کم آبی، قصه و غصه هر روز ما

هرگز در باورمان نمی گنجید که روزی زمین تشنه شود و دهان باز کند، قناتها و رودها منتظر آب بمانند، فصلها هم مثل خود نباشند،درختان از رمق بیفتند،محل کسب و کارمان دیگر ما را نخواند، چشمه ها هم دریغ کنند از اهدای آب؛ امروز همه دغدغه و دعایمان شده آب، آب ،آب.

کد خبر: ۱۹۶۹۹۹

تاریخ: ۰۱ بهمن ۱۳۹۶ - ۱۱:۳۱

به گزارش ایران اکونومیست، این ترسیم وضعیت کنونی سرزمین ما ایران از نگاه حاج حسین رضوی، کشاورز با سواد سمنانی است که می گوید در 80 سالی که از خدا عمر گرفته، اینگونه سرزمینش را گرفتار کم آبی و خشکسالی ندیده است.

او گفت : عمری را کشاورزی، باغداری و دامداری کردیم قناتها ، رودخانه ها ، آسمان و زمین با ما مهربان بودند، اما امروز قصه های تلخ بی آبی را هر روز زمزمه می کنیم، از بحران نبود آب باید اشک ریخت و در ابهام مرگ قناتها و رودخانه ها و چشمه ها باید گریست و حتی در آسمانها هم، ابرها می آیند ولی نمی بارند، چرا؟.
به اعتقاد او این همه درد از ماست که بر ماست.

فلات ایران بنا به استناد تاریخ در همه زمینه ها دارای شکوه خاصی بود اما امروز به خاطر بی توجهی ها و مدیریت نادرست، در همه جای این سرزمین با بحران کم آبی و خشکسالی مواجه ایم، چرا به چنین روزی افتاده ایم. آیا روزی که انسان با دستبرد و غارت بیگانه بود، زمین با چنین وضعیت دهشتناکی روبرو بود.

آب که سمبل هستی جریان زندگی است متاسفانه با استفاده غیر اصولی آن از ادوار گذشته تاکنون در بخش های مختلف باعث شده تا وضعیتی بغرنج را در ایران و استان سمنان شاهد باشیم.
بنا به آمار مرکز ملی خشکسالی و مدیریت بحران کشور، سمنان به همراه استان های مرکزی ، قم ، تهران ، البرز و اصفهان در بلند مدت 30 ساله رکورد کاهش بارندگی را شکست و در وصعیت بحرانی قرار گرفته است.
کاهش 30 درصدی بارش باران در سه ماه اول سال زراعی 97-96 دلیل وضعیت قرمز و کمبود آب در 15 شهر و 70 روستا و مانع جدی برای برنامه‌های توسعه جمعیتی و صنعتی در استان سمنان است.

کارشناسان تغییر اقلیم و افزایش دوره های خشکسالی، برداشت بیش از حد از منابع زیرزمینی، کاهش بارندگی افزایش جمعیت شهری، هدررفت آب ناشی از فرسودگی لوله های انتقال، توسعه نامتوازن، مدیریت نادرست منابع آبی، الگوی نادرست مصرف آب ، نداشتن چشم انداز مشخص تامین آب ازسوی نهادهای مربوط ، چاههای غیرمجاز و نبود قوانین بازدارنده را از جمله دلایل بروز کم آبی در کشور برشمردند.

براساس آمار، بخش کشاورزی ایران حدود 87 درصد آب را مصرف می کند و بازده این میزان مصرف آب در این بخش فقط بین 30 تا 40 درصد برآورد شده، میزان بهره وری آب کشاورزی در ایران به طور متوسط 35 درصد اعلام شد که این رقم برای کشورهای توسعه یافته 65 درصد و برای کشورهای در حال توسعه 45 درصد است.

همچنین میزان هدررفت آب به طور کلی، در کشورمان 28 تا 30 درصد است درحالی که این مقدار اتلاف در دنیا 9 تا 12 درصد گزارش شد که یکی از عوامل اصلی آن برداشت های غیرمجاز از شبکه آبرسانی و فرسودگی تاسیسات آب و شبکه های آبرسانی است.
کسری مخزن آب زیرزمینی در استان سمنان بین 143 تا 150 میلیون مترمکعب در سال می‌رسد و گزارش‌هایی که تاکنون در باره بحران آب در سمنان انتشار یافته است، عامل اصلی بحران آب را خشکسالی ها مربوط می دانند، در حالی که بر اساس آمار، عامل اصلی بحران آب اضافه برداشت‌های مستمری است که توسط چاه‌های عمیق از آبخوان اصلی دشتها باعث شده است، یعنی به نوعی عامل اصلی برهم خوردن تعادل چرخه تغذیه و برداشت آب در حقیقت، بی‌توجهی به مساله مدیریت منابع آب در طول سال ها بوده است.

به گفته کارشناسان، به دلیل کاهش بارش های سال های متمادی، افت محسوس سطح آبهای زیرزمینی در کشور و سمنان وجود دارد و پیامدهای جبران ناپذیر بحران آب مانند شورشدن آب، نشست زمین و ایجاد شکافها در سطح دشتها، پدیده بیابانزایی به خاطر کاهش منابع زیرزمینی در دشت ها و سایر مشکلات زیست محیطی را به همراه داشته است.
در سمنان حدود یک میلیارد و 250 میلیون مترمکعب آب در سال تولید می شود که 87 درصد در بخش کشاورزی، حدود هشت درصد در بخش صنعت و خدمات و حدود پنج درصد در بخش آب آشامیدنی مصرف می شود.

میانگین سرانه مصرف آب در کشور حدود 200 لیتر در شبانه روز و در استان بیش از 700 هزار نفری سمنان 160 لیتر و کمتر از میانگین کشوری است.
حاج حسین رضوی، کشاورز با سابقه سمنان افزود : زمین های ما دیگر آب ندارد و چاههای ما خشک شده است، حال و روز کشاورزی و کشاورزان از نداشتن آب خوب نیست.

وی آب را قصه و غصه هر روز مردم این استان ذکر و تاکید کرد: تا قبل از نابودی زمین های کشاورزی و باغ های این سرزمین باید با اتخاذ تدابیر اصولی در همه سطوح مدیریت از وزارتخانه ها تا ادارات شهرستانی جلوی بحران آب را بگیرند.

*سمنان رکورد کم‌بارشی 30 ساله را شکست
مدیرکل هواشناسی استان سمنان با اشاره به کاهش 60 درصدی بارندگی سال زراعی جاری از ابتدای مهر تا 29 دی 96، گفت : استان با این میزان کاهش، رکورد کم‌بارشی 30 ساله خود را شکست.
غلامرضا حسنی غربا افزود : کمترین بارش باران در استان سمنان در بازه زمانی ابتدای مهر تا پانزدهم دی در سال زراعی در 30 سال گذشته به میزان 11.2 میلی‌متر بوده در حالی که در سال زراعی 96- 97 تاکنون فقط 8.9 میلی‌متر بارندگی ثبت‌شد.

وی با اشاره به این که امسال در شاخص بارندگی کشور پاییز ضعیفی داشته است، تصریح کرد : از سوی مرکز ملی خشکسالی و مدیریت بحران، 6 استان کشور آمار بلندمدت 30 ساله کاهش بارندگی خود را شکستند که سمنان هم جزو آنهاست.
وی با بیان این که استان‌های مرکزی، قم، سمنان، تهران، البرز و اصفهان، رکورد کم‌بارشی 30 ساله خود را شکستند، و در مقایسه با سال گذشته نیز بارش‌ها در سال زراعی 95- 96 در استان سمنان 60.2 درصد کاهش یافته‌است، اضافه کرد: از ابتدای مهر تا پانزدهم دی 96 در استان سمنان 8.9 میلی‌متر به طور متوسط بارندگی ثبت شده است.

مدیرکل هواشناسی استان سمنان یادآور شد : استان در دوره مشابه سال قبل 22.4 میلی‌متر و در بلندمدت 26.8 میلی‌متر بارش داشت، یعنی بارندگی سال زراعی جاری از ابتدای مهر تا پانزدهم دی 96 در استان سمنان نسبت به بلندمدت 64.7 درصد و نسبت به سال گذشته در همین مدت 60.2 درصد کاهش نشان می دهد.

*کمبود آب در بخش صنعت سمنان فرابحرانی است
رییس اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی استان سمنان  گفت : کمبود آب در شهرکها و نواحی صنعتی این استان به دلیل خشکسالی های متناوب و افت سطح آب های زیرزمینی به مرز بحران رسیده است.
علی اصغر جمعه ای افزود : استان سمنان در منطقه ای خشک کشور قرار گرفته است و باید بپذیریم که دچار کمبود شدید آب هستیم.

وی سهم آب بخش صنعتی از کل آب استان را حدود چهار درصد اعلام کرد و اظهارداشت : به ازای هر لیتر آب تخصیصی به صنعت، زمینه اشتغال برای 70 نفر فراهم شده است که در صورت تامین آب مورد نیاز برای این بخش حداقل به میزان یک تا 2 درصد، ایجاد اشتغال بسیار بالاتری را در سمنان شاهد خواهیم بود.

وی خاطرنشان کرد : اکنون حفر حدود 18 حلقه چاه با آب دهی حدود 340 لیتر بر ثانیه برای تامین نیاز آب واحدهای صنعتی اقدام شده است که برای واحدهای بزرگ صنعتی استان نیاز به تامین 60 لیتر آب در ثانیه هستیم.
جمعه ای اضافه کرد : برای استفاده بهینه منابع آبی موجود برای شهرک های صنعتی شاهرود، دامغان، سمنان، گرمسار و ایوانکی پنج تصفیه خانه را با ظرفیت چهار هزار و 660 مترمکعب در شبانه روز احداث در سه سال گذشته احداث شده است.

*کمبود 140 میلیون مترمکعبی منابع زیرزمینی و دشت های سمنان
مدیرعامل شرکت آب منطقه ای سمنان گفت : منابع زیرزمینی و دشت های این استان با معضل کمبود 140 میلیون متر مکعب آب مواجه است.
ایرج حیدریان با بیان این که میزان طبیعی آب زیر زمینی این استان را 990 میلیون متر مکعب اعلام کرد و افزود : حفر بی رویه چاه و برداشت فراوان آب باعث شده تا تراز برداشت و واریز در منابع آبی زیر زمینی این استان به شدت برهم بخورد.

وی با بیان این که نیمی از 26 دشت استان سمنان در محدوده بحرانی و ممنوعه قرار گرفته است ، اظهارداشت : هرگونه برداشت آب در این دشت ها ممنوع است و 13 دشت دیگر استان وضعیتی چندان مطلوب ندارند.
وی خاطرنشان کرد : فقط 10 درصد صرفه جویی و کاهش مصرف در بخش کشاورزی، بسیاری از مشکلات را رفع می کند اما تاکنون این امر در کشور رخ نداده است.

حیدریان درباره سیاست های آب منطقه ای سمنان در زمینه مقابله با برداشت بی رویه و سوء استفاده از منابع آبی، تصریح کرد : اعمال مدیریت و نظارت دقیق، صحیح و همه جانبه بر منابع آب و جلوگیری از قانون شکنی برخی افراد ناآگاه و سودجو مستلزم هم افزایی همکاری و هماهنگی تنگاتنگ مسوولان قضایی با ماموران و کارکنان این نهاد در صنعت آب کشور و استان است.

*شدیدترین میزان کاهش بارندگی در 3 ماه گذشته در سمنان
مدیرکل هواشناسی استان سمنان  شدیدترین میزان کاهش بارندگی در استان را مربوط به شهر سمنان عنوان و خاطرنشان کرد: در سمنان میزان کاهش بارندگی از ابتدای مهر تا 29دی 96 به حدود 90 درصد رسید، سرخه با 89 درصد، آرادان با 85.6 درصد و گرمسار با 75 درصد کاهش بارندگی، بیشترین کاهش بارندگی در سال زراعی جاری را دارند.

غلامرضا حسنی غربا، میزان کاهش بارندگی در سال زراعی جاری را در میامی 7.8 درصد، شاهرود 58 و مهدیشهر 52 درصد عنوان کرد و گفت: نسبت به بلندمدت در میامی در شرق استان سمنان کاهش بارندگی فقط 3.5 میلی‌متر بود در حالی که نسبت به بلندمدت در مهدیشهر کاهش بارندگی 40 میلی‌متر، در گرمسار 27 میلی‌متر، در آرادان و سرخه 25 میلی‌متر و در سمنان 22 میلی‌متر باران کمتری باریده است.

وی با بیان این که کشور 30.8 میلی‌متر در سال زراعی از ابتدای مهر تا پانزدهم دی 96 بارندگی دریافت کرده است، گفت: سال گذشته این میزان 49.3 میلی‌متر و در بلندمدت 73.6 میلی‌متر بوده، به صورتی که در مقایسه با بلندمدت کشور امسال 58 درصد کاهش و نسبت به مدت مشابه سال گذشته 37.5 درصد کاهش بارندگی دارد.

*هدررفت آب در شبکه آبرسانی روستاهای استان سمنان 40 درصد است
مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب روستایی استان سمنان
گفت : هدررفت آب در شبکه آبرسانی روستایی این استان به دلیل فرسودگی لوله های انتقال و انشعاب های غیرمجاز بیش از 40 درصد است.
منصور کشاورزیان افزود: نوسازی انشعاب های غیرمجاز در روستاهای استان از رویکردهای اصلی این شرکت به منظور جلوگیری از هدر رفت آب است.

وی اظهارداشت : در 9 ماهه امسال بیش از 150 انشعاب غیرمجاز آب و فاضلاب در روستاهای استان شناسایی و جمع‌آوری شده است.
مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب روستایی استان سمنان خاطرنشان کرد : از این تعداد انشعاب غیرمجاز 120 مورد مربوط به انشعاب غیرمجاز آب،20 مورد انشعاب غیرمجاز فاضلاب و 10 مورد نیز انشعاب پشت کنتور بوده است.

**انتقال آب خزر تنها راه رفع تنش آبی در استان سمنان
مدیرعامل شرکت آب وفاضلاب شهری استان سمنان گفت: تنها راه رفع کمبود آب در بخش کشاورزی و صنعتی در این استان انتقال آب خزر است.
محمدطاهری افزود: تنش آبی در تمامی شهرستان های سمنان احساس می شود و باید با رویکردهای کلان برای رفع این چالش اقدام کرد.

وی اظهارداشت: سمنان از ظرفیت های مختلف اقتصادی و معدنی برخوردار است که می توان با تامین و توجه به زیرساخت ها از جمله تامین آب مورد نیاز برای افزایش اشتغال و رونق کسب وکار گام برداشت.

وی ادامه داد: در سمنان و شاهرود به نسبت سایر شهرستان های استان، تنش آبی محسوس تر است و اکنون دراین دو شهرستان کمبود آب به ترتیب 160 و 200 لیتر در ثانیه وجود دارد.
وی تصریح کرد: در برنامه چشم انداز توسعه پیش بینی افرایش جمعیتی قابل توجهی در استان سمنان شده است اما به دلیل محدودیت هایی همچون نبود منابع آبی پایدار تاکنون این امر مهم محقق نشده است.

طاهری اضافه کرد: انتقال آب از سرچشمه های قطری به شاهرود از مطالبات به حق و اساسی مردم این شهرستان است و باید با رفع موانع برای عملیاتی کردن این طرح اقدام کرد.
وی گفت: چالش کمبود آب در شهرستان میامی هم قابل تامل است و باید با انتقال آب از سد کالپوش به شهرهای همجوار بخش قابل توجهی از تنش آبی در این مناطق از استان سمنان را کاهش دهد.

وی تصریح کرد: محدودیت های آبی در افزایش آمار بیکاری و تعطیلی بسیاری از واحدهای صنعتی در سمنان بسیار تاثیرگذار بوده و باید با انتقال آب از حوزه های مختلف برای رفع این چالش اقدام کرد.
*جبران حدود 60 درصد کسری مخزن دشتهای سمنان با تجهیز چاههای آب به کنتور هوشمند
معاون هماهنگی امور اقتصادی و توسعه منابع انسانی استانداری سمنان گفت: حدود 60 درصد کسری مخزن دشت های این استان با تجهیز چاههای آب به کنتور هوشمند و پلمب چاه های غیرمجاز جبران می شود.
محمد همتیان افزود : نصب کنتور هوشمند برای 596 چاه به منظور کاهش هدر رفت آب در بخش های صنعتی، کشاورزی و خانگی در اولویت قرار دارد.
وی اظهارداشت : براساس آمار از مجموع 2 هزار و 600 حلقه چاه کشاورزی در استان ، از 596 حلقه چاه بیش از 20 درصد اضافه برداشت می شود.

وی خاطرنشان کرد : با تلاش بخش خصوصی و اعتبارات دولتی باید برای نصب هرچه سریع تر کنتورهای هوشمند در چاه های استان اقدام کرد.
همتیان با بیان این که نصب کنتورهای هوشمند در تعادل بخشی و احیای منابع آب بسیار موثر است، ادامه داد: در صورت تکمیل تجهیز همه چاه ها به کنتورهای هوشمند و شارژ و بهره برداری از آن ها امکان جلوگیری درصد قابل توجهی از کسری مخزن دشت ها در استان میسر می شود.

مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب شهری سمنان با اشاره به انتقال آب دریای خزر به این استان، گفت : تاکنون نشست های قابل توجه ای با سازمان حفاظت محیط زیست در رابطه با اجرای این طرح انجام شده است و در صورت اعلام رضایت از سوی این سازمان، انتقال اجرای انتقال آب خزر به سمنان محقق می شود.

*ضرورت نوسازی شبکه انتقال آب آشامیدنی سمنان
مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب شهری استان سمنان با اشاره به متوسط فرسودگی 25 درصدی شبکه انتقال آب آشامیدنی در نقاط مختلف استان، گفت: نوسازی این شبکه به 850 میلیارد ریال اعتبار نیازمند است.

محمد طاهری افزود : بحران کمبود آب در 85 درصد مناطق شهری استان سمنان وجود دارد و باید با اتخاذ راهبردهای منطقی و کاربردی، برای رفع این چالش به صورت صددرصدی اقدام شود.
وی خاطرنشان کرد : 59 درصد آب آشامیدنی در مناطق شهری استان سمنان از آب زیرزمینی، چشمه ها و آب های سطحی تامین می شود و اگر تنها یک منبع آبی در این میان در سال خشک شود نگرانی قابل توجهی برای تامین آب در استان ایجاد می شود.

طاهری بیان داشت: علاوه بر کمبود آب، شرکت آب و فاضلاب شهری استان سمنان با بحران فرسودگی شبکه های انتقال آب مواجه است و باید با تخصیص اعتبار لازم برای جلوگیری از هدر رفت آب در شبکه توزیع نیز به مرور زمان اقدام کرد.
استان سمنان بیش از 700 هزار نفر جمعیت دارد.