واکاوی داده‌ها از واکنش هنرمندان به جنگ و رنج وطن

داده‌کاوی و تحلیل مضمون پیام‌های این افراد که در قالب استوری و پست‌های اینستاگرامی بیشتر جلوه‌گر شد، اطلاعات جالبی را روشن می‌سازد.

از ساعات اولیه صبح جمعه -23 خرداد- که خبر حمله اسرائیل به خاک سرزمین‌مان منتشر شد، این چهره‌ها عمدتا با رویکردی ملی‌گرایانه و همدلانه با قربانیان توام با حس غم و اندوه پیام خود را بازتاب می‌دادند؛ در این میان توجه به تصویر منتشرشده از کودکی که هنگام حمله از پنجره محل سکونت به بیرون افتاد و زیر آوارهای حمله جان سپرد، در میان پیام‌های این چهره‌ها جایگاه ویژه‌ای پیدا کرد.

موضوعات اصلی در پیام‌ها

این چهره‌ها اغلب پیام‌شان را در یک زمینه مشکی رنگ یا با نماد پرچم ابراز کردند؛ در این گزارش متن استوری‌ها و بعضا پست‌های اینستاگرامی 33 هنرمند، ورزشکار، سلبریتی و چهره‌های شاخص هنری، ورزشی و فرهنگی مورد بررسی قرار گرفت که اسامی آنها به این شرح است: علی ضیا، هادی حیدری، فرزاد موتمن،‌ فریبرز عرب‌نیا، محمدرضا گلزار، الهام پاوه‌ نژاد،‌ علی زند وکیلی، مژده لواسانی،‌ پرویز پرستویی،‌ پریناز ایزدیار،‌ علیرام نورایی، ستاره اسکندری،‌ نادره رضایی،‌ هومن حاجی عبدالهی، بهاره رهنما، همایون شجریان، الهام اخوان، محمدکاظم کاظمی، شاعر افغانستانی ساکن ایران، داوود امیریان، محسن چاوشی، رضا صادقی، مهدی دارابی، علی قمصری، کارن همایون فر، مارال بنی آدم، محمد رسول صفاری، بهداد سلیمی، رضا علیپور (ملی پوش سنگ نوردی)، شبنم قلی خانم، نازنین بیاتی، احسان علیخانی، شبنم مقدمی.

موضوعات به کار رفته در استوری‌های این افراد در چند دسته اصلی قابل طبقه بندی است:

معرفی جاودانگی وطن و معرفی آن به عنوان یک اسطوره همچون ققنوس و سیمرغ

تاکید بر کلیدواژه ایران و انتشار مرزهای جغرافیایی کشور

معرفی کشور به عنوان کل یکپارچه و توجه به تمامیت ارضی

لزوم اتکا به چهره‌هایی همچون امام علی (ع) به عنوان الگوی رویکرد سیاسی

پایان پذیر بودن ظلم ظالمان در جهان و بقای وطن

شکست پذیر بودن حتمی دشمن اسرائیلی

تسلیت به بازماندگان خانواده‌های قربانیان حمله

آرزوی مرگ برای خود با دیدن مرگ قربانیان همچون کودک مورد اشاره

لزوم توجه به سلامت روان شهروندان و جامعه در شرایط اضطرار جنگی

لزوم توجه به کودکان برای اینکه درگیر ترس و اضطراب نشوند

دعا برای حفظ سرزمین و مردمانش و حفظ از گزند و آسیبها

بازنشر شعر معروفی از نادر ابراهیمی در وصف وطن و حفظ آن

ایران ما؛ تسلیت برای جنگ و رنج

ابر کلمات پیام‌های این چهره‌ها نشان می‌دهد پرتکرارترین کلمات آنها شامل «ایران»، «ما»، «جنگ» «برای» و «رنج» است که در فرهنگ ایرانی هرکدام‌شان یک بار معنایی دارد. آنها تلاش کرده‌اند بدنه جامعه ایرانی را یک پیکر واحد ترسیم کنند که بهترین ضمیر برای هویت بخشی به آن «ما» است.

کشف روابط درون متنی

اگر متن پیام‌های این افراد را در کنار هم به عنوان یک متن واحد کنار هم قرار دهیم و گراف روابط درون متنی آن را ترسیم کنیم، یکی از نتایج حاصل به این شکل است:

این گراف نشان می‌دهد در ماجرای حمله اخیر، این چهره‌ها تصویری از داغداری وطن‌شان را در کنار مالکیت آن برای مردم ترسیم کرده‌اند. درحالی که انتهای این زنجیره کودکانی هستند (به عنوان نسل فردای کشور) و نگرانی که در پس این حملات برای آنها القاء شده است.

مضامین موجود در استوری‌ها

در بررسی این متون، آنچه مشخص است اینکه ابراز احساسات و عواطف شامل دو بخش می‌شود: بروز غم و اندوه که مضامین آن بیش از سایر مضمون‌ها تکرار شده است و این چهره‌ها نسبت به شهدا حس غم و اندوه شدید را بروز داده‌اند و این موضوع برای قربانیان غیرنظامی برجسته‌تر است. در این خصوص ابراز احساس نسبت به کشور، وطن و سرزمین با عباراتی همچون «وطنم پاره تنم» و «ایرانم تسلیت» پیام را دارای لایه‌های متعددی کرده است.

دسته دوم از ابراز احساسات و عواطف، مربوط به مضامینی است که بیانگر رنج مشترک و گاه تاریخی هستند، در این خصوص اشاره‌ها به رنج‌های تاریخی و مداوم مردم ایران است که نزدیک‌ترین شاهد مثال آن جنگ عراق و ایران است. در اینجا پیام‌ها تلاش کرده‌اند احساس همدردی و همبستگی را تقویت کنند و البته بعضی پیام‌ها اشاره به تجربیات شخصی فرد دارد.

دسته دیگری از این چهره‌ها از مرحله ابراز احساسات گذاشته و در محتوای خود علاوه بر توجه به معیارهای احساسی، سراغ استدلال هم رفته‌اند و به موضوع جنگ و خشونت به طور صریح نقد وارد کرده‌اند. این دسته هم به دو بخش قابل تقسیم هستند: دسته‌ای که نقد به جنگ را در عباراتی همانند «در جنگ هیچ برنده‌ای وجود ندارد» و یا «هر آن کس که حامی جنگ است، از نطفه شیطان است» جلوه‌گر کرده‌اند و دسته بعدی که به قربانیان جنگ و در واقع تبعات آن پرداخته‌اند و با اشاره به کشته شدن کودکان و غیرنظامیان، از بی عدالتی در پس جنگ افروزی گلایه کرده‌اند.

دسته دیگری از متون شامل «فراخوان به همبستگی» می‌شود که در آن تاکید بر عشق به وطن و همدردی با همنوعان با دعوت به اتحاد در برابر چالش در آنها برجسته است. گروه دیگر دعوت به آگاهی را سرلوحه تولید محتوای خود قرار داده‌اند. این دسته به شرایط کودکان و خانواده‌ها در شرایط اضطرار جنگی و سلامت روان آنها توجه ویژه‌ای نشان داده‌اند.

علاوه بر گروه‌های یاد شده، دو دسته دیگر از کاربران هم هستند که استفاده از زبان شعر و ادبیات را سرلوحه تولید پیام‌شان قرار داده‌اند. در این متن‌ها استفاده از زبان ادبی علاوه بر تولید مستقیم پیام نشان دهنده فرهنگ غنی ایرانی و قدرت کلام آن نیز هست و در واقع جنگ افروزی تا حدی هجمه به این فرهنگ نیز تلقی می‌شود. دسته دیگری هم با پیام‌های صریح تسلیت‌گویی و دعا، شرایط غم‌انگیز ناشی از حمله را توصیف کرده‌اند، پیام‌های دسته اخیر نشانه نیاز به آرامش در شرایط کنونی و امید به آینده است.

در مجموع بررسی پیام‌های این چهره‌ها به وضوح نشان‌دهنده حس عمیق وطن‌پرستی، همدردی و انتقاد از خشونت و جنگ هستند. نویسندگان با استفاده از زبان شاعرانه و احساسی، تلاش کرده‌اند دردی را که مردم ایران در نتیجه جنگ تجربه می‌کنند، به تصویر بکشند و در عین حال نیاز به همبستگی و اتحاد را یادآوری کنند. این متن‌ها نه تنها بازتاب‌دهنده وضعیت کنونی جامعه ایران، بلکه بیانگر تاریخ و رنج‌های آن نیز هستند.