پاكساز توضيح مي‌دهد: در مجموع در طرح تفصيلي جديد تهران نسبت به طرح‌هاي گذشته افزايش طبقات وجود دارد و ساخت‌وسازهاي سطح شهر به‌طور كلي ساماندهي مي‌شود.

جلوگيري از ساخت‌ و سازهاي بي‌رويه

هر چند گفته مي‌شود اجراي طرح تفصيلي شهر تهران كه روزي آرزوي كارشناسان بوده است و مي‌تواند كلانشهري چون تهران را از بلاتكليفي و فرصت‌سوزي به سوي مديريت سنجيده و سازمان‌يافته شهري حركت دهد، اما به گفته برخي از نمايندگان مجلس مشكلات كلانشهري چون تهران تنها به مدد طرح تفصيلي جديد شهر برطرف نخواهد شد، با وجود اين، اجراي‌اين طرح مي‌تواند آثار مثبت اقتصادي بر كشور داشته باشد.

مخبر كميسيون اقتصادي مجلس از جمله موافقان اين نظريه است كه در اين باره مي‌گويد: استان تهران حدود 15 ميليون نفر جمعيت دارد، حال اگر فكر ريشه‌اي و اساسي براي آن صورت نگيرد در آينده‌اي نه چندان دور زندگي كردن در آن از حال سخت‌تر خواهد بود و امكانات كشور در اين منطقه به هدر خواهد رفت.

نكته:‌ اگرچه‌ از گوشه و كنار اخباري مبني بر‌احتمال تاثير اجراي طرح تفصيلي بر‌افزايش قيمت مسكن شنيده مي‌شود؛ ‌اما ‌مسوولان شهري‌تاكيد مي‌كنند كه اجراي اين طرح ‌حتي باعث ‌ كاهش قيمت مسكن نيز مي شود

خباز مي‌افزايد: طرح تفصيلي جديد شهر تهران فرصتي است كه در صورت اجراي درست مي‌تواند به طور نسبي شهر را به سوي مديريت سنجيده سوق دهد و از اتلاف منابع جلوگيري كند.

محمدرضا خباز معتقد است: اجراي طرح‌هايي چون طرح تفصيلي شهر تهران تنها مسكن است و در كوتاه مدت مي‌تواند جوابگو باشد، اما با اين حال اين طرح مي‌تواند جلوي ساخت‌وسازهاي بي‌رويه را بگيرد و باعث درآمدزايي شهرداري‌ها براي ارائه خدمات عمومي به مردم شود.

كاهش يا افزايش قيمت مسكن؟

با وجود اين‌كه اجراي طرح تفصيلي شهر تهران هنوز به طور رسمي كليد نخورده است و صرفا اجراي آزمايشي آن از فروردين ماه به شهرداري‌هاي مناطق 22 گانه پايتخت ابلاغ شده، اما از گوشه و كنار اخباري مبني بر احتمال تاثير اجراي اين طرح جديد بر افزايش قيمت مسكن شنيده مي‌شود؛ موضوعي كه نگراني‌هايي را براي مردم و بخصوص شهروندان اجاره‌نشين به وجود آورده است.

اما مسوولان شهري هيچ كدام از اين پيش‌بيني‌ها را نپذيرفته و تاكيد مي‌كنند كه اجراي طرح تفصيلي جديد نه تنها موجب افزايش قيمت مسكن نمي‌شود، بلكه قيمت آن را نيز كاهش خواهد داد.

رئيس شوراي اسلامي شهر تهران تاكيد مي‌كند: برنامه‌ريزي‌ها به گونه‌اي بوده كه اين طرح بر كاهش قيمت مسكن تاثير مثبت داشته باشد، ولي اگر شرايط ديگري باعث كاهش يا افزايش قيمت شود ربطي به اين موضوع ندارد.

در مجموع در طرح تفصيلي جديد تهران نسبت به طرح‌هاي گذشته افزايش طبقات وجود دارد و ساخت‌وسازهاي سطح شهر به‌طور كلي ساماندهي مي‌شود.

مديركل شهرسازي شهرداري تهران نيز با تاكيد بر اين‌كه اجراي طرح تفصيلي تاثيري بر قيمت مسكن ندارد، تصريح مي‌كند: افق طرح تفصيلي تهران براي 14‌سال آينده پيش‌بيني شده و ثابت است و شهروندان مي‌توانند با خيالي آسوده روي اين طرح حساب كنند و به همين دليل اجراي اين طرح با ايجاد جو رواني غيرمنطقي بر افزايش قيمت مسكن تاثيري ندارد.

ساماندهي سكونتگاه‌هاي غيررسمي

كارشناسان معتقدند كه دليل اصلي به‌وجود آمدن سكونتگاه‌هاي غيرمجاز كاستي‌هاي برنامه توسعه شهري است. عده‌اي از مسوولان نيز نبود مديريت يكپارچه شهري را عامل اصلي اين نوع از تخلفات مي‌دانند، اما به‌نظر مي‌رسد طرح‌هاي توسعه جديد تهران راهكارهايي براي مشكل حاشيه‌نشيني پايتخت دارد.

به گفته مجيد پاكساز، مديركل شهرسازي شهرداري تهران يكي از پيچيده‌ترين قسمت‌هايي كه در طرح تفصيلي مورد مطالعه قرار گرفته سكونتگاه‌هاي غيررسمي است و در اين طرح ساماندهي برخي از آنها پيش‌بيني شده است. آنهايي كه مورد پذيرش قرار گرفته‌اند براساس طرح تفصيلي مي‌توانند مداركي دريافت كنند كه طبق آن اقدام به نوسازي كنند، اما اين طرح برخي ديگر از اين سكونتگاه‌ها را نپذيرفته كه بايد فكري براي آنها كرد.

دكتر مسعود شفيق، مدير طرح جامع و تفصيلي شهر تهران نيز با تاكيد بر اين‌كه با اجراي اين طرح از ايجاد سكونتگاه‌هاي خودرو جلوگيري خواهد شد، مي‌گويد: در حال حاضر از فضاهايي كه براي اين‌گونه ساخت‌وسازها مستعد هستند، محافظت مي‌شود تا در آينده طبق اين طرح‌ها به‌عنوان مكان‌هاي عمومي مورد بهره‌برداري قرار بگيرد بنابراين با اجراي اين طرح افرادي كه در اين‌گونه سكونتگاه‌ها مسكن دارند، به بيرون از محدوده تهران كشيده مي‌شوند، اما از آنجا كه عمدتا اين افراد از دهك‌هاي كم درآمد جامعه هستند و تهران نيز مركز تجاري است و عمده فعاليت‌هاي اقتصادي اين افراد در تهران واقع شده، آنها براي كار به تهران خواهند آمد و خارج از حريم تهران سكونت خواهند داشت.

بلندمرتبه‌سازي روي گسل‌ها ممنوع!

سال‌هاست كه موضوع ساخت‌وساز پرخطر در گسل‌هاي تهران در بيان و تحليل‌هاي كارشناسان و مسوولان كشور جاي محكمي دارد.

با اين همه مشخص نبودن ضوابط و مصداق‌هاي ساخت‌وساز در اين مناطق يكي از مواردي بوده كه همواره نگراني‌ها را از آسيب‌هاي بعد از زمين لرزه‌هاي احتمالي در تهران تشديد كرده است.

با توجه به زلزله‌خيز بودن تهران ضرورت دارد توسعه شهر براساس برنامه‌اي جامع شكل بگيرد، اما نه تنها اين اتفاق نيفتاده بلكه حريم هيچ گسلي هم در آن رعايت نشده است.

بهرام عكاشه، پدر علم زلزله‌شناسي كشور اجراي طرح تفصيلي را يك اتفاق بزرگ براي پايتخت دانسته و معتقد است: با اين اقدام حداقل روي گسل‌هاي اصلي شهر كه شناسايي شده است و ميزان تخريب‌شان مشخص‌شده بلندمرتبه‌سازي‌ انجام نمي‌شود و شهروندان در صورت وقوع زلزله آسيب كمتري مي‌بينند.

سرانجام پس از چهار دهه توقف در تدوين و تصويب طرح جديدي براي اداره كلانشهر تهران، اين شهر در حالي از سال آينده قرار است بر مبناي طرح تفصيلي جديد خود اداره شود كه مسوولان شهري اميد بسياري به كاركردهاي مثبت و موثر اين طرح براي اداره مطلوب شهر و كنترل بسياري معضلات مبتلابه آن بسته‌اند.