وضعیت اینترنت ۲۳ روز پس از قطعی کامل/ بازگشایی مرحله‌ای یا مهندسی دسترسی؟

در آخرین گزارش‌ها از وضعیت اینترنت ایران، پس از سه هفته قطع کامل شبکه بین‌الملل، از روز هفتم بهمن‌ماه کاربران همچنان با دسترسی محدود و کند روبه‌رو هستند، هرچند ارتباط با برخی سرور‌ها در روز‌های اخیر تا حدودی برقرار شده است. شمار زیادی از وب‌سایت‌ها همچنان فیلترند و تجربه کاربران از اتصال ناهمواره است. وزیر ارتباطات از آغاز بازگشایی تدریجی شبکه خبر داده و معاون علمی رئیس‌جمهور هم تأکید کرده که تفاوتی میان قطع و وصل مجدد وجود ندارد، اما اجرای این فرآیند به دلیل ملاحظات فنی و طی چند مرحله‌ای، زمانی طولانی‌تر شده است. در هفته سوم قطعی، با وقتی که اینترنت به‌طور موقت به کاربران داخلی باز شد، شاخص‌های جهانی نشان دادند که میزان اتصال به شبکه حدود 80 درصد بود، اما کیفیت و دسترسی به وب‌سایت‌ها همچنان مطلوب نیست. کاربران از طریق اینترنت موبایل و ثابت به سرویس‌هایی مانند جیمیل، گیتهاب، چت‌جی‌پی‌تی، اوت‌لک، گوگل‌پلی و اپ‌استور دسترسی پیدا کردند، اما همچنان فیلترینگ و محدوده‌های دسترسی وجود دارد. همچنین، با افزایش تعداد دیتاسنتر‌های متصل به اینترنت بین‌الملل، برخی از مشکلات عبور از محدودیت‌ها کاهش یافت، اما کاربران همچنان برای دسترسی پایدار به فیلترشکن‌ها وابسته‌اند و زمان‌های انتظار طولانی دارند. براساس داده‌های مختلف، تعداد اتصال‌های روزانه به فیلترشکن‌ها از چند هزار در ابتدای دوره به اعداد میلیون‌تواتر رسیده است. در حالی که در روز‌های پیش از 30 دی، این عدد کمتر از هشت هزار بود، با تشدید محدودیت‌ها، از دوم بهمن‌ماه این رقم به بیش از سه میلیون و سپس تا نزدیک به 29.5 میلیون اتصال روزانه افزایش یافت. در عین حال، مقامات درباره زمان بازگشایی کامل و بهبود وضعیت اختلاف‌نظر داشتند و توضیح داده‌اند که بازگشایی باید به‌صورت مرحله‌ای و با احتیاط انجام شود تا فشار ناگهانی به زیرساخت‌ها وارد نکند. کارشناسان معتقدند که نه تنها جنبه‌های فنی، بلکه ابعاد راهبردی و سیاستی در بازگشت اینترنت نقش دارد. برخی تحلیلگران بر این باورند که رویکردها به فیلترینگ هوشمند و اصلاحاتی مانند DPI پیشرفته و مدل‌های مانند «اینترنت لیست‌سفید» شفافیت کمتری ایجاد کرده و فرآیند بازگشت را پیچیده‌تر کرده است. با وجود این، برخی از کارشناسان نیز معتقدند که بازگرداندن اینترنت به وضعیت قبل ممکن است با تست‌های تدریجی همراه باشد و نتیجه آن در نهایت، بازگشت خدمات با کیفیت مناسب‌تر باشد. درحال حاضر، با وجود بهبود نسبی در برخی شاخص‌ها، وضعیت اینترنت در کشور همچنان نابسامان است. دسترسی به پیام‌رسان‌ها و سرویس‌های خارجی گاهی با محدودیت‌های بیشتری همراه است و کاربران همچنان برای دسترسی پایدار به فیلترشکن‌ها تکیه می‌کنند. گزارش‌های اخیر از قطعی‌های متناوب، اختلال‌ها در سرویس‌های دیتاسنتر و افزایش ناپایداری اتصال حکایت دارد. با وجود اینکه برخی سرویس‌های آنلاین به شکل موقت از فیلترینگ عبور کرده‌اند، اما بازگشت عمومی و پایدار اینترنت هنوز تحقق نیافته است.