ریزگردها دائمی می‌شوند؟

یک کارشناس محیط زیست در گفت‌وگو با خبرنگار ایران اکونومیست اظهار داشت: در رابطه با پدیده گرد و غبار و هر پدیده محیط زیستی نمی‌توان یک عامل را دلیل اصلی آن موضوع دانست و اغلب عوامل متعددی موجب بروز آن موضوع هستند که سهم برخی بیشتر و برخی دیگر کمتر است. در رابطه با موضوع گرد و غبار که از اوایل دهه ۸۰ با آن مواجه شدیم و از استان‌های جنوبی به ویژه خوزستان آغاز شد و به مرور به شهرهای مرکزی همچون تهران رسید. در سال آغاز ریزگردها توجهات به سمت کشور عراق و بیابانی بود که قسمت شمالی آن به بیابان بزرگ عربستان متصل است و تا افریقا ادامه دارد و دلیل اصلی ریزگردها را بیابان عراق می‌دانستند و اکنون موضوع سدسازی در کشور ترکیه روی رودخانه دجله و فرات به دلایل اضافه شده است. در واقع موضوع گرد و غبار در ایران به دلیل مجموعه‌ای از این موارد به وجود آمده است.

حمیدرضا میرزاده افزود: بیابان‌های خشک و فرسایش خاک در منطقه غرب عراق تا شمال افریقا از یک طرف و سدسازی‌های کشور ترکیه از سمت دیگر موجب خشک شدن تالاب‌ها و از بین رفتن پوشش گیاهی و فرسایش خاک در نیمه شرقی کشور عراق شده است، با وجود این موارد نباید از پدیده خشکسالی و فرسایش خاک در کشور خود غافل شویم. در این بین تا کنون مطالعه‌ای به صورت دقیق و حرفه‌ای صورت نگرفته است که مشخص شود کدام عامل بیشترین تاثیر را در بروز ریزگردهای ایران دارد. بنابراین اکنون نمی‌توان به طور دقیق گفت که سدسازی ترکیه و بیابان‌های عراق و افریقا دلیل اصلی وضعیت کنونی آب و هوای ایران هستند. به عبارت بهتر ریزگردها پدیده‌ای است که در هر دوره یکی از این موارد شرایط اقلیمی، آب و هوای سالیانه و حتی اتفاق‌های سیاسی می‌تواند یک عامل پررنگ‌تر نسبت به سایر عوامل باشد.

وی عنوان کرد: سهم‌ اصلی ریزگردهای را می‌توان به فرسایش خاک در داخل و خارج از کشور نسبت داد که مشخصا با مدیریت آب و بارگذاری صنایع اب، برق، کشاورزی، دامداری و حتی بارگذار جمعیتی می‌توان دستخوش تغییراتی شوند تا منجر به خشک شدن خاک و از دست رفتن رطوبت پوشش گیاهی شود که در نهایت فرسایش خاک را موجب می‌شود. زمانی که در تالاب میانکاله طرح احداث پتروشیمی مطرح می‌شود و یا در کبودرآهنگ نیروگاه سیکل ترکیبی که به آب بسیار زیادی نیاز دارد را بارگذاری می‌کنند و یا در استان اصفهان در سرشاخه زاینده‌رود صنایع آب‌بر فولاد را بارگذاری می‌کنند، قطعا بخشی از منابع آب سرزمینی در جای نادرست مصرف می‌شود‌ و به مسائلی همچون حق آبه‌های محیط زیستی توجه کمتری می‌شود، در نتیجه روز به روز فرسایش شدید خاک بیشتر می‌شود و پوشش گیاهی نابود شده و به تبع این موارد پدیده ریزگردها و گرد و غبارها نیز در کشور افزایش می‌یابد.

این کارشناس محیط زیست تاکید کرد: این در حالی است که پدیده گرد و غبار در سایر کشورها به دلایل دیگری پدیدار می‌شود، به عنوان مثال در کشور عراق جنگ موجب شده بیابان غربی این کشور با فرسایش شدیدی مواجه شود و در قسمت شرقی نیز به دلیل سدسازی‌های گسترده ترکیه، حق‌آبه زیست‌محیطی در تالاب‌های بین‌النهرین پرداخت نشده است و طبیعتا این موارد در کنار مسائلی که در نتیجه جنگ تحمیلی بوجود امده موجب شده که ریزگرد در عراق نیز مشاهده شود.

میرزاده خاطرنشان کرد: اگر بخواهیم در رابطه با راهکار مقابله با ریزگردها حرف بزنیم باید گفت که در جانمایی و بارگذاری صنایع چه از نظر صنعتی و چه جمعیتی هوشمندانه‌تر و عاقلانه‌تر اقدام کنیم و دراز مدت را ببینیم. مطالعات آمایش سرزمین و مطالعات ارزیابی توان اکولوژیک سرزمینی ازجمله نیازهایی است که هرگز تکمیل نشدند تا سرلوحه تصمیم‌گیری برای توسعه کشور باشد، این می‌تواند راهکاری برای حل مشکل داخلی باشد. همچنین برای موارد خارجی نیز قطعا دیپلماسی ارتباط بین‌المللی در رابطه با مسائل محیط زیستی باید با جدیت بیشتری دنبال شود، کشورها در چارچوب مرزهای خود تصمیم‌هایی می‌گیرند که خیلی وقت‌ها تاثیر این تصمیم‌گیری‌ها در چارچوب مرزهای خودشان نیست و به کشورهای دیگر سرایت می‌کند. بنابراین در خصوص کشورهایی که حوزه تاثیر آبخیز مشترکی باهم دارند مثل همین پدیده گرد و غبار، باید این کشورها به گفت‌وگو با یکدیگر بپردازند و به یک راهکار سیاسی و اجتماعی برسند.