سایه موقت کودتای ترکیه بر تجارت با ایران

اتفاقات اخیر ترکیه باعث شد تا ایران برای حفظ امنیت کامیون ها و امنیت بار، مبادلات تجاری خود را از طریق مرزهای زمینی و هوایی تا رسیدن به نقطه ثبات در این کشور متوقف کند، این خبری بود که دبیر کل شورای مشترک بازرگانی ایران و ترکیه آن را اعلام کرد.

کد خبر: ۱۱۶۲۴۳

تاریخ: ۲۶ تير ۱۳۹۵ - ۱۴:۳۸

به گزارش خبرنگار اقتصادی ایران اکونومیست؛ جلال ابراهیمی این نکته را نیز گفته است که در مورد شرایط حمل‌ و نقل و مسائل مربوط به ترانزیت نیز طبق دستورالعملی که از سوی دولت اعلام شده است، کلیه مرزهای هوایی ایران و ترکیه و مرزهای زمینی "بازرگان" و "سرو" و همچنین کلیه ترانزیت‌ها از طریق منطقه آزاد ماکو فعلا تا رسیدن به وضعیت ثبات سیاسی و مشخص شدن وضعیت عبور و مرور بسته خواهد بود.
وی افزود: توصیه می‌شود که کامیون‌های ما با توجه به شرایط شرق ترکیه برای حفظ امنیت به صورت گروهی و کاروانی حرکت کنند، لذا باید مسائل مربوط به امنیت جاده و امنیت کاروان تجاری برای حرکت را لحاظ کنند.
منابع خبری بامداد شنبه از کودتای نظامی در ترکیه خبر دادند؛ فرودگاه آتاتورک و تلویزیون دولتی این کشور ابتدا به تسخیر عوامل کودتا درآمد، اما بعداً توسط معترضان مردمی پس گرفته شد. نخست وزیر ترکیه بامداد شنبه برخی خبرهای قبلی درباره کودتای نظامی در ترکیه را تأیید کرد.
اولین خبرها از مستقر شدن یگانی از ارتش ترکیه در مدخل پل "بسفر" در استانبول و مسدود شدن مسیر حرکت خودروها آغاز شد. بعد از آن هم اخباری از تیراندازی در آنکارا و پرواز جنگنده‌ها با ارتفاع کم خبر دادند.
نیروهای ارتش توانستند برای ساعاتی کنترل تلویزیون دولتی TRT و فرودگاه آتاتورک استانبول را به دست بگیرند؛ اما مردم با حضور در خیابان‌ها، مجدداً این ساختمان‌ها را از دست عوامل کودتا آزاد کردند.
هر چند که توقف مبادلات ایران و ترکیه به دلیل مسائل پیش آمده مقطعی و بسیار کوتاه تر از آنچه که تصور می شود خواهد بود، اما با نگاهی به وضعیت تجاری دو کشور باید گفت که دولت ترکیه همواره تلاش کرده تا از مراودات با ایران بیشترین منافع را به دست آورد.
با نگاهی به فهرست کالاهای رد و بدل شده بهتر می توان به منافع ترکیه از تجارت با ایران پی برد، شاید به همین خاطر است که در اوج فشارهای تحریمی علیه ایران، دولت ترکیه اصرار بر اجرای موافقتنامه تعرفه ترجیحی داشت، توافقی که در دولت نهم به امضا رسید، اما تا روی کار آمدن دولت یازدهم اجرایی نشد.
در زمانی ترک ها اصرار بر اجرای موافقتنامه داشتند که ایران سیستم اولویت بندی کالاهای وارداتی را اجرایی کرده بود، محدودیت های شدید ارزی و تشدید تحریم ها مانع از آن می شد تا ایران ارزهای نداشته خود را به واردات کالاهای مصرفی ترکیه اختصاص دهد.
خرداد ماه امسال وزیر گمرک و تجارت ترکیه گفته بود: معاملات بانکی و مالی پس از کاهش تحریم های ایران، برای ترکیه آسانتر شده و تجارت ما با ایران را افزایش داده است.
بولنت تفنگچی افزود: ترکیه قصد دارد بعد از لغو تحریم‌های غرب که موجب آسان‌تر شدن معاملات بانکی با این کشور شده، حجم مبادلات تجاری با ایران را در سریع ترین زمان ممکن به 30 میلیارد دلار برساند، پیش از این نیز مسئولان دو کشور بر رساندن رقم مبادلات دو کشور به سالانه 35 میلیارد دلار اشاره کرده بودند.
وی گفت: ترکیه قصد دارد حجم صادرات خود را از 144 میلیارد دلار در سال 2015 به 155.5 میلیارد دلار در سال جاری برساند و بدین ترتیب رسیدن به رشد اقتصادی 4.5 درصدی قابل حصول خواهد بود.
مبادلات تجاری ایران و ترکیه در سال 2014 بالغ بر  13.719 میلیارد دلار بود، اما این رقم در سال 2015 میلادی 29 درصد کاهش داشت و به 9.761 میلیارد دلار رسید که نه تنها فاصله زیادی با هدف گذاری تعیین شده داشته است، بلکه نسبت به رقم 13.7 میلیارد دلاری سال 2014 هم پایین تر آمده بود.
واردات ترکیه از ایران در سال 2015 با 38 درصد کاهش به 6.1 میلیارد دلار رسید، در حالی که صادرات آن نیز با افت 5.7 درصدی به 3.66 میلیارد دلار رسید. با توجه به خرید 10 میلیارد متر مکعبی گاز ترکیه از ایران، کاهش ارزش صادرات نشان می دهد که ترکیه خرید کالاهای مختلف از ایران را به جز گاز کاهش داده است.
همچنین انتظار می رفت صادرات مواد غذایی، آهن، فولاد، مواد شیمیایی و قطعات خودرو از ترکیه به ایران بر اساس این توافق افزایش یابد، اما به نظر می رسد که این هدف نیز محقق نشده است.
کاهش حجم مبادلات تجاری نشان می دهد که ارتباطات تجاری ایران و ترکیه در حال حرکت به نقطه ای است که این دو همسایه تنها کالاهای ضروری را از یکدیگر وارد کنند.
در سال 2012، ارزش مبادلات دو کشور به رغم تحریم ها به 21.89 میلیارد دلار رسید، اما در سال های 2013 و 2014 به 14.5 و 9.7 میلیارد دلار کاهش یافت.
مجموع مبادلات دو کشور در ژانویه و فوریه 2016 نیز با افت 32 درصدی نسبت به مدت مشابه سال قبل مواجه شده و از 1.967 میلیارد دلار در ژانویه و فوریه سال قبل به 1.324 میلیارد دلار در ژانویه و فوریه امسال کاهش یافته است. ایران دهمین شریک تجاری ترکیه در این دوره شناخته شده است.
حجم مبادلات بازرگانی ایران و ترکیه در پنج ماه نخست سال جاری میلادی نیز به سه میلیارد و 957 میلیون و 935 هزار دلار رسید که در مقایسه با بازه زمانی مشابه سال گذشته از بروز تحرکی تازه در فرایند مبادلات تجاری دو کشور حکایت می کند.
در پنج ماه نخست سال گذشته صادرات ترکیه به ایران یک میلیارد و 555 میلیون و 817 هزار دلار بود که در این دوره به دو میلیارد 108 میلیون و 779 هزار دلار و واردات این کشور نیز از سه میلیارد و چهار میلیون و 355 هزار دلار به یک میلیارد و 849 میلیون و 156 هزار دلار رسیده است تا حجم مبادلات بازرگانی ایران و ترکیه در پنج ماه اول سال با افتی به میزان(602.237 میلیون دلار) 13.20 درصد روبرو شود.
کارشناسان پیش بینی می کنند که رقم مبادلات تجاری در سال جاری از سقف یک میلیارد دلار در ماه فراتر رود تا رقم مبادلات به رقم 12 میلیارد دلار افزایش یابد. هر چند که دولت های دو کشور اهداف بسیار بالاتری را هدف گذاری کرده اند.