شورای نگهبان سه ایراد به FATF وارد کرده؛

کدخدایی: پیوستن به FATF الزامی ندارد/ تحت فشار تصمیم‌ گیری نمی‌ کنیم

سخنگوی شورای نگهبان گفت: FATF اصطلاحاً کارگروه اقدام مالی و یک سازمان و یا یک نهاد بین‌المللی به‌ مفهومی که ما در تعریف سازمان‌های بین‌المللی داریم، نیست، بلکه تصمیمی است که اتخاذ و رصدخانه‌ای برای رصد وضعیت مالی کشورها درست کردند،

کد خبر: ۲۳۴۷۶۵

تاریخ: ۲۶ تير ۱۳۹۷ - ۱۵:۰۲

طبیعتاً پیوستن و یا نپیوستن به آن الزامی ندارد اما گویا این کارگروه مالی، استانداردهایی از مبادلات را با لحاظ مبادلات مالی کشورها اعلام می‌کند، به‌عنوان مثال؛ درجه خفیف‌تر آن مانند استانداردهای ایزو است.

عباسعلی کدخدایی سخنگوی شورای نگهبان درباره موضوعاتی همچون کارگروه ویژه اقدام مالی (FATF)، ماجرای «سپنتا نیکنام»، اظهارات یک نماینده علیه آیت‌الله جنتی، قانون انتخابات و... سخن گفت.

* به‌ عنوان اولین سؤال، اصولاً کارکرد شورای نگهبان در ساختار نظام سیاسی کشور چگونه است؟ این شورا چه جایگاهی در امور تقنینی و نظارتی دارد؟

تشکر می‌کنم که توفیق حاصل شد یک بار دیگر در خدمت دوستان خوب‌مان در خبرگزاری تسنیم باشیم و فرصتی نیز در اختیار بنده قرار گرفت.
شورای نگهبان به‌عنوان یک نهاد اساسی و بنیادین در قانون اساسی پیش‌بینی شده است، نهادی که وظیفه اصلی‌اش پاسداری و صیانت از کیان نظام جمهوری اسلامی ایران است. وظیفه شورای نگهبان اگرچه در وظایف سه‌گانه‌ای که در قانون اساسی آمده‌، تفکیک شده، اما هویت جمهوری اسلامی ایران منوط به انجام وظیفه و اِعمال اختیارات شورای نگهبان است.

دلیل آن هم این است که در همه نظام‌های سیاسی، برای حفظ آن نظام و ارزش‌های آن در چارچوب قوانین و مقررات و ساختار سیاسی‌شان، مکانیزمی را تعریف می‌کنند که این مکانیزم، وظیفه پاسداری از قانون اساسی را به‌ عنوان یک منشور و میثاق بنیادین بین مردم و نظام سیاسی خودشان تعیین می‌کند. دلیل آن هم این است که مصوبات و قوانین نقش مؤثری در کارکرد آن نظام و پاسداری از مصوبات با ارزش‌‌های آن جامعه می‌تواند داشته باشد.
به‌ عنوان مثال؛ وقتی دیوان عالی کشور آمریکا رأی می‌دهد که یک مصوبه‌ای خلاف قانون اساسی است، در واقع دارد از ارزش‌های قانون اساسی و آرمان‌های قانون آمریکا دفاع می‌کند. اگر جایی در یکی از اصول قانون اساسی و دیوان عالی کشور ابهامی وجود دارد، برای تفسیر آن ورود می‌کند که در واقع از ارزش‌‌ها و آرمان‌‌های اولیه پاسداری می‌کند.

نهادهای دیگر در کشورهای دیگر نیز وجود دارد که شکل آن متفاوت است، بعضی کشورها مانند فرانسه دادگاه قانون اساسی و یا نهادهای غیرقضایی دارند.
ما هم در ایران، این فکر بشری را که مبتنی بر مبانی عقلی و تجربه انسانی است، در قانون اساسی مشروطه داشتیم و این در حوزه انطباق مصوبات با موازین اسلامی بود، اما به‌دلیل اختلاف‌نظرهایی که وجود داشت هیچ‌‌گاه عملی نشد.

در قانون اساسی ما هم، با همان تجربه‌ای که از قانون اساسی مشروطه وجود داشت و با همت حضرت امام(ره) که خیلی دقیق مراحل شکل‌گیری و تدوین قانون اساسی را تعقیب و رصد می‌کردند، این نکات اساسی لحاظ شد.

** نظارت بر مصوبات مجلس، تفسیر قانون‌اساسی و نظارت بر انتخابات از وظایف شورای نگهبان است
به‌ عنوان بحث اگر مروری بر اخبار داشته باشیم، می‌بینیم اصل مترقی ولایت‌فقیه با وجود همه مخالفت‌ها و موافقت‌‌ها و بحث‌های روزنامه‌ای و رسانه‌ای، با همت ستودنی حضرت امام(ره) و تجربه‌‌ای که از دوره مشروطه داشتند، در قانون اساسی گنجانده شد و ایشان جامعه و تدوین‌کنندگان را در مسیری سوق دادند که ما الآن نتیجه آن را می‌بینیم و حس می‌کنیم که اگر چنین اصلی در قانون اساسی نبود، چه وضعیتی می‌توانست در کشور ما حاکم باشد.
شورای نگهبان هم در همین چارچوب، یعنی با همین هدف پاسداری از نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران شکل گرفت، البته نظارت بر مصوبات مجلس، تفسیر قانون اساسی و نظارت بر انتخابات نیز در وظایف سه‌گانه شورای نگهبان تعریف شده است که همه اینها در منظومه پاسداری و صیانت از آرمان‌های انقلاب اسلامی، آرمان‌‌های مردم و نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران قابل تبیین و تحلیل است.

* موضوعی که اخیراً از سوی کارشناسان و نمایندگان مجلس در سطح رسانه‌ها و جامعه مطرح شده، FATF و پیوستن و یا نپیوستن دولت جمهوری اسلامی ایران به این کارگروه ویژه اقدام مالی است. این موضوع موافقان و مخالفانی دارد، بفرمایید FATF چیست؟ روند ورود شورای نگهبان به این مسئله چگونه است؟
FATF اصطلاحاً کارگروه اقدام مالی و یک سازمان و یا یک نهاد بین‌المللی به‌مفهومی که ما در تعریف سازمان‌های بین‌المللی داریم، نیست، بلکه تصمیمی است که اتخاذ و رصدخانه‌ای برای رصد وضعیت مالی کشورها درست کردند، طبیعتاً پیوستن و یا نپیوستن به آن الزامی ندارد اما گویا این کارگروه مالی، استانداردهایی از مبادلات را با لحاظ مبادلات مالی کشورها اعلام می‌کند، به‌ عنوان مثال؛ درجه خفیف‌تر آن مانند استانداردهای ایزو است.

این کارگروه اقدام مالی مرجعیتی در رنکینگ کشورها برای صحت معاملات، مبادلات پولی، بانکی و امثال آنهاست و دولت‌ها را رصد می‌کند. کارگروه اقدام مالی ویژه (FATF) براساس گزارش‌هایی که دریافت می‌کند، درجه اعتبار کشورها را اعلام می‌کند.

**پیوستن به FATF الزامی ندارد
یکی از وزرای سابق با این گروه اقدام مالی ویژه برای اجرای مجموعه‌ای از اقدامات چهل و چندگانه‌ توافق کرده بودند تا از این طریق کشور بتواند در رنکینگ FATF جایگاه مناسبی داشته باشد. موافقت‌نامه‌ وزیر قبل با این کارگروه ویژه اقدام مالی شامل "کنوانسیون پالرمو"، "کنوانسیون مبارزه با تأمین مالی تروریسم"، "اصلاح قانون مبارزه با پولشویی" و "اصلاح قانون مبارزه با تأمین مالی تروریسم" بود. این چهار مصوبه به مجلس آمد و بحث‌های مختلفی پیرامون آن صورت گرفت.

در رابطه با سابقه FATF باید عرض کنم که این کنوانسیون مبارزه با تأمین مالی تروریسم را در سال‌های 87 و 88، دولت وقت مصرّ بود که به آن بپیوندیم که بنده در جای دیگری سمت دیگری داشتم، موضوع را پیگیری کردیم و به‌دلیل همین اشکالاتی که الآن هم دارد، گفتیم به‌جای اینکه عضو کنوانسیون بشویم، قانون داخلی وضع کنیم و این قانون مبارزه با تأمین مالی تروریسم که در واقع در داخل تصویب شده، مربوط به همان موقع است که ما به‌جای پیوستن به کنوانسیون، قانون داخلی تصویب کردیم و نکاتی که به‌ضرر منافع ملی بود از آن خارج شد، الآن در این توافق این طور اعلام کرده‌اند که آن مواردی از قانون را که ما کنار گذاشتیم، در این قانون گنجانده شود، علاوه بر این به دو کنوانسیون هم ملحق شویم.
کنوانسیون پالرمو نیز اصطلاحاً مربوط به مبارزه با جرائم سازمان‌یافته فراملی با اهداف مالی است، بنابراین در حوزه مباحث سیاسی و تروریسم اصولاً نباید ورود کند، اما در توافق با وزیر سابق این وضعیت وجود دارد.
اختلاف‌نظرهای زیادی هم بود، محاسن و معایب آن را شما در رسانه‌ها تعقیب کردید و به آن پرداخته‌اید، بدی‌ها و خوبی‌هایش مطرح شد، نهایتاً در مجلس دو مصوبه از آنها به سرانجام نهایی رسید که یکی کنوانسیون پالرمو و دیگری اصلاح قانون مبارزه با پولشویی است که قانون آن پیشتر در مجلس تصویب شده است.

پالرمو قبل از پایان سال گذشته (96) از سوی مجلس شورای اسلامی به شورای نگهبان ارسال شد که اشکالات ترجمه‌ای زیادی داشت و ما تلاش کردیم که فعلاً اشکالات ترجمه‌ای را مجلس رفع کند، بعد وارد محتوا شویم، این مصوبه به مجلس ارجاع شد و مجلس هم اشکالات آن را برطرف کرد.

**شورای نگهبان سه ایراد به FATF وارد کرد
بالاخره در هفته گذشته، ما در دو جلسه‌ این مصوبه را بررسی کردیم و 3 ایراد به آن وارد شد که دو ایراد آن قابل حل و جزئی است، یک ایراد هم همان ایرادات ترجمه‌ای در ماده (3) لایحه است، یک ایراد هم در ماده (15) آن است که ما به‌استناد اصل 15 قانون اساسی ایراد گرفتیم که مربوط به به‌کارگیری واژه پروتکل است، بنابراین این دو ایراد قابل حل است، یک ایراد هم آقایان فقها به یکی از مواد آن داشتند، به‌دلیل اینکه حکم مصادره اموال را داشت و آقایان فقها گفتند جایی که اموال شرعاً به‌درستی تحصیل شده است، اگر ما بخواهیم به‌طور مطلق بگوییم که این مصادره شود، اطلاق آن را خلاف شرع دانستند؛ در لایحه پالرمو وارد بررسی محتوا شدیم. ایراد اصل 15 هم از این جهت محتوایی است، اما چون قابل حل است، خیلی مشکلی نیست.

ایرادات شورای نگهبان به لایحه پالرمو را برای مجلس ارسال کردیم که مجلس هم براساس اختیارات و نظراتی که دارد، باید ببینیم که چه اقدامی انجام می‌دهد، اشکالات پالرمو خیلی اساسی نیست که قابل حل نباشد، احتمالاً در یک رفت و برگشت بین مجلس و شورای نگهبان حل شود و یا اینکه با ارجاع به مجمع تشخیص مصلحت نظام حل‌وفصل شود.

** اشکالات پالرمو احتمالاً در یک رفت و برگشت بین مجلس و شورای نگهبان حل شود
در لایحه اصلاح قانون مبارزه با پولشویی وارد محتوا نشدیم و ایرادی که داشتیم، شکلی بود، به‌دلیل اینکه آقایان این را جزو لوایح قضایی تلقی کردند، به‌طوری که مکانیزم لوایح قضایی این است که از طریق رئیس قوه به دولت برود و از دولت به شورای نگهبان بیاید، این لایحه، این مسیر را طی نکرده بود که آقایان به آن ایراد گرفتند، اگر این مسیر حل و دوباره به شورای نگهبان اعاده شود، ما وارد محتوا می‌شویم و اعلام نظر می‌کنیم، اما در این بین هم مجمع تشخیص مصلحت نظام، به‌دلیل انطباق با سیاست‌های کلی، پالرمو را مورد بررسی قرار داد، دو ایراد برای ما ارسال کردند که ما آنها را هم به مجلس ارسال کردیم، یکی مغایرت با سیاست‌های اقتصاد مقاومتی و دیگری هم مغایرت با سیاست‌های کلی و کلان امنیتی بوده است، این دو ایراد را هم ما طبق بند (2) اصل (110) برای مجلس ارسال کردیم، باید ببینیم که مجلس چه اقدامی انجام می‌دهد.

* شورای امنیت ملی یک نظر درباره FATF دارد و آقای شمخانی هم می‌گوید باید طبق قوانین خودمان عمل کنیم. اصولاً مبنای ما برای پیوستن به این کارگروه چیست؟ آیا شورای نگهبان نمی‌خواهد این مسئله را مطرح کند که ما بر چه‌مبنایی باید به این کنوانسیون ملحق شویم که خودتحریمی داخلی صورت نگیرد؟ اصلاً چه‌مبنایی وجود دارد که ما باید حتماً به این کارگروه بپیوندیم، پیوستن به هر کنوانسیونی قاعدتاً نکات مثبتی هم دارد، اما نکات منفی آن در این زمینه به‌دلیل سیاست‌‌های منطقه‌ای ما، قاعدتاً پوشش خاصی باید داشته باشد، شورای نگهبان اصلاً نمی‌خواهد به‌روی این مسئله تأکید داشته باشد؟
شورای نگهبان براساس اختیارات قانون اساسی، وظایفش مشخص است، یعنی باید انطباق مصوبات با موازین شرع مقدس و قانون اساسی را در نظر بگیرد، مصلحت‌سنجی‌ها را در گام اول مجلس به‌عهده دارد و اگر لازم شد، مجمع تشخیص مصلحت هم می‌تواند وارد شود، بنابراین برای این کار، راه باز است، اینکه هزینه و فایده‌اش چه‌اندازه است، از عهده ما خارج است.

باید کارشناسان سیاسی، اقتصادی و امنیتی نظر دهند، طبیعتاً جای آن هم در مجمع تشخیص مصلحت نظام است. در ضمن آن بحث مبارزه با تأمین مالی تروریسم یکی از آنها کنوانسیون و دیگری قانون است، در آن قانون ما می‌توانیم هرگونه که لازم شد، اصلاحات خود را انجام دهیم، بیشتر مشکل با کنوانسیون است که نمی‌توانیم آن را تغییر دهیم، البته برخی‌ها معتقدند که با پیش‌‌شرط‌هایی و این‌گونه مسائل می‌توانیم برخی از موارد پیوستن به FATF را اصلاح کنیم، این بستگی به این دارد که منافع کلان کشور چگونه ایجاب کند که آیا ما ملحق شویم یا خیر، اما راه‌کارهای عملی آن در هر دو صورت وجود دارد.

* اگر فرضاً این پیش‌شرط‌ها را بپذیریم، شما به‌عنوان شورای نگهبان نظری در این رابطه هم ندادید؟
خیر، شورای نگهبان اصلاً ورودی در این بحث نخواهد کرد و نمی‌کند.

* این از جهت شرع و قانون است؟
بله، ما از زاویه قانون اساسی و شرع اعلام نظر می‌کنیم و دیگر موارد را دستگاه‌های دیگر باید اعلام نظر کنند.

* اخیراً برخی رسانه‌ها، نامه رئیس‌جمهور به آیت‌الله جنتی را منتشر کردند که در آن آقای روحانی در این نامه خواستار تأیید پذیرش FATF از سوی شورای نگهبان شده بود. از سوی دیگر برخی رسانه‌های حامی دولت این‌گونه القا می‌کنند که چون رهبر انقلاب به شورای عالی هماهنگی اقتصادی که متشکل از سران قواست، اختیار اجرایی شدن مصوبات را داده‌اند، شورای نگهبان نیز نباید FATF را رد کند، درباره جزئیات این نامه بفرمایید و تحلیل شما از این‌گونه القائات رسانه‌های دولتی چیست؟

به‌ دلیل اینکه بنده اطلاع دقیقی ندارم، به اختلاف و صلاحیت‌های شورای عالی هماهنگی اقتصادی و اینکه اصلاً نامه‌ای بوده یا نبوده، ورودی نمی‌کنم. اما آنچه شورای نگهبان انجام می‌دهد، در چارچوب اختیارات و صلاحیت‌‌های قانونی‌اش است، اگر مخالفتی هم می‌شود، مخالفت شخصی نیست، در واقع مغایرت‌ها با قانون اساسی و یا شرع مقدس است که اعلام می‌شود، از مجموع آن نامه و گفت‌وگوها و صحبت‌‌ها هم این‌طور استنباط نشد که فرمایشات مقام معظم رهبری نافی اِعمال اختیارات و صلاحیت‌های نهادهای ذی‌ربط باشد، مانند شورای نگهبان، مجمع تشخیص و یا مجلس، هرکدام از اینها وظایف و اختیاراتی دارند که بنده فکر می‌کنم در چارچوب اختیارات و وظایف‌شان مشکلی نخواهند داشت، ضمن اینکه راه‌کار هم باز است، اگر نهایتاً شورای نگهبان ایراداتش باقی ماند و مجلس اصرار کند، می‌‌تواند به مجمع ارجاع داده و حل شود.

بنابراین، این مخالفت‌ها به‌مفهوم خدای ناکرده سیاسی و یا شخصی نیست، انجام وظیفه قانونی شورای نگهبان است که از این جهت هم ما نهی نشدیم که وظایف قانونی خود را انجام ندهیم. مفاد نامه را هم اعلام کردند که محرمانه است، ما هم سکوت می‌کنیم.

** مفاد نامه رئیس‌جمهور به دبیر شورای نگهبان درباره FATF محرمانه است
* اخیراً در مجلس موضوعی باب شده که گفته می‌شود مصوبه مجلس که مورد ایراد شورا قرار می‌گیرد، متن آن طرح یا لایحه به‌دلیل اینکه پس از ویرایش خط‌خوردگی داشته و اینکه از سوی تایپیست‌ها اشتباه تایپ شده است، به‌طوری‌ که این موضوع را در تصویب پالرمو نیز شاهد بودیم، حتی دولت دو بار ترجمه اشتباه برجام را به مجلس ارسال کرد. آیا شورای نگهبان در این مورد تذکری به مجلس و مشخصاً به معاونت قوانین پارلمان داده است؟
البته ما دقت خودمان را انجام می‌دهیم، کارشناسان بحث می‌کنند، بعد در شورا هم مطرح می‌شود، ایرادها اگر واقعی باشد، ایرادات شکلی را اعلام می‌کنیم، گاهی اوقات هم در قالب تذکر ذیل نظریه‌مان برای مجلس ارسال می‌کنیم، به‌عنوان اشکالات عبارتی، املایی، معمولاً در این مصوبات داریم، همه آنها را اعلام می‌کنیم، اصلاح می‌شود.

* مگر اینها تنقیح نمی‌شود؟
چرا، این‌گونه است. اما متأسفانه گاهی اوقات این‌طور است، در همین مصوبه اخیر در بحث پالرمو، (8) مورد تذکر به مجلس دادیم، تذکر به این معنی است که الزامی نیست، بلکه اشکال عبارتی است و باید اصلاح شود، این مربوط به اداره قوانین مجلس است و آنها دقت بیشتری باید داشته باشند، ما اختیاری نداریم که چیزی را الزام کنیم، اما اگر طبیعتاً به‌عنوان ایراد مطرح شود، آن را به مجلس اعلام می‌کنیم.

* در موضوع ترجمه اشتباه لایحه الحاق ایران به پالرمو که برای اولین بار و طی ماه‌های گذشته از سوی مجلس به شورای نگهبان ارسال شد و این شورا نیز اعلام کرد که دارای اشتباهات ترجمه‌ای است، آقای لاریجانی رئیس مجلس مکرراً در جلسات مختلف پارلمان عنوان کرد که به‌هیچ‌وجه این اشتباهات ترجمه‌ای نبوده است، به‌نظر شما منشأ این‌گونه اظهارات از جانب رئیس مجلس چیست؟
به هر حال همان‌گونه که بعدها اصلاحاتی را از لحاظ ترجمه‌‌ای به‌روی این لایحه انجام دادند، نشان‌ دهنده این است که اشتباهات وجود داشته است.

* درگذشت مرحوم علیزاده، قائم‌مقام و عضو حقوقدان فقید شورای نگهبان موجب خلأ یکی از حقوقدانان در این شورا شد، طبق قانون و آیین‌نامه داخلی مجلس سازوکار انتخاب قائم‌مقام جدید و جایگزینی عضو حقوقدان در این شورا چگونه است؟
انتخاب عضو جدید حقوقدان شورای نگهبان این‌گونه است که می‌بایست گزینه‌‌هایی از سوی رئیس قوه قضائیه به مجلس اعلام شود و نمایندگان مجلس نیز آن را با رأی اکثریت انتخاب می‌کنند، اما هنوز انجام نشده است، فرصت‌مان هم رو به اتمام است، البته فرصت خاصی نداریم، اما چون 26 تیر نیز سالروز تأسیس شورای نگهبان است، حمل بر این می‌شد که در چند هفته پس از فوت مرحوم آقای علیزاده این کار انجام شود، ظاهراً اشکالاتی بود و اشتغالات آقایان در قوه و مجلس هنوز منجر به این نشده که این کار نهایی شود، اما امیدواریم که ان‌شاء‌الله ظرف یکی دو هفته آینده این کار صورت بگیرد.

**روند انتخاب قائم‌مقام جدید آیت‌الله جنتی در شورای نگهبان
انتخابات هیئت‌رئیسه را معمولاً در سالروز تشکیل شورای نگهبان داریم و این هفته ممکن است جلسه نداشته باشیم، اما اگر هفته آینده جلسه داشته باشیم انتخابات برگزار خواهد شد.

* با توجه به اینکه انتخابات مجلس را در سال آینده و انتخابات ریاست‌جمهوری سیزدهم را نیز در سال 1400 پیشِ‌رو داریم، برخی از افراد به هر دلیلی صلاحیت‌شان در دوره‌های گذشته انتخابات تأیید نشده است. اگر اینها در انتخابات آتی قصد داوطلبی داشته باشند، همچنان عدم صلاحیت برای این افراد باز است و یا اینکه شورای نگهبان مجدداً تشکیل جلسه می‌دهد و صلاحیت‌ها را بررسی می‌کند، سازوکار آن چگونه است؟
از جهت حقوقی، اعلام نظر شورای نگهبان نسبت به صلاحیت‌ها، چه تأیید، چه عدم تأیید فقط مخصوص همان دوره است، بنابراین افراد می‌توانند ثبت‌نام کنند، اما به‌مفهوم این نیست که اگر ثبت‌نام کردند، حتما تأیید صلاحیت و یا لزوماً رد صلاحیت می‌شوند، دوباره صلاحیت‌ها بررسی می‌شود.

* لایحه در زمینه قانون انتخابات در دولت شروع شده و در حال بررسی است، سؤالی که مطرح می‌شود این است که آیا اجرای آن در انتخابات مجلس که در سال آینده برگزار می‌شود، اِعمال خواهد شد یا خیر و سؤال دیگر این است که قطعاً با طی این روند و ایراداتی که شورای نگهبان نسبت به آن وارد خواهد کرد، دوباره به مجلس ارجاع می‌شود، آیا پیشنهادات کارشناسان و اعضای شورای نگهبان به‌طور همزمان در تدوین این لایحه مدنظر قرار می‌گیرد؟ این روند چگونه است؟
این کار انجام شد، با مدیریت مجلس، رئیس محترم مجلس در واقع کمیسیون شوراها را برای این کار مأمور کرد و کارشناسانی از شورای نگهبان، دولت و مجلس نشست هایی طی چند ماه گذشته برگزار کردند و طرح پیش‌نویسی را آماده کردند و اگر نظرات دولت هم در همان چارچوب باشد، می‌تواند به‌عنوان لایحه لحاظ و به مجلس ارسال شود، اگر این طور نباشد، مجلس هم می‌تواند در قالب طرح هم پیشنهادات را ارائه دهد، هر کدام از اینها که زودتر به نتیجه برسد، ما موافق هستیم ان‌شاء‌الله انجام گیرد.

* آیا این احتمال وجود دارد که قانون انتخابات در سال آینده و برای انتخابات یازدهمین دوره مجلس اجرایی شود؟
بله، اگر مجلس همت کند، می‌توان آن را انجام داد.

* در موضوع تعیین مصادیق رجل سیاسی برای داوطلبان انتخابات، فعلاً به 10 شاخصی که شورای نگهبان اعلام کرده، اکتفا شده است؟ اقدامات جدیدی صورت نگرفته و آیا به‌تازگی در این زمینه جلساتی داشته‌اید؟
بله، فعلاً کار در همان شاخص‌ها پیش رفته و همان است و پس از آن دیگر اظهار نظری نشده است. چون همان شاخص‌ها را اعلام کردیم، فعلاً مبنای کار شده است، اگر در آینده لازم شد، ممکن است اصلاحی صورت گیرد. جلسات کارشناسی برای جمع‌بندی پیرامون تعیین مصادیق رجل سیاسی برای داوطلبان انتخابات به پایان رسیده است، بنده از رئیس کمیسیون شوراها سؤال کردم، گفتند "مشغول جمع‌‌بندی هستیم" که گزارش آن را به هیئت رئیسه مجلس ارائه دهند، قرار است نظرات شورای نگهبان درباره مصادیق رجل سیاسی ذیل قانون انتخابات تعریف شود.

* ماه‌ها پیش و پس از برگزاری انتخابات شوراهای اسلامی شهر و روستا، درباره آقای سپنتا نیکنام، منتخب زرتشتی شورای شهر یزد، حواشی و جنجال‌هایی بین موافقان و مخالفان حضور وی در این شورا و نیز میان مجلس و شورای نگهبان و اعلام نظر نهایی این شورا مبنی بر عدم حضور وی در شورای شهر یزد، ایجاد شده بود، برخی‌ها، به‌خصوص نمایندگان اصلاح‌طلب مجلس این طور عنوان می‌کردند که شورای نگهبان به‌فراخور زمان و مقطع زمانی موضوعات و سلیقه‌‌ای، تصمیم‌گیری و اعلام نظر می‌کند، آیا شما چنین مطلبی را تأیید می‌کنید؟
هر کسی ممکن است نظری را مطرح کند، اما آنچه بنده می‌توانم عرض کنم این است که نظر شورای نگهبان پیرامون منتخب زرتشتی شورای شهر یزد، نظر فقهی فقهای شورای نگهبان و نظر رسمی و لازم‌الاجراست. ما در تاریخ 26 فروردین سال گذشته (96) نظر خود را اعلام کردیم، البته این را خودشان مدعی هستند، اما قبل از آن هم به دوستان‌مان در مجلس گفتیم این تبصره از سوی آقایان فقهای شورای نگهبان ابطال شده است و این ملاحظه را در بررسی صلاحیت‌های داوطلبان انتخابات شوراها داشته باشید، شاهد آن هم این است که قبل از این تاریخ‌ها، نمایندگان مجلس موضع‌گیری کردند نسبت به این نظر، بنابراین در جریان امر بوده‌اند، اما به هر حال توجهی نکردند.

* آیا موردی داشته‌ایم که شورای نگهبان تحت فشار قرار بگیرد برای تأیید صلاحیت‌ها و حتی قوانین، ممکن است در موضوع FATF فشارهایی از سوی دولت به شورای نگهبان وجود داشته باشد، زیرا از قبل قراردادی با طرف خارجی منعقد شده است و شاید بخواهند آن را در ضرب‌الاجلی تصویب کنند؟
بنده اسم اینها را فشار نمی‌گذارم، به هر حال شورای نگهبان هم در تعامل با مجلس، دولت و نهادهای اجرایی دیگر است، بالاخره باید نظرات همه را بشنویم و سپس نظری بدهیم نسبت به خلاف شرع و یا خلاف قانون اساسی بودن، گاهی اوقات در خودِ دولت در موضوعاتی دو نظر متفاوت وجود دارد، ممکن است از ریاست‌جمهوری نظری بدهند و وزرا نظر دیگری داشته باشند و یا حتی دو وزیر نظر مختلف داشته باشند، بنابراین، این نشان‌دهنده این است که کارهای کارشناسی همچنان می‌تواند مؤثر باشد در تشخیص نهایی اعضای شورای نگهبان و از این باب، ما تعامل داریم، گاهی اوقات خودمان از نمایندگان دولت و مجلس و یا کارشناسانی برای ارائه توضیحاتی دعوت می‌کنیم تا در شورای نگهبان حضور یابند و این مسئله وجود دارد، اسم اینها را ما فشار نمی‌گذاریم.

* ممکن است بیشتر در انتخابات مجلس لابی‌هایی صورت گیرد...
بله، به هر حال نظراتی به شورای نگهبان ارسال می‌شود، اما آنهایی را که قابل باشد، می‌شنویم و به آنهایی که قابل قبول نباشد اعتنا نمی‌کنیم.

* ممکن است این فشارها و لابی‌ها بر رأی اعضا تأثیر بگذارد؟
اگر مدارک و مستندات درستی باشد و ما اشتباه کرده باشیم، بله، ممکن است، اما اینکه تحت فشار بخواهیم تصمیم‌گیری کنیم، خیر، این طور نیست.

** شورای نگهبان تحت فشار تصمیم‌گیری نمی‌کند
* مقطع زمانی برای بررسی صلاحیت کاندیداهای انتخابات از سوی شورای نگهبان مشخص است، اما بعضی از نمایندگان مجلس، مواضع شاذی دارند و یا حرف‌هایی می‌زنند که نباید بزنند و یا حتی خودشان می‌گویند که اتهاماتی متوجه‌شان است که چند بار احضار شده‌اند و در محکمه حضور نیافته‌اند، از این دست مسائل گاهی وجود دارد، شورای نگهبان برای جمع‌آوری مدارکی پیرامون اینها در جهت بالا رفتن سرعت کار بررسی صلاحیت‌ها در مقطع زمانی قانونی، اقداماتی انجام داده یا خیر؟
ما طبق قانون کاری که می‌توانیم برای بررسی صلاحیت‌ها در محدوده زمانی انتخابات انجام دهیم این است که بتوانیم اقدامات قانونی خود را انجام دهیم، اما طبیعتاً اگر کسی گزارشی نسبت به فردی می‌دهد و یا مرجعی مطلبی برای ما ارسال می‌کند، ما نمی‌توانیم از دریافت آن امتناع کنیم، اخبار، گزارشات به دست ما می‌رسد و دوستان هم بررسی و دسته‌بندی می‌کنند و هر کدام در پرونده افراد ضبط می‌شود، اما هیچ‌کدام تصمیم‌گیری نمی‌شود، بلکه تصمیم‌گیری در همان مقطع قانونی بررسی صلاحیت‌هاست که با حضور اعضای شورای نگهبان صورت می‌گیرد؛ زمان برای بررسی صلاحیت‌ها واقعاً کم است، در برخی از کشورها این زمان، 2 سال است، اما 70 روز برای بررسی صلاحیت داوطلبان مجلس فرصت داریم.

* به‌ جز گزارش‌هایی که نهادها و سازمان‌ها پیرامون داوطلبان انتخابات برای شورای نگهبان ارسال می‌‌کنند، این شورا به‌صورت آنلاین مدارکی را جمع‌آوری نمی‌کند؟
خیر، این طور نیست، برخی مستندات در رسانه‌‌ها منتشر شده و برخی هم به ما ارسال می‌شود، هر کدام از اینها را که آشکار است و دریافت کنیم مورد بررسی قرار می‌دهیم.

* شورای نگهبان به‌دلیل کارکردها و وظایفی که طبق قانون به‌عهده دارد، همواره مورد هجمه قرار گرفته است، چه خارج از بحث‌ها و چه عده‌ای در داخل، اخیراً بعد از مصاحبه آیت‌الله جنتی در برنامه «بدون تعارف» که از بخش خبری 30 و 20 به‌روی آنتن سیما رفت، یکی از نمایندگان مجلس بحثی را مطرح کرد که اصلاً تصمیم‌گیر در شورای نگهبان، اول و آخر، آقای جنتی است، به‌نظر شما چرا این اتفاقات می‌افتد، اصلاً سازوکار رأی‌گیری و تصمیمات در شورای نگهبان چگونه است؟ آیا واقعاً این بحثی که مطرح شده، درست است؟
بنده در جایی عرض کردم که شورای نگهبان علم غیب ندارد، اما برخی از نمایندگان ظاهراً علم غیب دارند و نمی‌دانیم که این علم غیب را از کجا کسب کردند (با خنده)، حرف‌هایی می‌زنند که ما هم تعجب می‌کنیم. اولاً تک‌تک اعضا، یک‌دوازدهم هستند، فرقی هم نمی‌کند که در حوزه فقها و یا اعضای حقوقدان باشد. بخشی از این مذاکرات را در گذشته منتشر کردیم؛ امیدواریم که بتوانیم بخش‌های دیگری از این مذاکرات را نیز پخش کنیم که در جلسات شورای نگهبان مباحث طلبگی خیلی رواج دارد، موافقت‌ها و مخالفت‌ها وجود دارد.
مردم به‌خوبی درک می‌کنند که اصلاً بحث این نیست که یک نفر به‌روی کسی تأثیر بگذارد. اگر استدلال قوی و منطقی باشد، طبیعتاً می‌پذیرند، اما اینکه تحمیل نظر باشد، اصلاً و ابداً این‌گونه نیست، با توجه به اینکه در رسانه‌ها رابطه‌ دیگری بین بنده و آیت الله جنتی مطرح شده است، خودم نیز گاهی با ایشان مخالفت می‌کنم، در جایی نظر بنده را قبول ندارد، در جای دیگری ممکن است بنده نظر ایشان را قبول نداشته باشم، حتی گاهی دیگر اعضا نیز با نظر ایشان مخالفت می‌کنند. فکر می‌کنم بیان این‌گونه نظرات، توهین به سایر اعضای شورای نگهبان است، به دوستان‌مان در مجلس توصیه می‌کنیم که درباره موضوعی که علم ندارند، اظهارنظر نکنند.

* خوب است برای چنین نمایندگانی توری برگزار کنید تا از اوضاع شورا مطلع شوند. (با خنده)
پیشنهاد خوبی است، اما به‌شرط اینکه نیازمند ارز نباشد. (با خنده)

* درباره بررسی صلاحیت‌ها و چارچوب‌‌های قانونی که گفتید، بعد از فتنه سال 88، مرزبندی با فتنه ملاک عمل شورای نگهبان در بررسی صلاحیت داوطلبان قرار گرفت، در ادامه همین مسئله، آقای احمدی‌نژاد رئیس‌جمهور سابق سفرهای استانی خود را آغاز کرده‌اند و پس از ماجراهایی که در حواشی آقای احمدی‌نژاد ایجاد شد، آیا برای شورای نگهبان چیزی به‌نام «حامیان احمدی‌نژاد» نظیر «خط فتنه» در بررسی صلاحیت‌ها برای شورای نگهبان تعریف شده است؟ ممکن است به این منجر شود که اگر برای انتخابات مجلس در سال آینده داوطلب شوند، شورای نگهبان حساسیت بیشتری داشته باشد، ارزیابی شما از این موضوع چیست؟
خیر، ما صلاحیت‌های افراد را در ظرفیت شخصی‌شان بررسی می‌کنیم، اگر رفتار و عملکردشان وفق قوانین و مقررات باشد، فرقی نمی‌کند که چه‌کسی باشد، تأیید می‌شوند، اگر وفق مقررات نباشد، طبیعتاً شورای نگهبان هم وظیفه قانونی خودش را انجام می‌دهد. رفتار و عملکردها به‌هنگام بررسی صلاحیت‌ها ملاک عمل قرار می‌گیرد. ملاک بررسی صلاحیت داوطلبان انتخابات در همه ادوار، فردی است، نمونه آن هم این است که چه در انتخابات ریاست‌جمهور و چه در انتخابات مجلس، از همه طیف‌ها دیده می‌‌شود، گاهی اوقات در بخش‌هایی از یک طیف بیشتر هستند، اگر شورای نگهبان بخواهد براساس مباحث سیاسی و یا شخصی عمل کند، نباید ترکیبات این‌گونه باشد.

* قبلاً مباحثی مطرح می‌شد که قرار است مشروح مذاکرات شورای نگهبان در جهت روشن‌گری و شفاف‌سازی فضا منتشر شود، آخرین اخبار از این موضوع چیست؟
در رابطه با مشروح مذاکرات مربوط به قوانین و مقررات، ما منعی نداریم و الآن هم منتشر می‌شود، البته به‌قول شما، رسانه تصویری باشد، تأثیر بیشتری می‌گذارد و ما واقعاً مایل هستیم که این کار انجام شود، البته تکلیف قانونی نداریم، در ارتباط با انتخابات به‌دلیل اینکه حیثیت افراد مدنظر و مطرح است، طبیعتاً نمی‌توانیم مشروح مذاکرات را منتشر کنیم، ولو اینکه شخص اجازه انتشار مشروح مذاکراتش را بدهد، ما طبق قانون و شرع نمی‌توانیم مطالب را علنی مطرح کنیم، بعد از مدت‌ها نیز نمی‌توانیم، ممکن است یک وقتی مسئله خیلی خلاف خاصی نباشد و ممکن است یک وقت دهان به دهان بچرخد، اما شورای نگهبان به‌دلیل حفظ حرمت اشخاص، نمی‌تواند اجازه دهد که مذاکرات مربوط به انتخابات منتشر شود.

**پیشنهاد دادیم مرجع خاص و دائمی برای نظارت بر انتخابات شوراها تشکیل شود
* قصد شورای نگهبان همچنان مانند قبل بر این است که زیر بار نظارت بر انتخابات شوراهای اسلامی شهر و روستا نمی‌رود؟
خیر، همچنان بر این تصمیم خود مُصر هستیم. سؤال این است که ما چگونه بر صلاحیت 400 هزار داوطلب انتخابات شوراها نظارت کنیم؟

* بعضاً مشاهده شده که هیئت رسیدگی‌کننده به صلاحیت داوطلبان انتخابات شوراها که متشکل از نمایندگان مجلس است، یک داوطلب را تأیید صلاحیت و سپس شورای نگهبان صلاحیت آن فرد را احراز نمی‌کند، برای این‌گونه موارد فکری شده است؟
این گناهش گردن ما نیست و ما تکلیفی نداریم. البته بنده پیشنهاد دادم که مرجع خاص دائمی برای نظارت بر انتخابات شوراها تشکیل شود، قانون اساسی هم آن را منع نکرده است که مجلس مرجعی را به‌‌طور مستقل پیش‌بینی کند که نظارت و اجرای انتخابات شوراها را به‌صورت دائمی رصد و بررسی کند، منعی از این لحاظ وجود ندارد.

منبع: تسنیم