۲۵ مهر ۱۴۰۵ - ۰۸:۳۱
همزمانی خطرناک تورم نزدیک به ۹۰ درصدی و رشد منفی ۱۰ درصدی!
اقتصاد کشور در سال ۱۴۰۵ با دو چالش بی‌سابقه و نگران‌کننده به طور همزمان دست‌و‌پنجه نرم می‌کند؛ ثبت تورمی در بالاترین سطح تاریخی و افت رشد اقتصادی به محدوده‌های منفی. این وضعیت که به رکود تورمی معروف است، از یک طرف با جهش قیمت‌ها توان مالی خانوارها را به شدت کاهش داده و از طرف دیگر، با افت تولید، آینده اشتغال‌زایی و جذب سرمایه را به خطر انداخته است. با وجود این، برای سنجش دقیق شرایط کنونی، نگاه به گذشته و مرور تاریخ اقتصادی کشور نشان می‌دهد که ایران پیش از این نیز با بحران‌هایی نظیر جنگ، انقلاب، تحریم و انواع رکودها روبه‌رو بوده است. نکته‌ای که شرایط امروز را کاملاً متمایز و بحرانی‌تر می‌کند، همزمان شدن افت چشمگیر رشد اقتصادی با نرخ تورمی است که حتی در بحرانی‌ترین سال‌های جنگ تحمیلی و انقلاب اسلامی نیز سابقه نداشته است. بررسی کارنامه اقتصادی ایران از دهه ۱۳۴۰ تاکنون گویای مسیر پرفرازونشیبی است؛ از سال‌هایی که رشد اقتصادی دو رقمی در کنار تورم تک‌رقمی ثبت می‌شد، تا دهه ۵۰ که با پنج سال پیاپی رشد منفی به کار خود پایان داد. پس از آن نیز دهه ۶۰ با فشارهای جنگ تحمیلی، دهه ۷۰ با شوک‌های ناشی از تعدیل اقتصادی و تورم نزدیک به ۵۰ درصد، و در نهایت دهه‌های ۹۰ و ۱۴۰۰ با سایه سنگین تحریم‌ها، بی‌ثباتی و تورم‌های ماندگار رقم خوردند. بر اساس آمارهای منتشرشده تا پایان شهریورماه ۱۴۰۵، نرخ تورم سالانه به عدد ۷۳.۶ درصد و تورم نقطه‌به‌نقطه به ۸۹.۸ درصد رسیده است. همزمان با این پدیده، مرکز آمار ایران گزارش داد که رشد اقتصادی در سه ماه نخست سال به رقم منفی ۱۰.۱ درصد سقوط کرده است. این آمارها نشان‌دهنده شکل‌گیری یک رکود تورمی عمیق است که در آن، همزمان با رشد سرسام‌آور هزینه‌ها و افت قدرت خرید مردم، حجم کلی کسب‌وکار و تولید کشور نیز به شدت آب رفته است. اهمیت این شرایط زمانی بیشتر نمایان می‌شود که آن را با ادوار بحرانی گذشته مقایسه کنیم؛ چرا که اگرچه در سال‌های نخست انقلاب و جنگ تحمیلی نیز اقتصاد کشور رشد منفی را تجربه کرده بود، اما نرخ تورم در آن دوران به هیچ وجه قابل مقایسه با آمارهای امروزی نبود. به عنوان نمونه، سال ۱۳۵۹ به دلیل تقارن با شروع جنگ ایران و عراق، یکی از تاریک‌ترین دوره‌های اقتصادی کشور بود که در آن رشد منفی ۲۱.۶ درصدی به ثبت رسید. پیش از آن نیز در سال‌های ۵۷ و ۵۸ و همچنین سال ۶۰ اقتصاد به ترتیب شاهد رشد منفی ۱۲.۸، ۱۲ و ۵.۷ درصدی بود. در مجموع، اقتصاد ایران بین سال‌های ۱۳۵۶ تا ۱۳۶۰ یک دوره رکود پنج‌ساله و متوالی را از سر گذراند. با وجود این رکود سنگین، نرخ تورم در سال‌های ۵۷، ۵۸ و ۵۹ به ترتیب حدود ۱۰، ۱۱.۱ و ۲۳.۵ درصد بود. این تفاوت آشکار نشان می‌دهد که بحران فعلی اقتصاد ایران چه تفاوتی با سال‌های جنگ دارد؛ امروز کشور همزمان با بازگشت به رشد منفی، با تورمی سرسام‌آورتر از هر زمان دیگری دست به گریبان است. در مقابل این سال‌های سخت، دهه ۱۳۴۰ را باید استثنایی‌ترین دوره اقتصادی ایران نامید. در این دهه، رشد اقتصادی برای چند سال متوالی در اوج بود؛ به طوری که در سال ۱۳۴۰ به ۱۰.۴ درصد رسید و در سال‌های ۱۳۴۴ تا ۱۳۴۹ رقم‌های دو رقمی بین ۱۱ تا ۱۷ درصد را ثبت کرد. در همین حال، نرخ تورم بسیار ناچیز بود و میانگین تورم کل دهه تنها حدود ۱.۶ درصد گزارش شد. اما در دهه ۱۳۵۰، این روند رو به رشد دوام نیاورد. هرچند سال‌های ابتدایی دهه با رشد بالایی همراه بود، اما از سال ۱۳۵۲ شیب نزولی آغاز شد و اقتصاد با چالش‌های ساختاری و سیاسی مواجه شد. در این دهه میانگین رشد اقتصادی به حدود یک درصد افت کرد و تورم نیز میانگین ۱۳.۵ درصدی را ثبت کرد تا بذر بی‌ثباتی‌های آینده کاشته شود. دهه ۱۳۶۰ نیز با سایه سنگین جنگ تحمیلی سپری شد. اگرچه اقتصاد در سال‌های ۶۱ و ۶۲ جهش‌های نسبتاً خوبی را تجربه کرد، اما در مجموعِ دهه، اثرات جنگ و محدودیت‌های بین‌المللی رشد اقتصادی را به میانگین ۲.۷ درصد رساند و میانگین تورم نیز روی رقم ۱۸.۱ درصد ایستاد. با آغاز دهه ۱۳۷۰ و پایان جنگ، سیاست‌های تعدیل اقتصادی اجرا شد که اگرچه رشد اقتصادی را با میانگین ۵.۳ درصد به همراه داشت، اما به دلیل افزایش نرخ ارز، تورم را به شدت تحریک کرد؛ به طوری که در سال ۱۳۷۴ رکورد تورم ۴۹.۴ درصدی به ثبت رسید و تورم به یکی از چالش‌های همیشگی اقتصاد ایران تبدیل شد. دهه ۱۳۸۰ به نسبت دهه‌های پیشین، دوره‌ای باثبات‌تر به شمار می‌رفت. رشد اقتصادی در برخی سال‌ها از مرز ۸ درصد عبور کرد و تورم نیز در بیشتر سال‌ها کمتر از ۲۰ درصد باقی ماند تا میانگین رشد ۵.۳ درصدی و میانگین تورم ۱۴.۷ درصدی برای این دهه به ثبت برسد. اما دهه ۱۳۹۰ با تحریم‌های شدید و شوک‌های ارزی، دوران سختی را برای کشور رقم زد. خروج آمریکا از توافق برجام اقتصاد را دوباره به رکود کشاند و نرخ تورم در سال‌های پایانی این دهه از مرز ۴۰ درصد فراتر رفت تا میانگین رشد اقتصادی به ۱.۱ درصد و میانگین تورم به ۲۵.۲ درصد برسد. دهه ۱۴۰۰ نیز تاکنون دوره‌ای ناهمگون بوده است؛ چهار سال نخست این دهه با وجود تداوم تورم بالا، با میانگین رشد ۴.۴ درصدی همراه بود. اما سال ۱۴۰۴ نقطه عطفی منفی بود که رشد اقتصادی را به منفی ۲.۸ درصد رساند و در نهایت، سال ۱۴۰۵ با ثبت رشد منفی ۱۰.۱ درصدی در کنار تورم سالانه بیش از ۷۳ درصد، یکی از سخت‌ترین و کم‌نظیرترین دوره‌های رکود تورمی را در تاریخ معاصر رقم زد. منبع: آفتاب نیوز
گزارش خطا
آخرین اخبار