کاهش منابع آبی در سرچشمه رودخانه های زاینده رود و کارون

چهارمحال و بختیاری سرچشمه رودخانه های زاینده رود و کارون با ورود به نهمین سال پیاپی خشکسالی با کاهش شدید منابع آبی مواجه است.

کد خبر: ۱۱۶۱۸۰

تاریخ: ۲۶ تير ۱۳۹۵ - ۱۲:۲۶

به گزارش ایران اکونومیست؛ چهارمحال و بختیاری دارای یک درصد از مساحت کل کشور است که در بستر سلسله جبال زاگرس قرار دارد.
این استان با توجه به مساحت کمی که دارد اما نقش مهمی در تولید آب شیرین در کشور ایفا می کند و سرچشمه دو رودخانه کارون و زاینده رود و سرچشمه بخشی از رودخانه دز است.
تا چند سال گذشته عنوان می شد که این استان 10 درصد از منابع آب کشور را در اختیار دارد اما امروز بسیاری از کارشناسان و مسوولان حوزه آب نسبت به کمبود شدید آب در این منطقه هشدار می دهند.
با توجه به ماهیت کوهستانی بودن منطقه بخش زیادی از بارندگی های باران به شکل روان آب به سرعت از این استان خارج و به استانهای اصفهان و خوزستان سرریز می شود و سفره های آب زیرزمینی که در پی بارش برف تغذیه می شود تامین کننده بخش زیادی از نیاز آبی مردم این استان به شمار می رود.
اما بیش از هشت سال است که کاهش نزولات آسمانی و تغییر شکل بارش ها از برف به باران از یک سو و برداشت بی رویه از منابع آب زیرزمینی از سوی دیگر سبب کاهش منابع آبی این استان و افت سطح آب سفره های زیرزمینی شده به نحوی که این استان وارد نهمین سال پیاپی خشکسالی شده و تامین آب شرب در بسیاری از روستاها و برخی از شهرهای این استان در فصل تابستان به سختی انجام می شود.
سرپرست شرکت آب منطقه ای چهارمحال و بختیاری در خصوص منابع تامین آب این استان گفت: 70 درصد از آب مصرفی استان در بخش های مختلف از طریق آبهای زیرزمینی تامین می شود که این وابستگی به آبهای زیرزمینی در بخش شرب در حدود 90 درصد است.
فتح الله صابرپور، تعداد دشت های استان را 16 دشت اعلام کرد و افزود: از این تعداد 11 دشت تحت مطالعه و دارای شبکه های اندازه گیری سنجش سطح ایستابی است.
وی ادامه داد: از این 11 دشت، هم اکنون هشت دشت به واسطه بیلان منفی و افت سطح ایستابی که دارای دو عامل طبیعی و انسانی بوده، ممنوعه اعلام شده است.
به گفته صابرپور ،خشکسالی های متوالی و استفاده بیش از حد مجاز توان سفره های آب زیرزمینی باعث تقلیل و کاهش ذخیره و پتانسیل آب زیرزمینی شده که طبق قانون برای جلوگیری از این روند، دشت های شهرکرد، کیار، سفیددشت، بروجن- فرادنبه، گندمان- بلداجی، خانمیرزا، لردگان و مالخلیفه در استان ممنوعه اعلام شده است.
سرپرست شرکت آب منطقه ای چهارمحال و بختیاری با اشاره به راهکارهای مقابله با برداشت بی رویه از آبهای زیرزمینی، اظهار کرد: طبق ماده 12 قانون توزیع عادلانه آب مکلف هستیم که وسایل اندازه گیری و کنتورهای هوشمند بر روی چاه های مجاز و منابع آبی نصب کنیم تا از این طریق مقدار آب استحصالی از چاه ها مشخص شود.
صابرپور، بستن چاه های غیرمجاز را از دیگر این راهکارها برشمرد و گفت: از طرف ستاد فرماندهی اقتصاد مقاومتی به وزارت نیرو تکلیف شده تا پایان سال جاری 200 حلقه چاه در استان بسته شود که تاکنون 20 حلقه بسته شده است.
وی، تعداد چاه های این استان را 5 هزار و 32 حلقه اعلام کرد و افزود: از این تعداد 3 هزار و 431 چاه دارای پروانه بهره برداری و یک هزار و 601 حلقه دارای پروانه حفر و بعضا مجوز نصب منصوبات است.
صابرپور تصریح کرد: از تعداد چاه های دارای پروانه بهره برداری 2 هزار و 823 حلقه تامین کننده آب مورد نیاز بخش کشاورزی، 387 حلقه تامین کننده آب بخش صنعت، 146 حلقه تامین کننده آب شرب و بهداشت شهری و 75 حلقه تامین کننده آب شرب و بهداشت روستایی است.
سرپرست شرکت آب منطقه ای چهارمحال و بختیاری در ادامه از کاهش 6 درصدی آب پشت سدهای استان خبر داد و گفت: هم اکنون چهار سد چغاخور، ناغان، سورک و چشمه زنه تحت مدیریت شرکت آب منطقه ای استان است که آب پشت این سدها سالانه در حدود 25 درصد تبخیر می شود.
صابرپور، حجم آب پشت سد چغاخور در تیرماه امسال را 21.03 میلیون مترمکعب اعلام کرد و گفت: این میزان در تیرماه سال گذشته 22.71 میلیون مترمکعب بوده است.
وی افزود: حجم آب پشت سد ناغان نیز در حالی که در سال گذشته 1.31 میلیون مترمکعب بوده اما در تیرماه امسال به 1.07 میلیون مترمکعب کاهش یافته است.
صابرپور خاطرنشان کرد: حجم سد سورک به سبب کم آب شدن چشمه زاغی قابل توجه نیست و سد چشمه زنه با پیشرفت فیزیکی بالای 90 درصد هنوز به بهره برداری کامل نرسیده و به طور متغیر دارای ظرفیت یک میلیون مترمکعب آب است و عملیات اجرایی سدهای باباحیدر و گهرو نیز هنوز به اتمام نرسیده است.
وی،با اشاره به سد کارون 4 در استان، یادآور شد: این سد در محدوده استان قرار دارد اما مدیریت آن بر عهده شرکت توسعه منابع آب و نیروی ایران است که دارای حجم اسمی 2 میلیارد مترمکعب آب است.
صابرپور، بر مصرف بهینه آب در استان تاکید کرد و گفت: بحران آب در استان جدی است از این رو می طلبد تا مردم نسبت به مصرف این مایه حیات دقت بیشتری داشته باشند.
یک کارشناس مسائل آب در چهارمحال و بختیاری نیز گفت: تغییر اقلیم، تغییر الگوی بارش ها از برف به باران و برداشت بی رویه از منابع آب زیرزمینی، زنگ خطر بحران کم آبی را در استان به صدا درآورده است.
سید هاشم فاطمی، مدیریت مصرف را مهمترین راهکار جلوگیری از بحران آب در استان دانست و تصریح کرد: اگر میزان برداشت از آب های زیرزمینی در حدود 30 درصد کاهش یابد، امکان احیای آبخوان های استان وجود دارد.
وی با بیان اینکه 90 درصد از ذخایر آبهای زیرزمینی استان در بخش کشاورزی به مصرف می رسد، اظهار کرد: بر اساس آمارهای موجود، 60 درصد آب مصرفی در بخش کشاورزی به سبب بی توجهی به سیستم های آبیاری نوین و حدود 25 درصد از محصولات تولیدی به دلیل بسته بندی نامناسب از مزرعه تا منزل مصرف کننده هدر می رود از همین رو چنانچه در تولید و توزیع محصولات کشاورزی درست عمل شود بیش از 50 درصد آب مصرفی در این بخش صرفه جویی می شود.
این کارشناس مسائل آب استان خاطرنشان کرد: با توجه به بهره برداری های موجود، منابع آبی استان به شدت کاهش یافته و این یک تهدید جدی برای استان به شمار می رود و تنها با مصرف و مدیریت صحیح می توان از این روند جلوگیری کرد.
اما همانطور که گفته شد چهارمحال و بختیاری سرچشمه دو رودخانه کارون و زاینده رود و سرچشمه بخشی از رودخانه دز است از همین رو کاهش منابع آبی نه تنها این استان را با مشکلات بسیاری درگیر کرده بلکه به طور مستقیم 2 استان اصفهان و خوزستان را نیز با تنش آبی مواجه می کند.
به گفته مدیرکل هواشناسی چهارمحال و بختیاری میانگین بارندگی استان در سال زراعی جاری 498 میلیمتر است که در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته با کاهش 16 درصدی مواجه است.
مهرداد قطره سامانی گفت: میانگین بارندگی سال زراعی 94 در استان 590 میلیمتر بوده که روند کاهش بارندگی در استان نشان دهنده این است که در ماه های باقی مانده از سال زراعی جاری نمی توان انتظار جبران این کمبود 16 درصدی را داشت.
وی تصریح کرد: این کاهش بارندگی ضمن تشدید خشکسالی در استان در کاهش آبدهی رودخانه های زاینده رود و کارون اثر مستقیمی دارد و استانهای اصفهان و خوزستان را با تنش آبی مواجه می کند.
مدیرکل هواشناسی چهارمحال و بختیاری با تاکید بر مدیریت مصرف بهینه آب در استان، خاطرنشان کرد: امید است تا مردم استان با صرفه جویی در مصرف آب قدر این مایه حیات را بیش از پیش بدانند و با پرهیز از مصارف غیرضرور از وقوع بحران آب در استان پیشگیری کنند.