رييس جمهور در سخنان سال گذشته خود با اشاره به سوءاستفاده نظام بانكي از بازه زماني تغيير رييس كل بانك مركزي كه به استفاده نادرست از چك‌پول‌ها منجر شده بود اين رفتار را يكي از عوامل اصلي بالا رفتن حجم نقدينگي و افزايش تورم اعلام كرد و خواستار تصحيح آن شد.

بررسي قوانين چك پول نشان مي‌دهد كه بانك‌ها حداكثر مي‌توانند 40 درصد از دارايي‌هاي نقدي و جاري خود را به چاپ چك پول اختصاص دهند در حالي كه در برخي موارد اين ميزان تا 200 درصد هم افزايش پيدا كرده بود. همين امر منجر شد در دي ماه سال گذشته حجم انواع چك‌ پول‌ها ارزشي معادل 12 هزار و 300 ميليارد تومان پيدا كند در حالي كه حجم كل اسكناس و مسكوك موجود در جامعه تنها به شش هزار و 900 ميليارد تومان برسد، يعني تقريبا نصف حجم ايران‌چك‌ها.

علاوه بر قدرت خلق پولي كه بانك‌ها با انتشار ايران چك‌ها بدست مي‌آوردند پايبند نبودن به قانون يك بار مصرف بودن ايران ‌چك‌ها و لزوم جلوگيري از دست به دست شدن آنها سرعت گردش پول را نيز با افزايش حجم اين ابزار مالي تشديد كرد.

بنا بر بررسي‌هاي صورت گرفته هر برگ چك‌پول سالانه 16 بار گردش مي‌كند و به همين دليل بانك‌ها 18 برابر موجودي خود با گردش سالانه مواجه‌اند.

مجموع اين مسائل و چالش‌هاي پيش آمده از استفاده نادرست از چك‌پول‌ها، بانك‌ مركزي را بر آن داشت تا به تصحيح روند جاري دست بزند.

از همين رو بانك مركزي در اولين اقدام با بخشنامه‌اي بانك‌ها را ملزم كرد براي انجام تمامي اقدامات مربوط به چاپ و انتشار چك‌پول، هماهنگي‌هاي لازم را با اداره نشر و اسكناس خزانه اين بانك انجام دهند و همچنين بانك‌ها ملزم شدند به منظور تقاضاهاي زياد، در درخواست خود علاوه بر انتشار نوع چك پول (ايران‌چك، بانك‌چك) مبلغ اسمي، تركيب و مقدار درخواستي از هر يك از انواع چك‌ پول، سال انتشار و نام چاپخانه‌اي را كه مقرر است اوراق مذكور را چاپ كنند اعلام كنند و همچنين مجاز نيستند از چك پول‌ها براي خريد اموال منقول، غير منقول، سهام و اعطاي تسهيلات استفاده كنند.

مجموع اين اقدامات و نظارت بيشتري كه از سوي بانك‌ مركزي بر روند چاپ و استفاده از چك پول‌ها صورت گرفت در نهايت منجر به تصميم اين بانك براي تغيير كلي روند استفاده از اين ابزار مالي در فرآيند بانكي كشور شد و به اين ترتيب كه بانك‌ مركزي در نهايت با انتشار چك پول‌هاي جديد فرآيند چاپ و توزيع چك پول را تماما در اختيار خود گرفت.

در رويه‌ جديد كه با چاپ ايران‌چك‌هاي 50 هزار توماني آغاز شد و قرار است با انتشار ايران چك‌هاي 100 هزار توماني در آينده ادامه يابد چك‌پول‌ها تنها از سوي بانك‌ مركزي منتشر مي‌شوند و بانك‌ها براي رتبه‌ چك‌پول بايد آن را از بانك مركزي بخرند، به اين ترتيب معادل ارزش چك‌پول وارد شده به جريان پولي كشور، منابع بانكي بلوكه مي‌شود و با اين اقدام از خلق پول جلوگيري به عمل مي‌آيد و همچنين بانك‌ها بعد از هر مرحله دريافت ايران‌چك بايد آن را باطل كنند تا از دست‌به دست شدن آن‌ها جلوگيري شود.

در كنار اين مسائل تنوع شكل و فرم ايران‌چك‌ها هم از بين مي‌رود و مردم تنها با يك نوع چك پول مواجه‌ مي‌شوند.

در اين زمينه طهماسب مظاهري ـ‌ رييس كل بانك مركزي ـ با تاکيد بر لزوم توسعه بانکداري الکترونيکي و ترويج ابزارهاي نوين براي انجام فعاليت هاي بانکي گفت: بانک مرکزي علاوه بر اينکه موضوع بانکداري الکترونيکي را درسال جاري به صورت جدي دنبال خواهد کرد، ساير ابزار لازم در مبادلات را نيز در اختيار مردم قرار مي‌دهد که يکي از اين ابزار ايران چک است.

وي افزود: ايران چک‌هاي قديمي داراي دو ايراد اساسي بودند؛ اول اينكه به دليل تنوع در شکل و طراحي، شناخت آنها براي مردم دشوار بود و دوم اينكه بانک‌ها معادل ريالي ايران چک‌ها را مسدود نمي‌کردند و همين موضوع منجر به خلق نقدينگي که خارج از کنترل نظام بانکي بود، مي شد به همين دليل بانک مرکزي چک‌پول 500 هزار ريالي و پس از آن چک پول يک ميليون ريالي را چاپ و منتشر مي کند.

رييس کل بانک مرکزي گفت: چک‌پول‌هاي جديد از ضريب امنيتي بيشتري برخوردارند و به ميزان کافي چاپ و آماده ارائه به مردم است.

او اظهار اميدواري کرد: بانک‌ها بدون افزايش اضافه برداشت نسبت به خريد چک پول 500 هزار ريالي اقدام کنند.

به گزارش ايسنا روز چهارشنبه گذشته در مراسمي كه در بانك توسعه صادرات انجام شد به طور رسمي ايران‌چك‌هاي جديد وارد بازار شدند و در ابتدا دو بانك توسعه صادرات و ملت ارائه كننده اين اوراق جديد به مردم خواهند بود.

حال با عرضه ايران‌چك‌هاي 500 هزار ريالي بايد منتظر ايران‌چك‌هاي يك ميليون ريالي بود كه به گفته رييس كل بانك مركزي با نقش "تخت جمشيد" قرار است بزودي وارد بازار شوند.

رييس كل بانك مركزي كه چند ماه پيش خزانه اين بانك را سه قفله كرد اكنون در دومين اقدام جدي براي كنترل نقدنگي ايران‌چك‌ها را سامان داده است. آيا اين اقدام به كاهش رشد نقدينگي خواهد انجاميد؟ آيا سامان‌دهي ايران‌چك‌ها در راستاي بانكداري الكترونيك قدمي موثر است؟