بررسی وضعیت علمی ایران در سال‌های 92 تا 95

ارتقاء 26پله‌ای ایران در شاخص نوآوری

بررسی گزارش عملکرد معاونت پژوهشی وزارت علوم نشان می‌دهد ایران تا شهریور سال جاری با تولید بیش از 19 هزار مقاله از نظر تولید علم در جایگاه شانزدهم جهانی قرار گرفته، ضمن آنکه سهم ایران از تولید مقالات یک درصد بین المللی 1.43 گزارش شده است.

کد خبر: ۱۳۷۳۷۴

تاریخ: ۲۴ آذر ۱۳۹۵ - ۱۱:۵۶

وزارت علوم تحقیقات و فناوری با انتشار گزارشی از عملکرد خود در حوزه پژوهش و فناوری از سال 1392 تا 1395 به بررسی وضعیت علم و فناوری کشور پرداخته است به طوری که ایران بر این اساس رتبه جهانی تولید علم در سال 92در پایگاه ISI  هجدهم بوده و این عدد در سال 95 به رتبه شانزدهم رسیده است. وضعیت علمی ایران در سال‌های 92 تا 95 بر اساس داده‌های پایگاه ISI  به شرح ذیل است:

شاخص‌های علمی ISI

1392

1393

1394

1395 (تا 30 شهریور)

رتبه علمی ایران در جهان

21

21

19

16

درصد سهم ایران در تولید مقالات علمی دنیا(به درصد)

1.34

1.38

1.48

1.82

رتبه علمی ایران در منطقه و جهان اسلام

2

2

2

1

تعداد مقالات نمایه شده

30946

31872

34599

19306

داده‌های پایگاه اسکوپوس وضعیت علمی ایران را به این شرح توصیف می‌کند:

شاخص‌های علمی اسکوپوس

1392

1393

1394

1395 (تا 30 شهریور)

رتبه علمی ایران در جهان

18

16

17

16

1.48

1.52

1.52

1.86

رتبه علمی ایران در منطقه و جهان اسلام

1

1

1

1

تعداد مقالات نمایه شده

41455

43714

41362

27776

خلق فناوری در پارک‌های علم و فناوری و مراکز رشد

تعداد شرکت‌های زایشی، تعداد شرکت‌های سرمایه‌گذار خطر پذیر (VC)، تعداد فناوری‌های مهم خلق شده در پارک‌های علم و فناوری و مراکز رشد، تعداد فناوری‌های صادر شده و میزان صادرات محصولات دانش بنیان از جمله شاخص‌های توسعه علمی کشورها است که بر این اساس وزارت علوم در راستای توسعه پژوهش و فناوری اقداماتی نظیر ایجاد مناطق ویژه علم و فناوری، ایجاد شرکت‌های دانش بنیان مستقر در پارک‌های علم و فناوری و زمینه سازی برای تولید فناوری در پارک‌های علم و فناوری کرده است.

زمینه‌سازی برای تجمیع و هم‌افزایی عناصر موثر در در ایجاد یک جامعه دانایی‌محور، ارتقای بهره‌وری در سرمایه‌گذاری‌های لازم از طریق هم‌پیوندی عناصر موجود برای توسعه اقتصاد مبتنی بر دانایی، ارتقای جایگاه عناصر فعال در حوزه دانایی در اقتصاد ملی و تقویت پیوند آنها با عرصه بین‌المللی از طریق ایجاد شرایط هم‌افزایی و رقابتی، جذب و حفظ سرمایه‌های انسانی خلاق و شایسته و ایجاد اشتغال ارزش‌افزا از جمله اهداف ایجاد مناطق ویژه علم و فناوری بوده است. بر این اساس از سال 93 تا 95 تعداد 5 منطقه ویژه علم و فناوری در استان‌های آذربایجان شرقی، خراسان رضوی، یزد، بوشهر و اصفهان ایجاد شده است.

تعداد فناوری‌های مهم خلق شده در پارک‌های علم و فناوری و مراکز رشد در سال 92 تعداد 723 مورد بوده است. در سال 93 تعداد 1086 فناوری، در سال 94 تعداد 1587 فناوری و در سال 95 تعداد 1045 فناوری در پارک‌ها و مراکز رشد خلق شده است. از این میزان در سال 92 تعداد 23 فناوری، در سال 93 تعداد 27 فناوری و در سال 94 تعداد19 فناوری صادر شده است. گزارش‌های مربوط به سال 95 نیز در این زمینه تکمیل نشده است.

علاوه بر آن در سال 92 میزان صادرات محصولات دانش بنیان 14.1 میلیون دلار که این عدد در سال 93 بالغ بر 49.6 و در سال 94 بالغ بر 50.568 گزارش شده است.  ضمن آنکه پژوهشگران مستقر در پارک‌های علم و فناوری و مراکز رشد در سال‌های 92 تا 94 به ترتیب تعداد 360، 387 و 279 مورد ثبت اختراع داشته‌اند.

وضعیت تولید فناوری در کشور به شرح ذیل است:

شاخص علمی

1392

1393

1394

1395

مناطق ویژه علم و فناوری

0

5

5

5

تعداد شرکت‌های زایشی

43

73

69

34

تعداد شرکت‌های سرمایه گذاری خطر پذیر

7

12

14

5

تعداد فناوری‌های خلق شده در پارک‌های فناوری

723

1086

1587

1045

تعداد فناوری‌های مهم صادر شده از سوی پارک‌ها

23

27

19

-

تعداد نشان‌های تجاری ثبت شده توسط پارک‌ها و مراکز رشد

62

78

103

20

تعداد ایده‌های تبدیل شده به محصولات تجاری سازی شده

773

975

1008

549

تعداد ایده‌های تبدیل شده به محصول در پارک‌ها

1130

1358

1493

749

میزان صادرات محصولات دانش بنیان (به میلیون دلار)

14.1

49.6

50.586

-

تعداد ثبت اختراعات در پارک‌های فناوری

360

387

279(6 ماهه اول)

-

میزان رشد شتاب علمی کشور

پایگاه ISI گزارشی از میزان رشد مقالات علمی 20 کشور در سال 2015 (3 شهریورماه جاری) را منتشر کرده است و داده‌های ارائه شده نشان می‌دهد که ایران از لحاظ تولید مقالات علمی در رتبه دوم قرار دارد. ضمن آنکه ایران رتبه نخست جهانی را از نظر شتاب تولیدات مقالات علمی را در سال 2015 را کسب کرده است.

تعداد دانشگاه‌های برتر ایران

بر اساس گزارش لایدن تا سال 2012 هیچ دانشگاهی در میان دانشگاه‌های برتر و یک درصد برتر دنیا قرار نداشته است ولی هم اکنون نام 14 دانشگاه ایرانی در این لیست درج شده است.

سال

تعداد دانشگاه‌های برتر (رتبه بندی لایدن)

2011

0

2012

0

2013

5

2014

12

2015

13

2016

14

وضعیت رتبه‌بندی دانشگاه‌های ایران بر اساس پایگاه تایمز:

سال

تعداد دانشگاه‌های برتر(رتبه بندی تایمز)

2011

0

2012

1

2013

1

2014

1

2015

8

2015

8

داده‌های تایمز نشان می‌دهد که در سال 2016 نسبت به 2012 رتبه ایران از نظر تعداد دانشگاه‌های موجود در بین دانشگاه‌های برتر دنیا 9 رتبه ارتقا یافته است.

رتبه بندی جهانی ایران از نظر تعداد دانشگاه‌ برتر در رتبه بندی تایمز

سال رتبه بندی

2012

2013

2014

2015

2016

رتبه ایران

32

33

32

28

23

سهم دیپلماسی و مقالات یک درصد ایران

در شاخص دیپلماسی علمی به موضوع تولید علمی با مشارکت دانشمندان خارجی پرداخته می‌شود. بر اساس گزارش پایگاه ISI میزان مشارکت دانشمندان ایران با محققان سایر کشورها برای تولید مقالات مشترک در سال 2011 حدود 17 درصد بوده که این میزان در سال‌های 2012 تا 2016 به ترتیب 18 درصد، 20 درصد، 21 درصد، 21 درصد و 22 درصد افزایش یافته است.

علاوه بر آن سهم مقالات ایران از مقالات یک درصد برتر بین المللی بر اساس پایگاه ISI‌ در سال 2015 به 1.43 درصد رسیده است. این میزان در سال 2011 حدود 57 صدم درصد گزارش شده بود.

رتبه جهانی ایران در شاخص نوآوری

گزارش 2016 «شاخص جهانی نوآوری» در حالی منتشر شده است که رتبه ایران در سال 2016 نسبت به سال 2015 به میزان 26 رتبه ارتقا یافته است. طبق گزارش مشترک موسسه «وایپو»، دانشگاه «اینسید» و دانشگاه «کرنل» ایران در شاخص نوآوری جایگاه 78 جهانی را در سال 2016 کسب کرده است. در این شاخص 128 کشور مورد ارزیابی قرار گرفت.

سال رتبه بندی

رتبه ایران در شاخص نوآوری

2013

113

2014

120

2015

106

2016

78

وضعیت زیر ساخت‌های پژوهشی کشور

زیر ساخت‌های پژوهشی مهمترین رکن توسعه علمی هر کشور هستند که بر این اساس وزارت علوم در سال 2013 تعداد 3500 آزمایشگاه را راه اندازی کرد که هم اکنون این عدد به 12 هزار و 594 آزمایشگاه رسیده است.

در سال 1390 تعداد 31 پارک‌ علم و فناوری و 113 مرکز رشد ایجاد شده بود و در سال 1395 تعداد پارک‌های علم و فناوری به 39 پارک و تعداد مراکز رشد به عدد 170 مرکز رسیده است.

علی رغم آنکه تا سال 2012 هیج شرکت دانش بنیانی در پارک‌های علم و فناوری و مراکز رشد مستقر نشده بود ولی در سال 2014 تعداد 946 شرکت در این پارک‌ها و مراکز مستقر شدند.

با زیر ساخت‌ها و توانمندی‌های ایجاد شده قرار داد واگذاری امور پژوهشی 20 میدان نفتی بزرگ کشور با اعتبار بالغ بر هزار میلیارد تومان به 9 دانشگاه و پژوهشگاه برای افزایش ضریب ازدیاد برداشت از میادین نفتی منعقد شد ضمن آنکه قرار داد بین 12 دانشگاه و پژوهشگاه کشور با شرکت‌های ملی نفت، گاز و پتروشیمی با مبلغ 500 میلیارد تومان برای انجام پژوهش‌های کاربردی در حوزه صنایع پایین دستی و پتروشیمی به امضا رسید.

با توجه به این زیر ساخت‌ها رتبه ایران در برخی از رشته‌های علمی به شرح ذیل است:

رتبه ایران در رشته‌های علمی

2011

2012

2013

2014

2015

وضعیت مقایسه‌ای

مهندسی شیمی

8

6

5

3

3

ارتقا قابل توجه در 2 سال اخیر و کسب رتبه 3 دنیا

نانو تکنولوژی

9

9

7

7

6

رشد 2 رتبه و کسب رتبه 7 دنیا

سلول‌های بنیادی

18

17

16

13

13

4 پله ارتقا نسبت به 2012

فیزیک هسته‌ای

15

16

15

14

14

یک پله ارتقا نسبت به 2012

مکانیک

8

5

5

5

5

3 پله ارتقا نسبت به 2012

طرح‌های کلان ملی

تاکنون 47 طرح کلان ملی از سوی شورای علوم، تحقیقات و فناوری به تصویب رسیده است که از این تعداد 34 طرح دارای دستگاه سفارش دهنده و 13 طرح فاقد دستگاه سفارش دهنده است. میزان پیشرفت این طرح‌ها بر اساس اعتبارات پرداختی 4.32 درصد بوده است.

به گزارش ایسنا،  کل سهم شورای علوم، تحقیقات و فناوری (عتف) در تامین 34 طرح کلان ملی 8780 میلیارد ریال تعیین شده که تاکنون 1100 میلیارد ریال پرداخت شده است.