چرا دلار ارزان و پس از مدتی گران شد؟

به گزارش خبرنگار گروه "رسانه‌های دیگر" خبرگزاری تسنیم، عوامل تعیین‌کننده‌ی عرضه و تقاضا برای نرخ ارز همانند عوامل تعیین‌کننده‌ی تقاضا و عرضه برای سایر کالاها هستند. برای نمونه، ممکن است درآمد شهروندان افزایش یابد و افراد نه تنها مصرف کالاهای داخلی، بلکه تقاضای کالاهای خارجی را نیز افزایش دهند. بنابراین افراد به ارز بیشتری نیاز پیدا می‌کنند و افزایش تقاضای ارز به افزایش نرخ ارز می‌انجامد. تغییر سلیقه یا ترجیحات مصرف‌کنندگان نیز می‌تواند تمایل آن‌ها برای مصرف کالاهای خارجی را تغییر دهد و تغییر نرخ ارز را به دنبال داشته باشد.

به همین ترتیب، تحریک انتظارات افراد درباره‌ی نوسانات آتی نرخ ارز نیز می‌تواند روی تقاضا یا عرضه‌ی ارز و به تبع آن، نرخ ارز اثر بگذارد. در اقتصاد ایران، که از یک سیستم نرخ ارز مدیریت‌شده برخوردار است، در کوتاه‌مدت، بانک مرکزی با کنترل میزان تزریق ارز به بازار، بر نرخ ارز اثر عمده‌ای می‌تواند داشته باشد. البته دولت با کنترل میزان ارائه‌ی ارز به بانک مرکزی می‌تواند در کوتاه‌مدت عامل نوسان حجم عرضه و در نتیجه، نوسان نرخ ارز شود؛ اما در بلندمدت، درآمدهای ارزی بر میزان عرضه‌ی ارز مؤثر می‌افتد. ضمن اینکه بسیاری از مردم به‌ خاطر حفظ ارزش پول خود، دلار نگهداری می‌کنند.

بنابراین در اقتصاد ایران، مسئله‌ی انتظارات به همراه زمینه‌ی سوداگرانه‌ی رانت ناشی از اختلاف بین نرخ رسمی ارز و نرخ آن در بازار آزاد نیز از مهم‌ترین عوامل نوسان نرخ ارز است، چون بازیگران بزرگ می‌توانند از طریق ارسال علائم انگیزشی، به دست‌کاری انتظارات مربوط به نوسان آتی نرخ ارز یا متغیرهای کلیدی اقتصادی مانند نرخ تورم بپردازند و در بازار ارز حباب قیمتی ایجاد کنند یا اینکه دولت می‌توان0د برای پوشش کسری بودجه‌ی خود یا تأمین مالی فراتر از قانون بودجه و با سواری مجانی از عدم استقلال بانک مرکزی، عرضه‌ی ارز را محدود کند و به واسطه‌ی افزایش مقطعی نرخ ارز، به تأمین مالی سیاست‌های خود اقدام کند. به ویژه در ساختار اقتصاد سیاسی ایران، دلارهای نفتی این امکان را به دولت داده‌اند تا یک بازیگر بزرگ در بازار ارز باشد و در مقاطع مختلفی، با عناوین مختلف، نرخ ارز را دست‌کاری کند.