دلار خود را در آینه جنگ می‌بیند

به گزارش ایران اکونومیست؛ بررسی روند تحولات یکسال اخیر نشان می‌دهد هر بار خطر جنگ بیشتر شده، بازار ارز نیز بخش مهمی از این نااطمینانی را در قیمت دلار منعکس کرده است؛ همان‌طور که خبر آتش‌بس، مذاکره یا احتمال آزادسازی منابع ارزی توانسته در مقاطعی جهت بازار را تغییر دهد.

به گزارش سایت طلا، نوسانات ارزی طی سالیان متمادی، بخشی جدایی‌ناپذیر از اقتصاد ایران بوده است. این نوسانات که تقریبا بر همه شئون زندگی مردم اثر داشته، دارای پیچیدگی‌های فراوان است و همین پیچیدگی‌ها بستری شده است تا برخی اظهارنظر‌ها از چارچوب کارشناسی خارج شده و تحلیل‌های اقتصادی را با تخریب‌های سیاسی بیامیزد. مرتبط کردن صد درصدی نوسانات نرخ ارز در ۱۸ ماه گذشته با عملکرد بانک مرکزی یکی از این موارد است که بسیاری از حقایق را نادیده می‌گیرد. حقایقی که با بررسی مهم‌ترین تحولات سیاسی، نظامی و امنیتی در این بازه زمانی و به طور خاص، دو جنگ نظامی تمام عیار، آشکار می‌شود.

تا پیش از آغاز جنگ ۱۲روزه، بازار ارز ایران از پیش با مجموعه‌ای از فشار‌های اقتصادی روبه‌رو بود. تورم مزمن، رشد نقدینگی، محدودیت انتقال درآمد‌های ارزی، تحریم، کسری بودجه و نگرانی از آینده مذاکرات، تقاضا برای دارایی‌های امن را بالا نگه داشته بود. داده‌های تاریخی بازار نشان می‌دهد قیمت دلار آزاد در چهارم خرداد ۱۴۰۴ حدود ۸۲ هزار و ۸۰۰ تومان بود و در آخرین روز پیش از حمله، یعنی ۲۲ خرداد، در محدوده ۸۳ هزار و ۵۳۵ تومان قرار داشت. این رشد محدود نشان می‌داد بازار اگرچه پیش از جنگ نیز آرام نبود، اما هنوز وارد وضعیت شوک نشده بود.

حمله اسرائیل به ایران از بامداد ۲۳ خرداد آغاز شد و جنگی را شکل داد که تا سوم تیر ادامه یافت. آمریکا نیز در روز‌های پایانی جنگ مستقیماً وارد عملیات نظامی شد. اندازه‌گیری واکنش واقعی دلار در متن جنگ ۱۲روزه آسان نیست. در روز‌های نخست به علت محدود شدن معاملات، قیمت‌ها شفاف نبود و اثر جنگ در هفته‌های بعد آشکارتر شد. قیمت دلار در ۲۹ تیر ۱۴۰۴ به حدود ۸۷ هزار و ۴۶۰ تومان رسید؛ رقمی نزدیک به ۴.۷ درصد بالاتر از آخرین نرخ ثبت‌شده پیش از جنگ. این افزایش را نمی‌توان تماماً به جنگ منتسب کرد، اما هم‌زمانی آن با افزایش ریسک سیاسی، آسیب دیدن چشم‌انداز مذاکرات و ماندگاری نگرانی‌های امنیتی قابل چشم‌پوشی نیست.

پس از پایان جنگ ۱۲روزه نیز بازار وارد یک دوره آرامش پایدار نشد. قیمت دلار در ابتدای مهر ۱۴۰۴ به حدود ۱۰۲ هزار و ۸۳۵ تومان رسید و در هفتم اسفند، درست پیش از آغاز دور تازه درگیری، در محدوده ۱۶۵ هزار تومان قرار گرفت. افزایش قیمت در این فاصله فقط حاصل جنگ نبود. تورم، انتظارات منفی، محدودیت دسترسی به درآمد‌های نفتی و رشد نااطمینانی در سیاست خارجی، زمینه‌ای ایجاد کرده بود که هر خبر منفی بتواند موج تازه‌ای از تقاضا را فعال کند.