نیم‌قرن انتظار برای بزرگترین میدان‌نفت‌سنگین‌ایران

 به نقل از تسنیم، میدان نفتی فردوسی که در میانه آبهای خلیج فارس قرار دارد بزرگترین میدان نفت سنگین ایران است. این میدان نفتی با دارا بودن بیش از 35 میلیارد بشکه نفت درجا و مقادیر قابل توجهی گاز در لایه های پایینی جزو مخازن استراتژیک خاورمیانه محسوب می شود.

نزدیک ترین فاصله میدان فردوسی با ساحل که از نظر موقعیت جغرافیایی همسایه پارس جنوبی است حدود 90 کیلومتر است. با وجود فاصله 190 کیلومتری با بندر بوشهر، میدان نفتی فردوسی کاملا در آبهای ایران قرار داشته و میدانی مستقل محسوب می شود.

شرکت ملی نفت ایران نخستین چاه ارزیابی در میدان فردوسی را با هدف بررسی لایه‌های نفتی آن در سال ١٩٦٦ میلادی حفاری و وجود ذخایر هیدروکربوری قابل اعتمادی را در لایه‌های کژدمی (بورگان)، گدوان (خلیج)، داریان، ‌فهلیان و سورمه کشف کرد.

وجود نفت در 5 لایه نفتی یک میدان برای متخصصان صنعت نفت نیز موردی جذاب و حتی غیرقابل پیش بینی بود و به شرایط منحصر به فرد میدان فردوسی افزود. طبق ارزیابی های صورت گرفته درجه سبکی نفت این میدان (API) در این لایه‌ها از ٦ تا ١٦ متغیر است. چاه شماره ٢ نیز در میدان فردوسی به منظور بررسی پتانسیل گاز در لایه‌های دالان، کنگان و فراقون در سال ١٩٦٧ حفاری و وجود گاز در این لایه‌ها به اثبات رسید.

پس از آن تا سال 2005 میلادی توسعه این میدان متوقف بود تا اینکه شرکت آداکس سوئیس در سال ١٣٨٤ شمسی (2005 میلادی) با توصیف و ارزیابی میدان فردوسی از طریق چاه‌های اول و دوم، حجم نفت درجا در لایه های پنج گانه مختلف این میدان را ٣١ میلیارد بشکه برآورد و توان تولید از آن را روزانه ٧٠ هزار بشکه پیش‌بینی کرد. پیشنهاد این شرکت سوئیسی ساخت چهار سکوی دریایی و حفر ١٠ تا ١٥ حلقه چاه روی هر یک از آنها برای تولید 70 هزار بشکه ای از میدان فردوسی بود.

در سال 1387 شمسی شورای عالی مخازن شرکت ملی نفت ایران پس از بررسی مطالعات شرکت سوئیسی به این نتیجه رسید که اطلاعات موجود میدان فردوسی قدیمی است و بهتر است اطلاعات جدیدی از میدان به دست آید و سپس توسعه آن آغاز شود.

برای تکمیل مطالعات مخزن و تکمیل طرح جامع توسعه (MDP) لایه نفتی میدان فردوسی ٣٦ ماه زمان پیش‌بینی شد و شرکت متن طبق مصوبه هیئت مدیره شرکت ملی نفت، فعالیت خود را از آذر ١٣٨٧ آغاز کرد و قرار شد که در آذر ١٣٩٠ طرح جامع توسعه تکمیل و به روز شده را به هیئت مدیره شرکت ملی نفت ارائه کند.

اگر چه زمان تکمیل طرح توسعه (MDP) این میدان نفتی آذر 90 تعیین شده بود اما تا امروز هیچ خبری حاکی از تکمیل MDP میدان نفتی فردوسی منتشر نشده است. تنها در جریان انجام مطالعات جدید در شهریور 1388 توسعه این میدان نفتی در برنامه ای 36 ماهه تدوین شد و هدف از این برنامه توسعه ای دستیابی به میزان تولید روزانه 70 هزار بشکه نفت از این میدان در نظر گرفته شد.

در این برنامه 36 ماهه از شرکت متن خواسته شده بود که با حفر دو حلقه چاه دیگر، انجام لرزه نگاری سه بعدی، گرفتن مغزه های متعدد از لایه های متعدد میدان و انجام آزمایشهای تولید، دیگر اطلاعاتی که در چاههای 1 و 2 گرفته نشده بود را در این مدت تکمیل کند.

به همین منظور لرزه‌نگاری سه‌بعدی کاملی شامل برداشت، پردازش، تعبیر و تفسیر اطلاعات، ‌مغزه‌گیری و آزمایش لایه‌های مخزنی و نمودارگیری کامل در دستور کار این شرکت قرار گرفت. اما در شروع این برنامه، همزمان شرکت نفت و گاز پارس اعلام کرد که برای میدان گلشن اجرای برنامه هایی را در دست دارد و شرکت نفت نیز به این خاطرکه دو کار مقابل صورت نگیرد، یک سری از عملیات را بر عهده آنها گذاشت که به صورت یک پیمانکار برای شرکت مهندسی توسعه نفت انجام دهند. لرزه نگاری سه بعدی را نیز یک شرکت چینی انجام داد.

همچنین حفاری چاه شماره 3 نیز علی رغم انجام اقدامات لازم برای مناقصات آن، متوقف شد و سپس طبق برنامه ریزی انجام شده شرکت نفت و گاز پارس انجام آنرا آغاز کرد. لایه های نفتی حفاری شد و مغزه هایی که از لایه های مختلف نیاز بود گرفته شد اما وزیر نفت وقت (مسعود میرکاظمی) به خاطر ضرورت هایی که احساس می کرد، حفاری را در چاه شماره 3 در میانه راه متوقف کرد و قبل از اینکه حفاری لایه های گازی شروع شود، عملیات متوقف شد و دکل حفاری دریایی برای توسعه فازهای 15 و 16 به پارس جنوبی منتقل کردند.

در همین مدت نتیجه انجام مطالعات جدید نشان داد که حجم نفت درجای میدان فردوسی بیش از ٣٥ میلیارد بشکه است و این میدان روی افق فهلیان حدود ٢٠ کیلومتر طول و ١٣ کیلومتر عرض دارد که با تکمیل مطالعات، ممکن است ابعاد مخزن بیشتر هم شود.

پس از آن دوباره مطالعه مقدماتی میدان، تعبیر و تفسیر مجدد اطلاعات لرزه نگاری شبه سه بعدی میدان، مطالعه و ارزیابی محیط زیستی میدان، حفاری دو حلقه چاه توصیفی - اکتشافی در میدان، عملیات لرزه نگاری سه بعدی و مطالعات جامع و تهیه طرح جامع توسعه میدان ( MDP )در برنامه شرکت مهندسی و توسعه نفت قرار گرفت و برای اجرای آن در طی سالهای گذشته با شرکت های متعددی از جمله سایپای ایران و پتروناس مالزی مذاکراتی انجام شد اما هیچ کدام از این مذاکرات به نتیجه نرسید.

آخرین اخبار از روند مذاکرات توسعه میدان نفتی فردوسی، از ورود قرارگاه خاتم الانبیاء به این پروژه حکایت دارد و در حال حاضر امضای تفاهم نامه همکاری (MOU) با قرارگاه خاتم الانبیاء جهت شروع مذاکرات از سوی شرکت مهندسی و توسعه نفت در حال پیگیری است.