خودکفایی بنزین از پیله تاپروانگی

کارشناسان می‌گویند با تکمیل پالایشگاه ستاره خلیج فارس، ایران برای نخستین بار در تولید بنزین خودکفا می شود،اما اگر مصرف کنترل نشود، ثبات در خودکفایی تنها یک یا دو سال به طول خواهد انجامید.

کد خبر: ۲۲۴۴۰۱

تاریخ: ۰۹ خرداد ۱۳۹۷ - ۰۹:۵۹

این روزها که گفته می‌شود فاز دوم پالایشگاه ستاره خلیج فارس آماده بهره‌برداری است و فاز سوم نیز گویا قرار است تا یک ماه آینده پیش‌راه‌اندازی شود، رسانه‌های موافق و مخالف دولت از یک دستاورد عظیم ملی حرف می‌زنند. الحق و الانصاف هم ساخت و بهره‌برداری از بزرگترین پالایشگاه میعانات گازی دنیا در شرایط تحریم و به دست متخصصان داخلی کار بزرگ وقابل تقدیری است.

یک پالایشگاه ۳۶۰ هزار بشکه ای که ۶۲ درصد از خوراک میعانات گازی را تبدیل به بنزین با کیفیت می‌کند و در رتبه بندی پالایشگاه‌های میعانات گازی دنیا با فاصله زیادی از رتبه دوم  ایستاده است. همانطور که در جدول یک مشاهده می‌شود دومین پالایشگاه میعانات گازی دنیا از نظر حجم تولید، پالایشگاه ۲۹۲ هزار بشکه‌ای قطری است که تنها یک تفکیک کننده (Splitter) است و واحد پیچیده بنزین سازی را ندارد. تا اینجای کار باید بگوییم هنر و «ما می‌توانیم» نزد ایرانیان است و بس. بنابراین راه اندازی پالایشگاه ستاره خلیج فارس اقدام مناسب و قابل تقدیری است و از مصادیق «ما می توانیم» محسوب می شود.

جدول ۱- بزرگترین پالایشگاه‌های میعانات گازی دنیا بر حسب ظرفیت

ردیف

نام پالایشگاه

ظرفیت(هزار بشکه در روز)

کشور

۱

ستاره خلیج فارس

۳۶۰

ایران

۲

راس‌لفان

۲۹۲

قطر

۳

الرویس

۲۸۰

امارات

از خودکفایی نباید فعلا دم زد زیرا اولا هنوز فاز سوم پالایشگاه ستاره خلیج فارس آماده بهره‌برداری نیست و حتی شخص وزیر نفت (بیژن زنگنه) تولید بنزین در سه ماهه پایانی امسال را ۹۶ میلیون لیتر در روز عنوان کرده؛ یعنی به صورت ضمنی افتتاح کامل فاز سوم پالایشگاه ستاره را در سال ۹۸ دانسته است. از سویی دیگر در این تحلیل‌ها رشد مصرف بنزین را هم باید در نظر گرفت. افزایش تعداد خودروها در کنار کم بی توجهی وزارت نفت به کنترل مصرف بنزین طی سال‌های اخیر، موجب رشد روز افزون مصرف این فرآورده نفتی در کشور شده است. به طوری که رشد مصرف این فرآورده طی سال‌های اخیر مطابق جدول زیر بوده است:

جدول ۲- سیر صعودی رشد مصرف بنزین در سال‌های ۹۵ و ۹۶

سال

۹۵

۹۶

پیش بینی ۹۷

درصد رشد مصرف

۵.۱

۸

۸-۱۰

در حالی که سیاست کنترل مصرف بنزین به کمک راهبردهایی نظیر سهمیه بندی بنزین بر بستر کارت سوخت، جایگزینی CNG با بخشی از بنزین مصرفی و نهایتا هدفمند کردن یارانه‌ها، برای مدتی موجب نزدیک شدن تولید و مصرف بنزین در کشور شده بود، همانطور که در شکل ۱ مشاهده می‌شود در سال‌های اخیر مجددا تولید و مصرف بنزین از یکدیگر فاصله گرفته‌اند به طوری که اختلاف مذکور طی سالهای ۹۵ و ۹۶ به ترتیب موجب واردات روزانه به طور متوسط  ۱۳.۷ و ۱۲ میلیون لیتری بنزین شد.

شکل ۱- مقایسه میزان تولید و مصرف بنزین در کشور از سال ۶۷ تا ۹۵

درست است که بهره برداری کامل از پالایشگاه ستاره خلیج فارس موجب خواهد شد که ایران برای اولین بار پس از پیروزی انقلاب اسلامی، در تولید بنزین خودکفا شود اما در صورتی که رشد مصرف بنزین کنترل نشود، امکان صادرات آن فقط برای ۱ یا ۲ سال وجود دارد و بسیار ناچیز خواهد بود (شاید در حد ۴ میلیون لیتر) که آن هم احتمالا به پر کردن ذخایر استراتژیک خواهد رسید و ایران اصلا مازادی برای صادرات نخواهد داشت. بنابراین همانطور که در شکل ۲ مشاهده می‌شود ایران از سال ۱۴۰۰ مجددا نیاز به واردات بنزین خواهد داشت؛ مگر در صورتی که سیاست‌های کنترل مصرف به صورت جدی دنبال شود یا طرح‌های افزایش تولید بنزین در پالایشگاه‌های کشور تا سال ۱۴۰۰ به بهره‌برداری برسد که کاملا دور از انتظار است.

شکل ۲- پیش بینی تولید و مصرف بنزین در کشور تا سال ۱۴۰۱ / پیش‌بینی تا سال ۱۴۰۱

اما در صورت عدم ساخت پالایشگاه ستاره خلیج فارس، ایران مطابق شکل ۳ وارد کننده حدود ۴۷ میلیون لیتر بنزین در روز می‌شد که می‌توانست تهدیدات امنیتی جدی‌ برای کشور به همراه داشته باشد. درست است که احداث این پالایشگاه ۱۲ سال به طول انجامید، اما در حال حاضر نقش مهمی در تامین بنزین باکیفیت داخلی ایفا می کند.

شکل ۳- وابستگی به بنزین وارداتی با فرض عدم وجود پالایشگاه ستاره خلیج فارس