«پایتخت» و احیای جایگاه استراتژیک «رسانه ملی»

بی‌راه نیست اگر پخش سری جدید سریال «پایتخت» را مهم‌ترین اتفاق تلویزیون در سال جدید و تعطیلات نوروزی دانست چراکه از یک سو برنامه‌های مناسبتی رسانه‌ ملی نتوانست در این ایام مخاطب چندانی بدست آورد و از سوی دیگر، پخش این سریال در اواسط تعطیلات و بعد از ایام لیالی قدر توانست بار دیگر مردم را به پای یک برنامه‌ تلویزیونی بنشاند.

حالا می‌توان «پایتخت» را به مثابه برند رسانه ملی و یکی از تولیدات برجسته صدا و سیما در ۲ دهه اخیر در نظر گرفت و نام آن را در کنار برنامه ورزشی و پربیننده «نود» عادل فردوسی‌پور قرار داد که به مثابه آبرویی برای رسانه ملی در این سال‌های انفعال صدا و سیما و قهر مردم از این رسانه، شناخته می‌شود. مقایسه «پایتخت» و «نود» در وهله نخست به خاطر جلب و جذب توده مردم و مخاطبان وسیعی است که این ۲ برنامه تلویزیونی و به مدد ایده‌ها و اجرای سازندگان آن توانستند بدست آورند.

«پایتخت» را از این لحاظ باید آبروی رسانه ملی دانست که بعد از قطع همکاری تلویزیون با فردوسی‌پور و اتفاقات سال ۱۴۰۱، نوعی قهر ملی با تلویزیون صورت گرفت و به نظر می‌رسد حالا بعد از ۲ سال و نیم از آن اتفاقات و دوری توده مردم با تلویزیون، دوباره پای طیف وسیعی از تماشاگران از روشنفکر تا طبقه متوسط و کارگر به تماشای یک محصول تلویزیونی(و نه نمایش خانگی) باز شده است.

در قسمت‌های آغازین فصل هفتم پایتخت نیز برخی اهالی رسانه و منتقدین، شمشیر را برای این سریال از رو بسته بودند چنانکه بعضی، مصاحبه‌های سال‌های گذشته محسن تنابنده را بازخوانی کرده و ادعای او برای همکاری نکردن با تلویزیون را تداعی کردند. گروه دیگر، از حجم بالای تبلیغات برندهای مختلف و تبلیغ میان برنامه‌ای به مدت هشت دقیقه نوشتند تا شروع فصل هفتم پایتخت با چالش‌ها و مقاومت‌هایی نیز همراه باشد اما همه چیز با گذر زمان و پخش قسمت‌های آتی حل شد و دیگر نه کسی از تبلیغات میان برنامه‌ای گلایه دارد و نه تنابنده را به دلایل مختلف از جمله قرار گرفتن به عنوان کارگردان هنری در تیتراژ می‌نوازد.

چند دلیل برای موفقیت پایتخت بعد از پخش سری هفتم وجود دارد که همچنان می‌تواند مخالفان و موافقان را جلوی تلویزیون‌ها بکشاند:

نخست، فضای طنز، شاد و متناسب با عید نوروز است که نخستین عامل نزدیکی و همراهی مخاطبان با سریال است، اگرچه سریال‌های دیگری در این‌ سال‌ها با همین حال و هوا از جمله «نون خ» و «زیر خاکی» هم بودند اما نتوانستند این موفقیت را تکرار کنند.

دوم، فضای خانوادگی و صمیمی است که میان اعضای خانواده نقی معمولی وجود دارد به نحوی که گویی بار دیگر رسانه در حال ایفای نقش واقعی خود یعنی بازنمایی واقعیت در جامعه است و همین احساس همراهی و سمپاتی با درام را دوچندان کرده است.

سوم، شخصیت‌های شیرین با بازی‌های باورپذیر است، اگرچه برخی به بازی ارسطو خرده گرفتند اما به نظر همچنان تکه‌کلام‌ها و اکت‌های این بازیگر و دیگر کاراکترها برای تماشاگران جذاب است و مهم این است که در این فصل گویی همه شخصیت‌ها به اندازه نقش و اهمیت‌شان در فیلمنامه پرداخت شده‌اند و کمتر نقش تصنعی و بیجایی در قصه وجود داد.

در کنار امتیارات ذکر شده، باید به ایده‌پردازی جذاب گروه فیلمنامه‌نویس و شخص آرش عباسی و محسن تنابنده اشاره کرد که توانسته مجموعه‌ای پُروپیمان تولید کند و برخلاف سریال‌های مشابه که به اصطلاح آب بستن در مسیر روایتگری سریال وجود دارد و نمی‌توان یک روایت منسجم و درگیرکننده ارائه دهند، پایتخت با ایده‌های جالب و ماجراجویی‌های جذاب توانسته در کنار شخصیت‌های جذابش، از نظر داستان‌گویی نیز تا حد زیادی درگیرکننده باشد.

تم فصل جدید پایتخت، ازدواج و خانواده است و در این فصل به طور دقیق‌تر و متمرکزتری فرهنگ ازدواج و تشکیل خانواده مورد تاکید سازندگان و سفارش‌دهندگان بوده است. از دوقلوهای رحمان و رحیم تا سارا و نیکا، رحمت که ازدواج ناموفقی داشته، فهمیه که شوهرش فوت کرده، ارسطو که بار دیگر در حال تجدید فراش است و نقی که مترصد شوهر دادن ۲ دختر خود است، جملگی با موضوع ازدواج و اهمیت‌ خانواده دست و پنجه نرم می‌کنند.

به علاوه اینکه در فصل جدید «پایتخت» تمرکز روی فرهنگ‌سازی در کنار سرگرم‌کنندگی به شدت مورد تاکید قرار گرفته با این توضیح که جنبه‌های آموزشی و فرهنگی سریال از طریق شعار و بیانیه به مخاطب حقنه نمی‌شود و این داستان و کاراکترها هستند که بار فرهنگی آموزشی سریال را برعهده گرفتند. برای نمونه، سرپرستی پسربچه شیرین و جذاب خانواده معمولی با نام «سالار معمولی» در عین حال که خیلی ساده و بدون اغراق به تصویر در آمده است، به خوبی فرهنگ کمک به بچه‌های بی‌سرپرست و بدسرپرست را به خانواده‌هایی که علاقه‌مند به پرورش و نگه‌داری بچه‌ هستند، منتقل می‌کند. شخصیت نقی معمولی با وجود انتقاداتی که به برخی رفتارهای او می‌شود، مردی به شدت خانواده دوست است که ارتباط عاطفی و محترمانه نقی و هما، از همان فصل‌های آغازین از مهمترین وجوه فرهنگی آموزشی سریال محسوب می‌شود.