مصرف لبنیات در ایران کمتر از میزان توصیه‌شده

دکتر احمد اسماعیل‌زاده در گفت‌وگو با ایسنا درباره روز جهانی غذا در ایران اظهار کرد: پیگیری‌های دفتر بهبود تغذیه سبب شده که شورای عالی انقلاب فرهنگی از واژه «تغذیه سالم» استفاده کرده و بنابراین این روز در کشور روز جهانی «غذا و تغذیه سالم» نام دارد. به این ترتیب نه تنها سخن از غذا و کمبودهای غذایی در این روز به میان می‌آید، بلکه نقش تغذیه در پیشگیری از بیماری‌های مزمن مانند بیماری‌های قلبی_عروقی مطرح می‌شود.

مصرف لبنیات در ایران کمتر از میزان توصیه‌شده

این متخصص تغذیه با بیان اینکه مصرف لبینات در کشور از میزان توصیه شده کمتر است، تصریح کرد: متاسفانه، میزان مصرف لبنیات حدود یک واحد در روز است؛ در حالی که مصرف روزانه 2 تا 3 واحد برای اغلب گروه‌های سنی را توصیه کرده‌اند. برخی گروه‌های سنی مانند کودکان و نوجوانان که در سن رشد قرار دارند، مصرف 3 واحد در هر روز توصیه شده و این میزان برای سالمندان نیز ۳ تا ۴ واحد لبنیات است. 

علت مصرف پایین لبنیات

مدیرکل دفتر بهبود تغذیه ادامه داد: مصرف پایین‌تر لبنیات از مقدار توصیه‌شده، می‌تواند دلایل متعددی داشته باشد. سطح دانش و آگاهی، یکی از دلایل مصرف کمتر لبنیات در ایران نسبت به توصیه‌های جهانی به‌شمار می‌رود. این احتمال وجود دارد مردم به اندازه کافی از فواید شیر، ماست و سایر محصولات لبنی آگاه نباشند؛ بنابراین، یکی از وظایف دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت این است که در مسیر ارتقای سواد و فرهنگ تغذیه‌ای تمام گروه‌های سنی با اطلاع‌رسانی مناسب گام بردارد. آگاهی‌بخشی با مشارکت کارشناسان بهداشت، استادان و دانشکده‌های تغذیه در سراسر کشور انجام می‌شود.

نقش باورهای نادرست در کاهش مصرف

اسماعیل‌زاده درباره علل دیگر مصرف کم لبنیات در ایران گفت: باورهای مردم درباره مصرف شیر و لبنیات از مسائل مرتبط با دانش و فرهنگ تغذیه‌ است که در میزان مصرف محصولات لبنی نقش دارد. برخی افراد فاقد مدرک طب سنتی، شیر و ماست را «سردی» می‌دانند و به مردم توصیه می‌کنند که محصولات لبنی را مصرف نکنند. در حالی که تداوم چنین توصیه‌هایی می‌تواند در بلندمدت برای سلامت مردم خطرناک باشد.

اظهارات افراد فاقد صلاحیت و کاهش مصرف

او ادامه داد: دفتر طب سنتی وزارت بهداشت، ادعاهای مطرح‌شده درباره لبنیات را تایید نمی‌کند. ادعاهایی از این دست، ادعاهای غلط و غیرعلمی هستند که فاقد مدرک آکادمیک در حوزه طب سنتی هستند. این افراد، ادعاهای خود را در شبکه‌های اجتماعی منتشر می‌کنند و سبب شک و شبهه مردم در ارتباط با مصرف لبنیات می‌شوند. دفترهای «بهبود تغذیه جامعه» و «طب سنتی» وزارت بهداشت مصرف لبنیات را برای سلامت ضروری می‌دانند؛ چرا که مردم نباید لبنیات را به دلیل انتشار باورهای غلط در شبکه‌های اجتماعی از سفره خود حذف کنند. 

نقش عوامل اقتصادی بر کاهش مصرف لبنیات

این متخصص تغذیه درباره دلیل دیگر مصرف پایین لبنیات در ایران گفت: قیمت لبنیات و دسترسی اقتصادی، از دلایل مصرف پایین لبنیات برای برخی مناطق کشور به شمار می‌رود.  وزارت بهداشت، نقشی در تعیین قیمت لبنیات ندارد و مانند مردم از مطالبه‌گران قیمت لبنیات به حساب می‌آید. دسترسی مردم به لبنیات با قیمت مناسب ضروری است؛ بنابراین از دستگاه‌هایی که مسئول تنظیم قیمت‌ها و نظارت بر بازار هستند، مطالبه‌گری می‌کنیم و بارها تأکید کرده‌ایم که وزارت صنعت، معدن و تجارت (صمت) و سازمان حمایت از مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان باید در این زمینه کمک کنند تا لبنیات با قیمت مناسب به دست مردم برسد تا بتوانند این محصولات را در سبد غذایی خود قرار دهند.

ضرورت ورود دستگاه‌های حمایتی به مصرف لبنیات

اسماعیل‌زاده درباره راهکارهای حمایتی برای متعادل نگه‌داشتن قیمت لبنیات توضیح داد: دستگاه‌های حمایتی با ارائه اعتبار و کالابرگ می‌توانند به مردم کمک کنند تا امکان خرید لبنیات فراهم شود. علاوه بر برنامه‌های فعلی مربوط به کالابرگ و تأمین اقلام ضروری، می‌توان برنامه‌های دیگری نیز تدوین کرد تا اقلام غذایی مورد نیاز مردم به میزان کافی در دسترس آنها قرار گیرد.

پیامدهای کاهش مصرف لبنیات

او درباره پیامدهای کاهش مصرف لبنیات اظهار کرد: اگر لبنیات به میزان کافی مصرف نشود، میزان کلسیم دریافتی کاهش می‌یابد. اگرچه منابع کلسیم به لبنیات محدود نمی‌شود، اما لبنیات بهترین منبع تامین این ماده معدنی به شمار می‌رود. برخی مردم تصور می‌کنند که با مصرف بادام یا شیر بادام می‌توانند کلسیم مورد نیاز بدن را به میزان کافی تامین کنند، در حالی که برای تامین نیاز بدن به کلسیم از طریق بادام، باید بیش از یک کیلو از این مغز مصرف شود. مصرف یک کیلو بادام نه تنها منطقی نیست، بلکه از نظر اقتصادی نیز مقرون به صرفه محسوب نمی‌شود؛ بنابراین، این محصولات نمی‌توانند جایگزین مناسبی برای لبنیات در تأمین کلسیم مورد نیاز بدن باشند. 

اسماعیل‌زاده گفت: اگرچه سایر منابع کلسیم در دسترس است، اما لبنیات بهترین منبع تامین کلیسم به‌شمار می‌رود. اگر 2 تا 3 واحد لبنیات در روز مصرف نکنیم، دریافت کلسیم دچار اختلال می‌شود. عدم دریافت کلسیم در سنین رشد می‌تواند به اختلال در تکامل و کوتاه‌قدی و در سنین بالاتر نیز به پوکی استخوان منجر شود و سلامت استخوان را به خطر اندازد. 

مدیرکل دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت گفت: دستگاه‌های متولی حمایت‌های تغذیه‌ای می‌توانند در زمینه افزایش مصرف لبنیات علاوه بر کالابرگ نقش‌آفرینی کنند. وزارت بهداشت، نقشی در حمایت‌های اقتصادی ندارد، اما وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی و سایر دستگاه‌های مرتبط می‌توانند با اتخاذ تدابیری، قیمت‌ها را کنترل کنند. افزایش قیمت نهاده‌های دامی سبب شده که کشاورزان و تولیدکنندگان ناچار به افزایش قیمت محصولات خود شوند؛ بنابراین، حمایت دولت از تأمین نهاده‌های تولید و تدوین بسته‌های غذایی برای سه دهک پایین درآمدی می‌تواند به بهبود وضعیت تغذیه‌ای این گروه‌ها کمک کند.

پیشنهاد اختصاص بخشی از مالیات کارخانه‌های موادغذایی برای امور تغذیه

اسماعیل‌زاده درباره تجربه‌های کشورها گفت: بخشی از مالیات کارخانه‌های تولیدکننده مواد غذایی در برخی کشورها برای حمایت از تغذیه مردم اختصاص داده می‌شود. یک درصد از مالیات پرداختی کارخانه‌های مواد غذایی در اختیار دستگاه‌های حمایتی قرار می‌گیرد تا برای تامین اقلام اساسی مورد نیاز مردم هزینه شود. پیشنهاد تخصیص یک درصد از مالیات کارخانه‌های موادغذایی برای تامین کالای اساسی را در زمان بودجه‌بندی به مجلس ارائه کرده‌ایم.

او ادامه داد: هدف از ارائه پیشنهاد به مجلس این بود تا نمایندگان به وزارت بهداشت کمک‌ کنند تا با استفاده از منابع مالیات کارخانه‌های موادمغذی بتوانیم ریزمغذی‌هایی مانند ویتامین‌ها، آهن و کلسیم را تامین کنیم و همچنین برای دسترسی مردم به اقلام اساسی غذایی مانند لبنیات و میوه‌ها، از طریق اختصاص یارانه اقدام کنیم.

مدیرکل دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت اظهار کرد: شهرداری‌ها و سایر دستگاه‌های مرتبط نیز می‌توانند با توزیع مستقیم لبنیات و دیگر اقلام غذایی مورد نیاز مردم در میادین تره‌بار، واسطه‌ها را حذف کنند و تا حدودی می‌توانند به کنترل قیمت‌ها کمک کنند.

اسماعیل‌زاده گفت: جزئیات اجرایی و تخصصی این پیشنهادها باید از سوی دستگاه‌های متولی بررسی و اعلام شود، اما دغدغه اصلی ما این است که لبنیات به هر شکل ممکن به دست مردم برسد تا آن‌ها بتوانند پروتئین، کلسیم و سایر مواد مغذی مورد نیاز بدن خود را تامین کنند.