چرا وقتی نرخ ارز می‌ریزد، قیمت خودرو جهش می‌کند؟/ در آینده منتظر سونامی جهشی قیمت خودرو باشیم یا ریزش چشمگیر قیمت‌ها؟

در حالی که در هفته‌های اخیر نوسان دلار محدود بوده، بعضی‌ها تصور می‌کنند بازار خودرو هم باید به‌دنبال آن ارزان شود. اما واقعیت این است که قیمت خودرو فقط با بالا و پایین شدن مقطعی ارز جابه‌جا نمی‌شود؛ مجموعه‌ای از عوامل مثل تورم بالا، هزینه فزاینده تولید، دشواری تأمین مواد اولیه، محدودیت‌های ارزی و حتی ریسک‌های سیاسی و منطقه‌ای جهت اصلی بازار را تعیین می‌کنند. در ماه‌های اخیر، بازار خودرو بیشتر از هر زمان دیگری زیر فشار متغیرهای اقتصادی و سیاسی قرار گرفته است. هر کدام از این عوامل به‌تنهایی توان اثرگذاری دارند، اما وقتی هم‌زمان عمل می‌کنند، تصمیم‌گیری را برای تولیدکننده، خریدار و فعالان بازار سخت‌تر می‌سازند. از طرفی تورم هنوز در سطح بالایی قرار دارد و از طرف دیگر، کمبود ارز، مشکلات حمل‌ونقل، ناترازی انرژی و افزایش نااطمینانی‌های منطقه‌ای، هزینه تولید را بالا برده‌اند. همین شرایط این پرسش را ایجاد کرده که آیا افت موقت نرخ ارز می‌تواند قیمت خودرو را وارد مسیر نزولی کند یا نه. یک کارشناس صنعت خودرو در بررسی این وضعیت می‌گوید نباید بازار را فقط از زاویه دلار دید. به گفته او، تا وقتی پایه‌های اقتصادی تغییر نکند، نمی‌توان انتظار داشت قیمت خودرو به‌صورت پایدار و محسوس پایین بیاید. او تأکید می‌کند که رفتار بازار بیش از هر چیز به چشم‌انداز آینده اقتصاد وابسته است، نه صرفاً به نرخ روز ارز. این کارشناس با اشاره به ارقام تورمی توضیح می‌دهد که تورم نقطه‌به‌نقطه و سالانه همچنان بالا مانده و همین موضوع، به‌طور مستقیم روی بازار خودرو اثر می‌گذارد. با این حال، به باور او، تنها تورم نیست که تعیین‌کننده است؛ سیاست‌های ارزی، محدودیت‌های تجاری، وضعیت انرژی، جریان نقدینگی در زنجیره تولید و تحولات سیاسی منطقه هم در شکل‌گیری قیمت‌ها نقش دارند. به اعتقاد او، بازار خودرو دیگر مثل گذشته به یک تغییر لحظه‌ای در نرخ ارز واکنش سریع نشان نمی‌دهد. اگر فعالان بازار مطمئن نباشند که کاهش ارز ادامه‌دار است، معمولاً عجله‌ای برای پایین آوردن قیمت خودرو ندارند. همین بی‌اعتمادی به پایداری شرایط، مانع افت جدی قیمت‌ها می‌شود. او در بخش دیگری از صحبت‌هایش به تنش‌های منطقه‌ای اشاره می‌کند و می‌گوید این تنش‌ها فقط مسئله‌ای سیاسی نیستند؛ آثار اقتصادی‌شان هم مستقیم به صنعت خودرو می‌رسد. افزایش هزینه حمل‌ونقل، بالا رفتن بیمه، سخت‌تر شدن جابه‌جایی پول و اختلال در واردات قطعات و مواد اولیه، همگی هزینه تولید را بالا می‌برند. در چنین فضایی حتی اگر ارز برای مدتی ارزان شود، بازار به‌سختی به کاهش قیمت‌ها اعتماد می‌کند. این کارشناس همچنین صنعت خودرو را با سه چالش مهم روبه‌رو می‌داند: محدودیت‌های ارزی و تأمین مواد اولیه، ناترازی انرژی و کمبود نقدینگی در زنجیره تأمین. او هشدار می‌دهد که با توجه به کاهش بخشی از ظرفیت تولید گاز و احتمال محدودیت‌های بیشتر در نیمه دوم سال، صنایع انرژی‌بر از جمله خودرو ممکن است با دردسرهای تازه‌ای در تولید روبه‌رو شوند. به گفته او، مشکل نقدینگی هم از ریشه‌ای‌ترین معضلات این صنعت است. قطعه‌ساز زمانی می‌تواند خط تولید را توسعه دهد که از جریان مالی قابل پیش‌بینی برخوردار باشد. اگر این جریان مختل شود، نتیجه آن در نهایت به کاهش توان تولید خودروسازان منتهی خواهد شد. او در ادامه به موضوع حمل‌ونقل و لجستیک هم اشاره می‌کند؛ بخشی که معمولاً کمتر دیده می‌شود اما سهم قابل توجهی در قیمت نهایی خودرو دارد. از نگاه او، جابه‌جایی قطعات و مواد اولیه، به‌ویژه وقتی مسیرهای دریایی یا ریلی با محدودیت مواجه شوند، هزینه تمام‌شده را بالا می‌برد. افزایش زمان ترخیص، رشد بیمه، معطلی کالا در انبار و خواب سرمایه، فشار بیشتری به تولید وارد می‌کند. این کارشناس همچنین می‌گوید شیوه تأمین ارز صنایع هم تغییر کرده و هزینه واردات مواد اولیه و قطعات را بالا برده است. به باور او، فقط نرخ ارز مسئله نیست؛ ثبات سیاست‌ها و قابل پیش‌بینی بودن مقررات اهمیت بیشتری دارد. تولیدکننده اگر بداند قواعد بازی مدام تغییر نمی‌کند، حتی با نرخ‌های بالاتر هم می‌تواند برای تولید برنامه‌ریزی کند. او درباره قیمت خودروهای داخلی هم معتقد است که فاصله میان قیمت کارخانه و واقعیت اقتصادی، خیلی زود دوباره خودش را نشان می‌دهد. به گفته او، رشد تورم و افزایش مداوم هزینه‌های تولید باعث می‌شود قیمت‌های فعلی هم نتوانند برای مدت طولانی ثابت بمانند. در جمع‌بندی، این کارشناس می‌گوید کاهش پایدار قیمت خودرو در شرایط فعلی چندان محتمل نیست؛ مگر اینکه در سیاست‌های ارزی، هزینه تولید، وضعیت انرژی و فضای کلی اقتصاد تغییر جدی ایجاد شود. به نظر او، نوسانات کوتاه‌مدت ممکن است بازار را برای چند روز یا چند هفته تکان بدهد، اما مسیر اصلی را در نهایت هزینه تولید تعیین می‌کند. او در پایان تأکید می‌کند اگر قرار باشد فقط یک اصلاح اساسی برای این صنعت انجام شود، مهم‌ترین واژه «ثبات» است؛ ثبات در مقررات، ارز، قیمت‌گذاری، تجارت و تأمین انرژی. از نگاه او، تا وقتی قواعد فعالیت برای تولیدکننده قابل پیش‌بینی نباشد، امیدی به حل مشکلات ساختاری این صنعت وجود نخواهد داشت.