تولیدات علمی ایران پراستنادترین در میان کشورهای اسلامی

سرپرست پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (ISC) گفت: بر اساس آخرین اطلاعات مستخرج از پایگاه (ESI-ISI)، جمهوری اسلامی ایران با کسب بیش از 21 درصد کل استنادهای کسب‌شده توسط کشورهای اسلامی، رتبه نخست کیفیت و اثربخشی تولیدات علمی را در این کشورها دارد.

کد خبر: ۲۲۲۵۴۵

تاریخ: ۰۱ خرداد ۱۳۹۷ - ۱۳:۱۷

به گزارش ایران اکونومیست از پایگاه استنادی علوم جهان اسلام، دکتر محمدجواد دهقانی با اعلام این خبر اظهار کرد: تعداد مقالات پراستناد دانشمندان کشور از 47 مورد در سال 2008 به 411 مورد در سال 2017 افزایش یافت و بدین‌ترتیب با افزایش بیش از 8 برابری و رشد متوسط سالانه 24.21 درصدی، بالاترین میزان رشد کیفیت تولید علم را در میان کشورهای اسلامی داشته است.
وی افزود: سهم حوزه مهندسی از کل تولید علم برتر یا مقالات پراستناد 35.6 درصد است و بیشترین تعداد مقالات پراستناد به این حوزه اختصاص دارد. پس از مهندسی که با اختلاف قابل توجهی پیشتاز است؛ بیشترین سهم از تولید علم برتر دنیا به ترتیب متعلق به حوزه‌های موضوعی شیمی، فیزیک، علوم کشاورزی و پزشکی بالینی و ریاضیات (مشترکا) است.
سرپرست ISC ادامه داد: در مطالعات علم‌‏سنجی علاوه بر تعداد مدارک ثبت شده در نمایه‌های استنادی بین‌المللی مانند Web Of Science (WOS که بر کمیت این مدارک دلالت دارد؛ به تعداد استناد به این مدارک نیز که بر کیفیت علم تولید شده اشاره می‌کند، پرداخته می‏‌شود. اصولاً، نقطه تمایز نمایه‌های استنادی با سایر انواع نمایه‌‏ها مشخص شدن تعداد استنادات به مدارک نمایه‌ شده است. بررسی‌‏ها حاکی از آن است که در اغلب گزارش‌ها و آمارهای ارائه شده توسط سازمان‌‏ها و مؤسسات گوناگون ملی و بین‌‏المللی به کمیت و تعداد مقالات و رشد آنها اشاره می‌شود و تعداد اندکی از گزارش‏‌ها در خصوص کیفیت تولیدات علمی به بحث می‌‏پردازند.
وی اظهار کرد: یک درصد از مقالات دنیا، 18درصد از استنادهای آن را دریافت می‌کنند که تولید علم برتر یا مقالات پر استناد را تشکیل می‌دهند. مقالات پر استناد در بازه زمانی 10 سال اخیر توسط پایگاه (ESI-ISI) به صورت دو ماه یکبار و سالانه 6 بار روزآمد و اعلام می‌شود. از همین رو، تعداد این مقالات همیشه تغییر می‌کند و ممکن است یک مقاله در یک دوره زمانی در دسته مقالات برتر قرار گیرد و در یک دوره دیگر از این فهرست حذف شود. اساسا مقالات پراستناد بدلیل اهمیت آن به ‏عنوان شاخصی برای کیفیت علم تلقی می‏‌شود. اطلاعات مستخرج در خصوص رتبه استنادی، سهم و میزان استنادهای کشورهای اسلامی از پایگاه (ESI) در تاریخ اول خرداد استخراج شده است. این پایگاه داده‌‏های خود را در بازه زمانی ابتدای ژانویه 2008 تا 28 فوریه 2018 جمع‌آوری کرده است.
دهقانی خاطرنشان کرد: اطلاعات استخراج شده از پایگاه ESI نشان می‌‏دهد که جمهوری اسلامی ایران در بازه 10 ساله مورد نظر با میزان یک میلیون و 775 هزار و 773 استناد دریافتی در میان کل کشورهای اسلامی مقام نخست را دارد. نتایج حاکی از آن است که جمهوری اسلامی ایران میزان 21.2 درصد از مجموع استنادات تمامی کشورهای اسلامی را به خود اختصاص داده است. سایر کشورها از جمله ترکیه، عربستان، مالزی، مصر، پاکستان، تونس، اندونزی، نیجریه و امارات متحده عربی در رتبه‌های بعد قرار دارند. در گزارش قبل نیز به پیشتازی ایران در میزان کمیت تولید علم در سال 2017 و سهم 22 درصدی ایران از کل تولیدات علمی کشورهای اسلامی اشاره شده بود. بنابراین، دانشمندان و پژوهشگران کشور علاوه بر کمیت تولید علم و کسب مقام نخست در میان کشورهای اسلامی در سال 2017، در اثربخشی و کیفیت نیز در صدر تمامی کشورهای اسلامی قرار دارند.
سرپرست پایگاه استنادی علوم جهان اسلام ادامه داد: روند رشد مقالات پر استناد جمهوری اسلامی ایران حاکی از آن است که دانشمندان جمهوری اسلامی ایران در انتشار مقالات پراستناد روند رو به رشدی را طی کرده‌اند، چنانچه در سال 2008 تنها 47 مقاله پراستناد از جمهوری اسلامی ایران در پایگاه ESI ثبت شده است؛ این در حالی است که در پایان سال 2017 دانشمندان ایرانی موفق شدند 411 مقاله پراستناد را منتشر کنند. این امر نشان می‏‌دهد که با افزایش بیش از 8.75 برابری میزان متوسط رشد سالانه مقالات پر استناد و به ‏عبارت دیگر کیفیت تولید علم کشور در 10 سال اخیر برابر با 24.21 درصد بوده است. بی‌شک این موضوع نشان از اثربخشی بیشتر و افزایش کیفیت تولیدات علمی دانشمندان ایرانی است. همانگونه که پیش‏تر نیز بیان شد، هر چقدر استناد به یک مقاله بیشتر باشد، آن مقاله دارای اثربخشی و کیفیت بیشتری نسبت به سایر مقالات است.
وی افزود: در کنار توجه به روند رو به رشد مقالات پراستناد، در این قسمت به حوزه‌های پژوهشی (در پایگاه ESI تعداد 22 حوزه پژوهشی تعریف شده است که تمامی مقالات پراستناد در حوزه‌های پژوهشی 22 گانه معین شده توسط پایگاه قرار می‌گیرند.) گوناگون و سهم (درصد) مقالات منتشر شده توسط دانشمندان این حوزه‌ها پرداخته می‌شود. دانشمندان جمهوری اسلامی ایران در یک دهه اخیر 1602 مقاله پراستناد منتشر کرده‌‏اند و این مقالات در پایگاه ESI نمایه شده است. دانشمندان حوزه مهندسی با انتشار 573 مقاله پراستناد و حوزه‌‏های موضوعی شیمی، فیزیک، علوم کشاورزی، پزشکی بالینی و ریاضیات (مشترکا) به ترتیب با انتشار 206، 113، 102 بیشترین تعداد مقاله پراستناد را داشته‌اند.
دهقانی گفت: درخصوص میزان سهم هر کدام از حوزه‌های موضوعی در تولید مقالات برتر حوزه مهندسی با سهم 35.7 درصد جایگاه نخست را بین حوزه‌های پژوهشی 22گانه از آن خود کرده ‏است. پس از حوزه موضوعی مهندسی، بقیه حوزه‏‌ها با اختلاف معنی‌داری، پایین‏تر از حوزه مهندسی هستند. حوزه‏‌های موضوعی شیمی، فیزیک، علوم کشاورزی، پزشکی بالینی و ریاضیات (مشترکا) به ترتیب با سهم 12.8 درصد، 7 درصد، 6.36 درصد و 6.3 درصد جایگاه دوم تا پنجم را کسب کرده‌اند.